《物性論》第2卷1-100行

SVAVE, MARI MAGNO turbantibus aequora uentis,[1]
e terra magnum alterius spectare laborem,
non quia uexari quemquamst iucunda uoluptas,
sed quibus ipse malis careas quia cernere suaue est;
6 suaue etiam belli certamina magna tueri
5 per campos instructa tua sine parte pericli,
sed nihil dulcius est bene quam munita tenere
edita doctrina sapientum templa serena,
despicere unde queas alios passimque uidere
10 errare atque uiam palantis quaerere uitae,
certare ingenio, contendere nobilitate,
noctes atque dies niti praestante labore
ad summas emergere opes rerumque potiri.
13a [ΣΑΡΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΕΣ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ]
o miseras hominum mentes, o pectora caeca!
15 qualibus in tenebris uitae quantisque periclis
degitur hoc aeui quodcumquest! nonne uidere
nihil aliud sibi naturam latrare nisi ut qui
corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur
iucundo sensu cura semota metuque!
20 ergo corpoream ad naturam pauca uidemus
esse opus omnino, quae demant cumque dolorem,
delicias quoque uti multas substernere possint[2]
gratius interdum—neque Natura ipsa requirit,[3]
si non aurea sunt iuuenum simulacra per aedes
25 lampadas igniferas manibus retinentia dextris,
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,
nec domus argento fulget auroque renidet
nec citharae reboant laqueata aurataque templa—[4]
cum tamen inter se prostrati in gramine molli
30 propter aquae riuum sub ramis arboris altae
non magnis opibus iucunde corpora curant,
praesertim cum tempestas adridet et anni
tempora conspergunt uiridantis floribus herbas.
nec calidae citius decedunt corpore febres,
35 textilibus si in picturis ostroque rubenti
iacteris, quam si in plebeia ueste cubandum est.
quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae
proficiunt neque nobilitas nec gloria regni,
quod superest, animo quoque nil prodesse putandum—
40 si non forte, tuas legiones per loca campi
feruere cum uideas belli simulacra cientis,[5]
subsidiis magnis et ecum ui constabilitas,[6]
ornatas armis itastuas pariterque animatas,[7]
43a feruere cum uideas classem lateque uagari,
his tibi tum rebus timefactae religiones
45 effugiunt animo pauidae, mortisque timores
tum uacuum pectus lincunt curaque solutum.
quod si ridicula haec ludibriaque esse uidemus,
re ueraque metus hominum curaeque sequaces
nec metuunt sonitus armorum nec fera tela,
50 audacterque inter reges rerumque potentis
uersantur, neque fulgorem reuerentur ab auro
nec clarum uestis splendorem purpureai,
quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas,
omnis cum in tenebris praesertim uita laboret?
55 (nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
interdum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura.)
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
60 non radii solis neque lucida tela diei
discutiant, sed naturae species ratioque.
61a [DE MOTV PRINCIPIORVM ET
INFINITA ESSE]
NVNC AGE, quo motu genitalia materiai
corpora res uarias gignant genitasque resoluant
et qua ui facere id quogantur quaeque sit ollis
65 reddita mobilitas magnum per inane meandi,
expediam. tu te dictis praebere memento.
nam certe non inter se stipata cohaeret
materies, quoniam minui rem quamque uidemus,
et quasi longinquo fluere omnia cernimus aeuo
70 ex oculisque uetustatem subducere nostris,
cum tamen incolumis uideatur summa manere,
propterea quia, quae decedunt corpora cuique,
unde abeunt minuunt, quo uenere augmine donant,
illa senescere, at haec contra florescere cogunt
75 nec remorantur ibi. sic rerum summa nouatur
semper, et inter se mortales mutua uiuunt:
augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,
inque breui spatio mutantur saecla animantum
et quasi cursores uitai lampada tradunt.
80 si cessare putas rerum primordia posse
cessandoque nouos rerum progignere motus,
auius a uera longe ratione uagaris.
nam quoniam per inane uagantur, cuncta necessest
aut grauitate sua ferri primordia rerum
85 aut ictu forte alterius. nam cum cita saepe
obuia conflixere, fit ut diuersa repente
dissiliant (neque enim mirum, durissima quae sint
ponderibus solidis neque quicquam a tergo ibus obstet). [8]
88a [IMVM NIHIL ESSE]
et quo iactari magis omnia materiai
90 corpora peruideas, reminiscere totius imum
nihil esse in summa, neque habere ubi corpora prima
consistant, quoniam spatium sine fine modoquest,
inmensumque patere in cunctas undique partis
pluribus ostendei et certa ratione probatumst.
95 quod quoniam constat, nimirum nulla quies est
reddita corporibus primis per inane profundum,
sed magis adsiduo uarioque exercita motu
partim interuallis magnis confulta resultant,
pars etiam breuibus spatiis uexantur ab ictu.
100 et quaecumque magis condenso conciliatu

