《物性論》第1卷1001-1117行

omne quidem uero nihil est quod finiat extra.
est igitur natura loci spatiumque profundi,
quod neque clara suo percurrere fulmina cursu
perpetuo possint aeui labentia tractu
1005 nec prorsum facere ut restet minus ire meando:
usque adeo passim patet ingens copia rebus,
finibus exemptis, in cunctas undique partis.
ipsa modum porro sibi rerum summa parare
ne possit, Natura tenet, quae corpus inane
1010 et quod inane autem est finiri corpore cogit,
ut sic alternis infinita omnia reddat,
aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum eorum,
simplice natura pateat tamen inmoderatum . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1014 nec mare nec tellus neque caeli lucida templa
1015 nec mortale genus nec diuum corpora sancta
exiguum possent horai sistere tempus.
nam dispulsa suo de coetu materiai
copia ferretur magnum per inane soluta,
siue adeo potius numquam concreta creasset
1020 ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset.
nam certe neque consilio primordia rerum
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto,
sed quia multa modis multis mutata per omne
1025 ex infinito uexantur percita plagis,
omne genus motus et coetus experiundo
tandem deueniunt in talis disposituras,
qualibus haec rerum consistit summa creata,
et, multos etiam magnos seruata per annos
1030 ut semel in motus coniectast conuenientis,
efficit ut largis auidum mare fluminis undis
integrent amnes et solis terra uapore
fota nouet fetus, summissaque gens animantum
floreat, et uiuant labentis aetheris ignes.
1035 quod nullo facerent pacto, nisi materiai
ex infinito suboriri quopia posset,
unde amissa solent reparare in tempore quaeque.
nam ueluti priuata cibo natura animantum
diffluit amittens corpus, sic omnia debent
1040 dissolui simul ac defecit suppeditare
materies aliqua ratione auersa uiai.
nec plagae possunt extrinsecus undique summam
conseruare omnem, quaecumque est conciliata.
cudere enim crebro possunt partemque morari,
1045 dum ueniant aliae ac suppleri summa queatur.
interdum resilire tamen coguntur et una
principiis rerum spatium tempusque fugai
largiri, ut possint a coetu libera ferri.
quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,
1050 et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae,
infinita opus est uis undique materiai.
1051a [ΕΙΣ ΤΟ ΜΕΣΟΝ Η ΦΟΡΑ]
illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,
in medium summae quod dicunt omnia niti
atque ideo mundi naturam stare sine ullis
1055 ictibus externis neque quoquam posse resolui
summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa
(ipsum si quicquam posse in se sistere credis!)
et quae pondera sunt sub terris, omnia sursum
nitier in terraque retro requiescere posta;
1061 et simili ratione animalia suppa uagari,
1060 ut per aquas quae nunc rerum simulacra uidemus,
1062 contendunt neque posse e terris in loca caeli
reccidere inferiora magis quam corpora nostra
sponte sua possint in caeli templa uolare;
1065 illi cum uideant solem, nos sidera noctis
cernere, et alternis nobiscum tempora caeli
diuidere et noctes parilis agitare diebus.
sed uanus stolidis haec omnia procreat error,
amplexi quod habent peruersa rem ratione.
1070 nam medium nihil esse potest, ubi summa profundist
infinita. neque omnino, si iam medium sit,
possit ibi quicquam consistere eam magis ob rem
quam quauis alia longe ratione repelli.
omnis enim locus ac spatium quod ‘inane’ uocamus
1075 per medium, per non medium, concedere debet
aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.
nec quisquam locus est quo corpora com uenerunt
ponderis amissa ui possint stare in inani,
nec quod inane autem est, ulli subsistere debet,
1080 quin, sua quod natura petit, concedere pergat.
haud igitur possunt tali ratione teneri
res in concilium medii cuppedine uictae.
praeterea quoniam non omnia corpora fingunt
in medium niti, sed terrarum atque liquoris—
1086 umorem ponti magnasque e montibus undas,
1085 et quasi terreno quae corpore contineantur—
1087 at contra tenuis exponunt aeris auras
et calidos simul a medio differrier ignis
atque ideo totum circum tremere aethera signis
1090 et solis flammam per caeli caerula pasci,
quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,
nec prorsum arboribus summos frondescere ramos
posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum . . .
(versus 1094-1101, ut colligitur ex O, perierunt
In archytypo)
1102 ne uolucri ritu flammarum moenia mundi
diffugiant subito magnum per inane solute,
et ne cetera consimili ratione sequantur,
1105 neue ruant caeli tonitralia templa superne
terraque se pedibus raptim subducat et omnis
inter permixtas rerum caelique ruinas
corpora soluentes abeat per inane profundum,
temporis ut puncto nihil extet reliquiarum,
1110 desertum praeter spatium et primordia caeca.
nam quacumque prius de parti corpora desse
constitues, haec rebus erit pars ianua Leti:
hac se turba foras dabit omnis materiai.
haec sic pernosces parua perductus opella.
