《物性论》第2卷1-100行

SVAVE, MARI MAGNO turbantibus aequora uentis,[1]
e terra magnum alterius spectare laborem,
non quia uexari quemquamst iucunda uoluptas,
sed quibus ipse malis careas quia cernere suaue est;
6 suaue etiam belli certamina magna tueri
5 per campos instructa tua sine parte pericli,
sed nihil dulcius est bene quam munita tenere
edita doctrina sapientum templa serena,
despicere unde queas alios passimque uidere
10 errare atque uiam palantis quaerere uitae,
certare ingenio, contendere nobilitate,
noctes atque dies niti praestante labore
ad summas emergere opes rerumque potiri.
13a [ΣΑΡΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΕΣ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ]
o miseras hominum mentes, o pectora caeca!
15 qualibus in tenebris uitae quantisque periclis
degitur hoc aeui quodcumquest! nonne uidere
nihil aliud sibi naturam latrare nisi ut qui
corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur
iucundo sensu cura semota metuque!
20 ergo corpoream ad naturam pauca uidemus
esse opus omnino, quae demant cumque dolorem,
delicias quoque uti multas substernere possint[2]
gratius interdum—neque Natura ipsa requirit,[3]
si non aurea sunt iuuenum simulacra per aedes
25 lampadas igniferas manibus retinentia dextris,
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,
nec domus argento fulget auroque renidet
nec citharae reboant laqueata aurataque templa—[4]
cum tamen inter se prostrati in gramine molli
30 propter aquae riuum sub ramis arboris altae
non magnis opibus iucunde corpora curant,
praesertim cum tempestas adridet et anni
tempora conspergunt uiridantis floribus herbas.
nec calidae citius decedunt corpore febres,
35 textilibus si in picturis ostroque rubenti
iacteris, quam si in plebeia ueste cubandum est.
quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae
proficiunt neque nobilitas nec gloria regni,
quod superest, animo quoque nil prodesse putandum—
40 si non forte, tuas legiones per loca campi
feruere cum uideas belli simulacra cientis,[5]
subsidiis magnis et ecum ui constabilitas,[6]
ornatas armis itastuas pariterque animatas,[7]
43a feruere cum uideas classem lateque uagari,
his tibi tum rebus timefactae religiones
45 effugiunt animo pauidae, mortisque timores
tum uacuum pectus lincunt curaque solutum.
quod si ridicula haec ludibriaque esse uidemus,
re ueraque metus hominum curaeque sequaces
nec metuunt sonitus armorum nec fera tela,
50 audacterque inter reges rerumque potentis
uersantur, neque fulgorem reuerentur ab auro
nec clarum uestis splendorem purpureai,
quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas,
omnis cum in tenebris praesertim uita laboret?
55 (nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
interdum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura.)
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
60 non radii solis neque lucida tela diei
discutiant, sed naturae species ratioque.
61a [DE MOTV PRINCIPIORVM ET
INFINITA ESSE]
NVNC AGE, quo motu genitalia materiai
corpora res uarias gignant genitasque resoluant
et qua ui facere id quogantur quaeque sit ollis
65 reddita mobilitas magnum per inane meandi,
expediam. tu te dictis praebere memento.
nam certe non inter se stipata cohaeret
materies, quoniam minui rem quamque uidemus,
et quasi longinquo fluere omnia cernimus aeuo
70 ex oculisque uetustatem subducere nostris,
cum tamen incolumis uideatur summa manere,
propterea quia, quae decedunt corpora cuique,
unde abeunt minuunt, quo uenere augmine donant,
illa senescere, at haec contra florescere cogunt
75 nec remorantur ibi. sic rerum summa nouatur
semper, et inter se mortales mutua uiuunt:
augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,
inque breui spatio mutantur saecla animantum
et quasi cursores uitai lampada tradunt.
80 si cessare putas rerum primordia posse
cessandoque nouos rerum progignere motus,
auius a uera longe ratione uagaris.
nam quoniam per inane uagantur, cuncta necessest
aut grauitate sua ferri primordia rerum
85 aut ictu forte alterius. nam cum cita saepe
obuia conflixere, fit ut diuersa repente
dissiliant (neque enim mirum, durissima quae sint
ponderibus solidis neque quicquam a tergo ibus obstet). [8]
88a [IMVM NIHIL ESSE]
et quo iactari magis omnia materiai
90 corpora peruideas, reminiscere totius imum
nihil esse in summa, neque habere ubi corpora prima
consistant, quoniam spatium sine fine modoquest,
inmensumque patere in cunctas undique partis
pluribus ostendei et certa ratione probatumst.
95 quod quoniam constat, nimirum nulla quies est
reddita corporibus primis per inane profundum,
sed magis adsiduo uarioque exercita motu
partim interuallis magnis confulta resultant,
pars etiam breuibus spatiis uexantur ab ictu.
100 et quaecumque magis condenso conciliatu