[1] turbantibus=motantibus (D’Anto)
[2] possint=possit (Wigodsky)
[3] neque Natura ipsa=mentis natura (MacKay)
[4] templa=tecta (Olivier; Lachmann)
[5] 41 condemned as interpolation (Schimid)
[6] et ecum vi=Epicuri (MSS)=et opum vi (Büchner)=Epidamni (Herrmann)=Epiri (Orth)
[7] itastuas=ita seu (Barigazzi)=sat quas (Büchner)=statuas (Flores; Rankin)=nitidis (Meurig-Davies)=scafulas (Orth)=structas (Schmid)=istas (Wagenvoort)=que tuas (Herrmann)
[8] a tergo ibus=a tergibus (MSS)=a tersibus (Ravenal)

當暴風催動大海的波浪,你卻在岸上[1]
看別人苦苦掙扎,這也是一種快樂,
並非由於別人的災難是甜蜜的愉悅,[2]
而是因為你知曉,自己未陷入魔掌;
6 如果見兩支大軍在原野上列陣對決,[3]
5 自己卻置身危險之外,你也會快樂,
但最高的快樂卻是,你能據守寧靜[4]
巍峨的宮殿,賢哲的教誨已築起城牆,[5]
從那裡你可以俯瞰眾人,看他們四處
10 遊盪,尋求生命之道,卻誤入歧途,
以智力互相爭鬥,以門第互相比拼,
日以繼夜,付出超常的心血,決意
登上財富的頂峰,統治整個世界。

多麼可憐的心智,多麼蒙昧的靈魂![6]
15 他們就這樣被黑暗籠罩,被危險環繞,
度過或長或短的一生!難道看不見
人的天性為自己所求的不過如此:[7]
身體能遠離病痛,心靈能享受快樂的
感覺,不受任何憂慮和恐懼攪擾!
20 所以我們發現,身體就本性而言,[8]
所需甚少,只要能驅除痛苦便好,
雖然這些東西時不時也帶來許多[9]
額外的愉悅。但天性並無非分的渴望:[10]
不求宅邸里到處都立着青年的金像,
25 它們手中都擎着歡快燃燒的火把,
將夜夜舉辦的盛宴照得一片明亮;[11]
不求家中閃耀着黃金白銀的光澤,
也不求鑲金的屋頂回應齊塔拉樂音——
沒這些何妨?只要身體在溪邊躺下,
30 枕着柔草,有大樹的枝條可以遮陰,
無需費錢,便可愜意地照料身體,
倘若春光明媚,時節正好,草坪
綴滿了各色花朵,就更稱心如意。
不會因為你在精美的綉褥和紫貝
35 染過的衾被間輾轉反側,而不是只能
躺在窮人的寒衣下,熱病就更快離開。
所以,既然財富、門第和國王的光榮
對我們的身體毫無益處,那麼進一步
推論,你就須承認,它們於靈魂也無用。
40 或許有例外?當你看見自己的軍團
在平原上浩浩蕩蕩模擬一場戰爭,
你為他們配備了強大的後援和騎兵,
放眼望去,士氣高昂,甲胄威武,
43a 或看見你的艦隊遮天蔽日地鋪展,[12]
此情此景下,你的宗教信條會驚惶,
45 從心中奪路而逃,你對死亡的恐懼
也會遠避,讓你短時間擺脫憂煩。[13]
但如果我們明白,這些都愚蠢荒唐,
事實上人類的恐懼和憂煩如影隨形,
它們從不害怕戰爭的喧囂和殘忍的
50 兵器,毫無忐忑地周旋於君主與國王
之間,既不懾服於黃金的輝芒,也不
敬畏紫色長袍所散發的璀璨光澤,[14]
你怎可懷疑,只有理性才有此能力,
尤其因為人一生都在黑暗中受苦?
55 (正如孩子在一片漆黑里顫抖,害怕
任何動靜,我們在光天化日之下
也經常恐懼,而我們恐懼的對象其實
和孩子黑暗中想象的場景同樣無依據。)[15]
所以,要驅走靈魂的這種恐懼和黑暗,
60 不是靠太陽的輪輻和白晝炫目的箭矢,
而是依憑對自然現象和規律的認識。


現在,我要講物質的原子通過怎樣的[16]
運動創造了萬物,創造後又如何解體,
什麼力量迫使它們如此,賦予它們[17]
65 怎樣的速度,穿越整個浩瀚的虛空。
請收斂你的心神,聽我闡述其內容。
物質絕不是緻密無比地聚合在一起,
因為我們發現,萬物都難逃耗損,
彷彿它們在漫長時間中漸漸退潮,
70 被歲月從我們眼瞼底下悄然偷走;
然而,宇宙總體卻似乎一切安好,
因為原子離開的物體雖然有所
損失,原子進入的物體卻有收益,
一方衰老,另一方正好迎來青春,
75 但原子不會永駐。如此,整個宇宙
不斷更新,必死之物靠彼此而活,[18]
一些物種崛起,一些物種沒落,
短暫的時間裡,動物的世代已變換,[19]
猶如奔跑者依次傳遞生命的火炬。[20]
80 如果你以為原子能夠全然靜止,
並在靜止中為萬物孕育新的運動,
你就已經偏離正確的理性太遠。
既然所有原子都在虛空中旅行,
推動它們運動的就應是自身的重力[21]
85 或其他原子的撞擊。它們經常相聚
而發生碰撞,這時就會突然反向
彈開(這毫不奇怪,既然它們因重量
而堅硬無比,後面又沒有阻擋的物體。)[22]