1115 namque alid ex alio clarescet, nec tibi caeca
nox iter eripiet, quin ultima Naturai
peruideas. ita res accendent lumina rebus.

然而,宇宙卻沒有任何東西從外面
限制它。所以空間的性質和深淵的範圍[1]
便是如此:炫目的閃電雖然已滑過
無窮的時間原野,卻永遠不能貫穿它,
1005 也不能通過旅行縮短絲毫的路程:
萬物周圍蔓延着如此浩瀚的空間,
沒有任何涯際,覆蓋了一切方向。
自然不允許萬物的總體為自己設定[2]
任何限制,因為它迫使實體攔截[3]
1010 虛空,反過來虛空也被實體分隔,
二者如此交替,宇宙便沒有邊疆,[4]
即使其中一種本質不以另一方
為界,它也會獨自隨心所欲地伸展……
[既然虛空是無限的,實體也必須無限,][5]
1014 否則,大海、陸地、天空璀璨的疆域、
1015 世間芸芸眾生和諸神尊貴的身體
都無法捱過哪怕短暫的一個時辰。
因為,當它們擺脫彼此的聯姻,巨量
物質就會在遼闊的虛空里四散如塵,
或者乾脆最開始就不會結合,形成
1020 任何東西,既然太分散,又怎會積聚?
顯而易見,原子有序地各居其位,
並非出於刻意的設計或機巧的智慧,[6]
也定然不是由談判決定如何運動,[7]
而是因為在宇宙中以許多方式變化,
1025 無數原子在無窮時間裡受撞擊驚擾,[8]
嘗試過每種運動、每種組合,才最終
到達現在這樣的形態,今天的宇宙[9]
便是以如此方式演變出它的樣貌。
而且自從進入合適的運動,其構架
1030 歷經眾多“大劫之年”仍保存:是它[10]
讓陸上的河流帶着慷慨的饋贈匯入
永不滿足的大海,被陽光煨暖的大地
育出新苗,動物的種族在世上繁衍,
茁壯成長,天空游弋的星辰也閃耀。[11]
1035 上述一切都絕對不會發生,若不是
物質能從無窮的空間里源源湧出,
在合適的時機反覆補足所有的虧損。
正如任何動物,如果剝奪其食物,
其身體就會日漸消瘦,萬物也必然
1040 解體、死亡,一旦物質之流以某種
方式改變了河道,不再滋養它們。[12]
來自外部各個方向的撞擊並不能
保持所有已經聚合在一起的原子,
它們的確能敲打併留住部分物質,
1045 直到其他原子加入,填滿整體,[13]
但有時這種碰撞會導致反彈,這樣
就給原子製造了逃逸的機會和空間,
讓它們得以擺脫聚合體,重獲自由。
所以我一再強調,必須有巨量的原子
1050 供應,即使只為了保持足夠的碰撞,
就已經需要各個方向有無盡的物質。
孟米烏斯,絕不要相信這種觀點[14]
(如他們所說):萬物都擠向宇宙中心,[15]
所以宇宙的本質穩固不變,不用受
1055 任何外力撞擊,其頂部和底部也不能
朝任何方向解體,因為每部分都緊壓
中心(若你相信某物能棲止於自身!);
還有,大地另一面的全部重物都向上[16]
依附,身體倒置,在大地上休息;動物
1061 也以同樣的方式四處遊盪,頭朝下,
1060 就像對面景物在水中映出的倒影。[17]
1062 他們還主張,那裡的生物不會從地表
掉進下方的天空,正如我們的身體
絕不可能自動飛入天域的懷抱;
1065 它們看見太陽的時候,我們正看見
明亮的星辰,它們與我們輪流分享
季節,它們的夜晚正是我們的白天。
然而,是蠢人的謬誤製造了這些夢囈,[18]
他們擁抱的是一套完全扭曲的邏輯。
1070 既然宇宙無限,就絕不可能有任何
中心,即使有,任何東西也不可能
因為這一點停在那裡,保持不動,
而會由於別的緣故被推至遠處。
我們所稱的整個虛空,全部的場所,
1075 無論通過中心或非中心,都必須為重物
讓道,無論它們朝哪個方向運動。
也不存在這樣的地方,當物體到達,[19]
它們就會失去重力,靜止於虛空;
也沒有能夠支撐物體的虛空,它應該
1080 按其本性的要求,始終退讓敞開。
所以,萬物不會以這種方式聚合,
不會如此愛戀中心,無法自拔。[20]
還有,既然他們認為,並非一切[21]
物質都服從向心趨勢,只有土和水——
1086 例如海中之水和流出高山的大河,
1085 還有彷彿被大地身體裹藏的東西——
1087 而另一方面,他們卻說,輕薄的空氣
和熾熱的火會在同時逃離中心,
於是,整個蒼穹就布滿閃爍的星座,
1090 湛藍的天宇也成了太陽光焰的牧場,
因為逃離中心的熱都聚集在那裡;
最高的樹枝也不會長出葉子,倘若
沒有泥土向上一點點輸送營養。
[他們的論證不成立,而且自相矛盾,[22]
如我所言,宇宙必須有無數的原子,]

