《物性论》第1卷1001-1117行

omne quidem uero nihil est quod finiat extra.
est igitur natura loci spatiumque profundi,
quod neque clara suo percurrere fulmina cursu
perpetuo possint aeui labentia tractu
1005 nec prorsum facere ut restet minus ire meando:
usque adeo passim patet ingens copia rebus,
finibus exemptis, in cunctas undique partis.
ipsa modum porro sibi rerum summa parare
ne possit, Natura tenet, quae corpus inane
1010 et quod inane autem est finiri corpore cogit,
ut sic alternis infinita omnia reddat,
aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum eorum,
simplice natura pateat tamen inmoderatum . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1014 nec mare nec tellus neque caeli lucida templa
1015 nec mortale genus nec diuum corpora sancta
exiguum possent horai sistere tempus.
nam dispulsa suo de coetu materiai
copia ferretur magnum per inane soluta,
siue adeo potius numquam concreta creasset
1020 ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset.
nam certe neque consilio primordia rerum
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto,
sed quia multa modis multis mutata per omne
1025 ex infinito uexantur percita plagis,
omne genus motus et coetus experiundo
tandem deueniunt in talis disposituras,
qualibus haec rerum consistit summa creata,
et, multos etiam magnos seruata per annos
1030 ut semel in motus coniectast conuenientis,
efficit ut largis auidum mare fluminis undis
integrent amnes et solis terra uapore
fota nouet fetus, summissaque gens animantum
floreat, et uiuant labentis aetheris ignes.
1035 quod nullo facerent pacto, nisi materiai
ex infinito suboriri quopia posset,
unde amissa solent reparare in tempore quaeque.
nam ueluti priuata cibo natura animantum
diffluit amittens corpus, sic omnia debent
1040 dissolui simul ac defecit suppeditare
materies aliqua ratione auersa uiai.
nec plagae possunt extrinsecus undique summam
conseruare omnem, quaecumque est conciliata.
cudere enim crebro possunt partemque morari,
1045 dum ueniant aliae ac suppleri summa queatur.
interdum resilire tamen coguntur et una
principiis rerum spatium tempusque fugai
largiri, ut possint a coetu libera ferri.
quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,
1050 et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae,
infinita opus est uis undique materiai.
1051a [ΕΙΣ ΤΟ ΜΕΣΟΝ Η ΦΟΡΑ]
illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,
in medium summae quod dicunt omnia niti
atque ideo mundi naturam stare sine ullis
1055 ictibus externis neque quoquam posse resolui
summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa
(ipsum si quicquam posse in se sistere credis!)
et quae pondera sunt sub terris, omnia sursum
nitier in terraque retro requiescere posta;
1061 et simili ratione animalia suppa uagari,
1060 ut per aquas quae nunc rerum simulacra uidemus,
1062 contendunt neque posse e terris in loca caeli
reccidere inferiora magis quam corpora nostra
sponte sua possint in caeli templa uolare;
1065 illi cum uideant solem, nos sidera noctis
cernere, et alternis nobiscum tempora caeli
diuidere et noctes parilis agitare diebus.
sed uanus stolidis haec omnia procreat error,
amplexi quod habent peruersa rem ratione.
1070 nam medium nihil esse potest, ubi summa profundist
infinita. neque omnino, si iam medium sit,
possit ibi quicquam consistere eam magis ob rem
quam quauis alia longe ratione repelli.
omnis enim locus ac spatium quod ‘inane’ uocamus
1075 per medium, per non medium, concedere debet
aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.
nec quisquam locus est quo corpora com uenerunt
ponderis amissa ui possint stare in inani,
nec quod inane autem est, ulli subsistere debet,
1080 quin, sua quod natura petit, concedere pergat.
haud igitur possunt tali ratione teneri
res in concilium medii cuppedine uictae.
praeterea quoniam non omnia corpora fingunt
in medium niti, sed terrarum atque liquoris—
1086 umorem ponti magnasque e montibus undas,
1085 et quasi terreno quae corpore contineantur—
1087 at contra tenuis exponunt aeris auras
et calidos simul a medio differrier ignis
atque ideo totum circum tremere aethera signis
1090 et solis flammam per caeli caerula pasci,
quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,
nec prorsum arboribus summos frondescere ramos
posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum . . .
(versus 1094-1101, ut colligitur ex O, perierunt
In archytypo)
1102 ne uolucri ritu flammarum moenia mundi
diffugiant subito magnum per inane solute,
et ne cetera consimili ratione sequantur,
1105 neue ruant caeli tonitralia templa superne
terraque se pedibus raptim subducat et omnis
inter permixtas rerum caelique ruinas
corpora soluentes abeat per inane profundum,
temporis ut puncto nihil extet reliquiarum,
1110 desertum praeter spatium et primordia caeca.
nam quacumque prius de parti corpora desse
constitues, haec rebus erit pars ianua Leti:
hac se turba foras dabit omnis materiai.
haec sic pernosces parua perductus opella.
1115 namque alid ex alio clarescet, nec tibi caeca
nox iter eripiet, quin ultima Naturai
peruideas. ita res accendent lumina rebus.