為了更好地理解為何所有的原子[23]
90 不停地顛簸,你應該記得宇宙不存在
任何至低點,也沒有任何地方供它們
小憩,因為空間沒有邊界和阻礙,
朝各個方向無休無止地伸展,我已經
在前文用可靠的邏輯詳細證明這一點。
95 我們已經確定,在虛空的整個深淵裡,
萬物的原子都絕對不可能獲得休息,
而是被持續的不規則運動驅趕向前,[24]
一些碰撞後會彈開,留下大片空間,
一些遭受撞擊後,擠在狹小區域里。[25]
100 所有碰撞時形成緊密聯姻的原子

[1] 1-61行是第二卷的序詩和第一大部分,盧克萊修告訴讀者,只有(伊壁鳩魯的)哲學能讓人擺脫生活的煩憂和恐懼,獲得寧靜的幸福。通常的觀點認為這段序詩似乎可以放在《物性論》的任何位置,但De Lacy(1964)指出,這段文字放在系統論述原子運動、形狀和特性的第二卷開頭,是非常合適的。在序詩中,盧克萊修描繪了三個場景:從岸上看海難;從遠處看戰鬥;從高處俯瞰芸芸眾生的奔忙。三個場景的共同點是觀察者的超然的心態和恰當的距離。對待原子也是如此,也應保持距離。在心態上過於靠近,看見的只是無休無止的無序運動和混沌;以合適的態度和心理距離看,世界便呈現出秩序和規律。保持距離意味着不讓自己從精神上捲入世界的變遷,這是伊壁鳩魯哲學所宣揚的生活方式和實現不動心的途徑。
[2] 盧克萊修常在原因狀語從句中用虛擬語氣表示該原因或理由不成立。
[3] 抄本的5行和6行位置顛倒,這裡做了調整。
[4] 這個意象出自恩培多克勒(fr. 4,6-8行)。
[5] “賢哲”指伊壁鳩魯派。
[6] 在《物性論》抄本中,這裡有一個希臘語的小標題:ΣΑΡΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΕΣ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ(身體之健康狀態)。這個小標題在抄本中標記為13a行。
[7] “所求”對應的拉丁文latrare原意指狗吠叫。
[8] 參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 3.130)。
[9] Avotins(1978)認為,20行的結論到21行便結束,22行應另起一句。
[10] 關於慾望的問題,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 3.127-128)。
[11] 24-26行的場景模仿了荷馬史詩《奧德賽》(Odyssey 7.100-102)。
[12] 這一行是後來的注者根據古羅馬文法家Nonius Marcellus著作中的引文(De Compendiosa Doctrina 10.503.22)補進《物性論》的。
[13] 原文的lincunt=linquunt(拋棄)。
[14] 紫色是羅馬歷史上國王和高階官員禮服的顏色。
[15] 55-58行在後文兩次重複,見第三卷87-90行和第六卷35-38行。
[16] 62-332行是本卷的第二大部分,盧克萊修描述和探討了原子的運動,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.43, 46-47, 61-62)。其中62-141行是第一部分,闡述了原子運動的恆常性。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE MOTV PRINCIPIORVM ET INFINITA ESSE(論原子之運動及原子數量之無限)。這個小標題在抄本中標記為61a行。
[17] 原文的quogantur=cogantur(被驅使)。
[18] “必死之物”指人類和動物。
[19] 原文的mutantur和本詩中許多被動語態一樣,用作中間語態,表示自行發生的變化。
[20] 這個意象來自古代雅典的一種賽馬接力(Lampadedromia),騎在馬背上的選手依次傳遞一支燃燒的火炬,看哪支隊伍最先抵達終點,參考柏拉圖(Republic 328a和Laws 776b)。
[21] “重量”(grauitate,主格grauitas)是原子的基本屬性之一,它產生的“重力”(仍用grauitas表示)是造成原子下墜運動(兩大基本運動之一,另一種是後文談到的偏斜運動)的動力。
[22] 這行的ibus=iis(指示代詞的與格)。
[23] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:IMVM NIHIL ESSE(至低點不存在)。這個小標題在抄本中標記為88a行。
[24] 相對於必然的下墜運動,原子的“不規則運動”(uario motu)主要是橫向的。
[25] 盧克萊修這裡描繪的是物體內部的原子碰撞。