1102 否則世界的城堞就可能突然崩裂,
像帶翅的火焰,散落茫茫虛空的各處,
其他萬物也會在此劫難中以身相殉,
1105 蒼穹的雷霆神殿會從最頂部塌陷,[23]
大地會突然從我們腳下抽離,穿過
天宇和世間一切留下的殘垣斷壁,
衝出牢籠的原子將沒入虛空的深淵——
於是剎那間,整個宇宙已不餘一物,
1110 除了荒蕪的空間和隱身的原子大軍。
因為,無論你發現哪邊缺乏原子,
死神就將在哪邊向萬物敞開大門:
物質的烏合之眾從這裡向遠處逃遁。
用些許辛勞引導,你就會通曉這一切,[24]
1115 一物會顯明另一物,暗夜將無法把你
吞沒,無法阻止你洞悉自然的奧秘,
事物便如此相繼點燃事物的知識。

[1] 在1002-1117行,盧克萊修討論了無限宇宙的一些性質。
[2] 1008-1020行闡述了宇宙無限性的兩個方面:虛空範圍無限,原子數量無限。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.41-42)。
[3] “實體”是原子的集體稱謂。
[4] 參考本卷524-527行。
[5] 原文在這裡有缺失,為了上下文連貫,我補充了這行詩。
[6] “刻意的設計”(consilio)或“機巧的智慧”(sagaci mente)可能暗指阿那克薩戈拉所言的“精神”和斯多葛派宣揚的“神意”。
[7] 原文的pepigere意為“根據契約提出要求”。
[8] 這裡的infinito指無限的時間。
[9] 原文的disposituras=dispositiones(形態),後者無法納入六音步體的格律。
[10] “大劫之年”(magnos annos,主格單數magnus annus)是古希臘人定義的一個時間周期,指日月星辰回歸初始位置所需的時間,按照斯多葛派的計算,這個周期是一萬八千年,他們認為它是從宇宙形成到毀於火劫的時間長度,參考Arnold專著《古羅馬斯多葛主義》(Roman Stoicism 193)。
[11] 這行的uiuant(生活)只是比喻的說法,盧克萊修並不相信星辰有生命(參考第五卷122-125行),在這一點上他與柏拉圖(參考Timaeus 41d和Laws 899b)、亞里士多德(參考Metaphysics 1073a.26-b1)等人的看法不同。
[12] 通過原子的“偏斜”實現,參考第二卷216-293行。
[13] 原文的queatur=queat=potest(能),在早期拉丁文中,如果這個詞後面的動詞用被動語態,它也可以用被動形式。
[14] 在1052-1082行,盧克萊修反駁了斯多葛派(以及舊學園派和逍遙派)的觀點:宇宙萬物都趨向中心運動。在《物性論》抄本中,這裡有一個希臘語的小標題:ΕΙΣ ΤΟ ΜΕΣΟΝ Η ΦΟΡΑ(朝中心運動的趨勢)。這個小標題在抄本中標記為1051a行。
[15] “他們”指斯多葛派。
[16] 從這一段看,盧克萊修和許多古代西方人(例如第一個測量地球周長的科學家埃拉托斯特尼和詩人奧維德)不同,不贊同地球是球體。
[17] 斯多葛派的觀點。這行的simulacra指倒影,不是盧克萊修的術語。“對面的”是增譯,因為我們在水邊看自己的倒影,並不會覺得是倒立的,但對面景物的倒影則是上下顛倒的。
[18] 在現存抄本所依賴的原始抄本(Archetypus)里,1068-1075行有嚴重損壞,現在的文本是後世研究者慢慢推測出來的。“蠢人”指斯多葛派。
[19] 原文的com=cum(引導時間狀語從句的連詞)。
[20] 原文的cuppedine=cupidine(愛欲),這種形式在拉丁語中很罕見。
[21] 在1083-1113行,盧克萊修反駁了據稱是斯多葛派的觀點:只有水和土有向心趨勢。Leonard-Smith(1942)指出:斯多葛派只是相信,水和土有向下的趨勢,並聲言重的東西比輕的東西表現出更明顯的向心趨勢(參考Arnold專著Roman Stoicism 180);盧克萊修可能混淆了斯多葛派和亞里士多德(參考De Caelo 268b.20-269a.9, 18-34)的觀點。“他們”指斯多葛派。
[22] 在《物性論》的原始抄本里,1094-1101行缺失,後世學者已難以復原。這裡我為了上下文連貫,補充了兩行詩。
[23] 這裡的templa雖然仍指天空的區域,但從塌陷的意象考慮,翻譯成“神殿”效果更好。
[24] 1114-1117行是第一卷的結語,盧克萊修告訴孟米烏斯和所有讀者,只要稍微花點功夫,就可理解宇宙的奧秘。