[1] turbantibus=motantibus (D’Anto)
[2] possint=possit (Wigodsky)
[3] neque Natura ipsa=mentis natura (MacKay)
[4] templa=tecta (Olivier; Lachmann)
[5] 41 condemned as interpolation (Schimid)
[6] et ecum vi=Epicuri (MSS)=et opum vi (Büchner)=Epidamni (Herrmann)=Epiri (Orth)
[7] itastuas=ita seu (Barigazzi)=sat quas (Büchner)=statuas (Flores; Rankin)=nitidis (Meurig-Davies)=scafulas (Orth)=structas (Schmid)=istas (Wagenvoort)=que tuas (Herrmann)
[8] a tergo ibus=a tergibus (MSS)=a tersibus (Ravenal)

当暴风催动大海的波浪,你却在岸上[1]
看别人苦苦挣扎,这也是一种快乐,
并非由于别人的灾难是甜蜜的愉悦,[2]
而是因为你知晓,自己未陷入魔掌;
6 如果见两支大军在原野上列阵对决,[3]
5 自己却置身危险之外,你也会快乐,
但最高的快乐却是,你能据守宁静[4]
巍峨的宫殿,贤哲的教诲已筑起城墙,[5]
从那里你可以俯瞰众人,看他们四处
10 游荡,寻求生命之道,却误入歧途,
以智力互相争斗,以门第互相比拼,
日以继夜,付出超常的心血,决意
登上财富的顶峰,统治整个世界。

多么可怜的心智,多么蒙昧的灵魂![6]
15 他们就这样被黑暗笼罩,被危险环绕,
度过或长或短的一生!难道看不见
人的天性为自己所求的不过如此:[7]
身体能远离病痛,心灵能享受快乐的
感觉,不受任何忧虑和恐惧搅扰!
20 所以我们发现,身体就本性而言,[8]
所需甚少,只要能驱除痛苦便好,
虽然这些东西时不时也带来许多[9]
额外的愉悦。但天性并无非分的渴望:[10]
不求宅邸里到处都立着青年的金像,
25 它们手中都擎着欢快燃烧的火把,
将夜夜举办的盛宴照得一片明亮;[11]
不求家中闪耀着黄金白银的光泽,
也不求镶金的屋顶回应齐塔拉乐音——
没这些何妨?只要身体在溪边躺下,
30 枕着柔草,有大树的枝条可以遮阴,
无需费钱,便可惬意地照料身体,
倘若春光明媚,时节正好,草坪
缀满了各色花朵,就更称心如意。
不会因为你在精美的绣褥和紫贝
35 染过的衾被间辗转反侧,而不是只能
躺在穷人的寒衣下,热病就更快离开。
所以,既然财富、门第和国王的光荣
对我们的身体毫无益处,那么进一步
推论,你就须承认,它们于灵魂也无用。
40 或许有例外?当你看见自己的军团
在平原上浩浩荡荡模拟一场战争,
你为他们配备了强大的后援和骑兵,
放眼望去,士气高昂,甲胄威武,
43a 或看见你的舰队遮天蔽日地铺展,[12]
此情此景下,你的宗教信条会惊惶,
45 从心中夺路而逃,你对死亡的恐惧
也会远避,让你短时间摆脱忧烦。[13]
但如果我们明白,这些都愚蠢荒唐,
事实上人类的恐惧和忧烦如影随形,
它们从不害怕战争的喧嚣和残忍的
50 兵器,毫无忐忑地周旋于君主与国王
之间,既不慑服于黄金的辉芒,也不
敬畏紫色长袍所散发的璀璨光泽,[14]
你怎可怀疑,只有理性才有此能力,
尤其因为人一生都在黑暗中受苦?
55 (正如孩子在一片漆黑里颤抖,害怕
任何动静,我们在光天化日之下
也经常恐惧,而我们恐惧的对象其实
和孩子黑暗中想象的场景同样无依据。)[15]
所以,要驱走灵魂的这种恐惧和黑暗,
60 不是靠太阳的轮辐和白昼炫目的箭矢,
而是依凭对自然现象和规律的认识。


现在,我要讲物质的原子通过怎样的[16]
运动创造了万物,创造后又如何解体,
什么力量迫使它们如此,赋予它们[17]
65 怎样的速度,穿越整个浩瀚的虚空。
请收敛你的心神,听我阐述其内容。
物质绝不是致密无比地聚合在一起,
因为我们发现,万物都难逃耗损,
仿佛它们在漫长时间中渐渐退潮,
70 被岁月从我们眼睑底下悄然偷走;
然而,宇宙总体却似乎一切安好,
因为原子离开的物体虽然有所
损失,原子进入的物体却有收益,
一方衰老,另一方正好迎来青春,
75 但原子不会永驻。如此,整个宇宙
不断更新,必死之物靠彼此而活,[18]
一些物种崛起,一些物种没落,
短暂的时间里,动物的世代已变换,[19]
犹如奔跑者依次传递生命的火炬。[20]
80 如果你以为原子能够全然静止,
并在静止中为万物孕育新的运动,
你就已经偏离正确的理性太远。
既然所有原子都在虚空中旅行,
推动它们运动的就应是自身的重力[21]
85 或其他原子的撞击。它们经常相聚
而发生碰撞,这时就会突然反向
弹开(这毫不奇怪,既然它们因重量
而坚硬无比,后面又没有阻挡的物体。)[22]

为了更好地理解为何所有的原子[23]
90 不停地颠簸,你应该记得宇宙不存在
任何至低点,也没有任何地方供它们
小憩,因为空间没有边界和阻碍,
朝各个方向无休无止地伸展,我已经
在前文用可靠的逻辑详细证明这一点。
95 我们已经确定,在虚空的整个深渊里,
万物的原子都绝对不可能获得休息,
而是被持续的不规则运动驱赶向前,[24]
一些碰撞后会弹开,留下大片空间,
一些遭受撞击后,挤在狭小区域里。[25]
100 所有碰撞时形成紧密联姻的原子

[1] 1-61行是第二卷的序诗和第一大部分,卢克莱修告诉读者,只有(伊壁鸠鲁的)哲学能让人摆脱生活的烦忧和恐惧,获得宁静的幸福。通常的观点认为这段序诗似乎可以放在《物性论》的任何位置,但De Lacy(1964)指出,这段文字放在系统论述原子运动、形状和特性的第二卷开头,是非常合适的。在序诗中,卢克莱修描绘了三个场景:从岸上看海难;从远处看战斗;从高处俯瞰芸芸众生的奔忙。三个场景的共同点是观察者的超然的心态和恰当的距离。对待原子也是如此,也应保持距离。在心态上过于靠近,看见的只是无休无止的无序运动和混沌;以合适的态度和心理距离看,世界便呈现出秩序和规律。保持距离意味着不让自己从精神上卷入世界的变迁,这是伊壁鸠鲁哲学所宣扬的生活方式和实现不动心的途径。
[2] 卢克莱修常在原因状语从句中用虚拟语气表示该原因或理由不成立。
[3] 抄本的5行和6行位置颠倒,这里做了调整。
[4] 这个意象出自恩培多克勒(fr. 4,6-8行)。
[5] “贤哲”指伊壁鸠鲁派。
[6] 在《物性论》抄本中,这里有一个希腊语的小标题:ΣΑΡΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΕΣ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ(身体之健康状态)。这个小标题在抄本中标记为13a行。
[7] “所求”对应的拉丁文latrare原意指狗吠叫。
[8] 参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 3.130)。
[9] Avotins(1978)认为,20行的结论到21行便结束,22行应另起一句。
[10] 关于欲望的问题,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 3.127-128)。
[11] 24-26行的场景模仿了荷马史诗《奥德赛》(Odyssey 7.100-102)。
[12] 这一行是后来的注者根据古罗马文法家Nonius Marcellus著作中的引文(De Compendiosa Doctrina 10.503.22)补进《物性论》的。
[13] 原文的lincunt=linquunt(抛弃)。
[14] 紫色是罗马历史上国王和高阶官员礼服的颜色。
[15] 55-58行在后文两次重复,见第三卷87-90行和第六卷35-38行。
[16] 62-332行是本卷的第二大部分,卢克莱修描述和探讨了原子的运动,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.43, 46-47, 61-62)。其中62-141行是第一部分,阐述了原子运动的恒常性。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE MOTV PRINCIPIORVM ET INFINITA ESSE(论原子之运动及原子数量之无限)。这个小标题在抄本中标记为61a行。
[17] 原文的quogantur=cogantur(被驱使)。
[18] “必死之物”指人类和动物。
[19] 原文的mutantur和本诗中许多被动语态一样,用作中间语态,表示自行发生的变化。
[20] 这个意象来自古代雅典的一种赛马接力(Lampadedromia),骑在马背上的选手依次传递一支燃烧的火炬,看哪支队伍最先抵达终点,参考柏拉图(Republic 328a和Laws 776b)。
[21] “重量”(grauitate,主格grauitas)是原子的基本属性之一,它产生的“重力”(仍用grauitas表示)是造成原子下坠运动(两大基本运动之一,另一种是后文谈到的偏斜运动)的动力。
[22] 这行的ibus=iis(指示代词的与格)。
[23] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:IMVM NIHIL ESSE(至低点不存在)。这个小标题在抄本中标记为88a行。
[24] 相对于必然的下坠运动,原子的“不规则运动”(uario motu)主要是横向的。
[25] 卢克莱修这里描绘的是物体内部的原子碰撞。