然而,宇宙却没有任何东西从外面
限制它。所以空间的性质和深渊的范围[1]
便是如此:炫目的闪电虽然已滑过
无穷的时间原野,却永远不能贯穿它,
1005 也不能通过旅行缩短丝毫的路程:
万物周围蔓延着如此浩瀚的空间,
没有任何涯际,覆盖了一切方向。
自然不允许万物的总体为自己设定[2]
任何限制,因为它迫使实体拦截[3]
1010 虚空,反过来虚空也被实体分隔,
二者如此交替,宇宙便没有边疆,[4]
即使其中一种本质不以另一方
为界,它也会独自随心所欲地伸展……
[既然虚空是无限的,实体也必须无限,][5]
1014 否则,大海、陆地、天空璀璨的疆域、
1015 世间芸芸众生和诸神尊贵的身体
都无法捱过哪怕短暂的一个时辰。
因为,当它们摆脱彼此的联姻,巨量
物质就会在辽阔的虚空里四散如尘,
或者干脆最开始就不会结合,形成
1020 任何东西,既然太分散,又怎会积聚?
显而易见,原子有序地各居其位,
并非出于刻意的设计或机巧的智慧,[6]
也定然不是由谈判决定如何运动,[7]
而是因为在宇宙中以许多方式变化,
1025 无数原子在无穷时间里受撞击惊扰,[8]
尝试过每种运动、每种组合,才最终
到达现在这样的形态,今天的宇宙[9]
便是以如此方式演变出它的样貌。
而且自从进入合适的运动,其构架
1030 历经众多“大劫之年”仍保存:是它[10]
让陆上的河流带着慷慨的馈赠汇入
永不满足的大海,被阳光煨暖的大地
育出新苗,动物的种族在世上繁衍,
茁壮成长,天空游弋的星辰也闪耀。[11]
1035 上述一切都绝对不会发生,若不是
物质能从无穷的空间里源源涌出,
在合适的时机反复补足所有的亏损。
正如任何动物,如果剥夺其食物,
其身体就会日渐消瘦,万物也必然
1040 解体、死亡,一旦物质之流以某种
方式改变了河道,不再滋养它们。[12]
来自外部各个方向的撞击并不能
保持所有已经聚合在一起的原子,
它们的确能敲打并留住部分物质,
1045 直到其他原子加入,填满整体,[13]
但有时这种碰撞会导致反弹,这样
就给原子制造了逃逸的机会和空间,
让它们得以摆脱聚合体,重获自由。
所以我一再强调,必须有巨量的原子
1050 供应,即使只为了保持足够的碰撞,
就已经需要各个方向有无尽的物质。
孟米乌斯,绝不要相信这种观点[14]
(如他们所说):万物都挤向宇宙中心,[15]
所以宇宙的本质稳固不变,不用受
1055 任何外力撞击,其顶部和底部也不能
朝任何方向解体,因为每部分都紧压
中心(若你相信某物能栖止于自身!);
还有,大地另一面的全部重物都向上[16]
依附,身体倒置,在大地上休息;动物
1061 也以同样的方式四处游荡,头朝下,
1060 就像对面景物在水中映出的倒影。[17]
1062 他们还主张,那里的生物不会从地表
掉进下方的天空,正如我们的身体
绝不可能自动飞入天域的怀抱;
1065 它们看见太阳的时候,我们正看见
明亮的星辰,它们与我们轮流分享
季节,它们的夜晚正是我们的白天。
然而,是蠢人的谬误制造了这些梦呓,[18]
他们拥抱的是一套完全扭曲的逻辑。
1070 既然宇宙无限,就绝不可能有任何
中心,即使有,任何东西也不可能
因为这一点停在那里,保持不动,
而会由于别的缘故被推至远处。
我们所称的整个虚空,全部的场所,
1075 无论通过中心或非中心,都必须为重物
让道,无论它们朝哪个方向运动。
也不存在这样的地方,当物体到达,[19]
它们就会失去重力,静止于虚空;
也没有能够支撑物体的虚空,它应该
1080 按其本性的要求,始终退让敞开。
所以,万物不会以这种方式聚合,
不会如此爱恋中心,无法自拔。[20]
还有,既然他们认为,并非一切[21]
物质都服从向心趋势,只有土和水——
1086 例如海中之水和流出高山的大河,
1085 还有仿佛被大地身体裹藏的东西——
1087 而另一方面,他们却说,轻薄的空气
和炽热的火会在同时逃离中心,
于是,整个苍穹就布满闪烁的星座,
1090 湛蓝的天宇也成了太阳光焰的牧场,
因为逃离中心的热都聚集在那里;
最高的树枝也不会长出叶子,倘若
没有泥土向上一点点输送营养。
[他们的论证不成立,而且自相矛盾,[22]
如我所言,宇宙必须有无数的原子,]

1102 否则世界的城堞就可能突然崩裂,
像带翅的火焰,散落茫茫虚空的各处,
其他万物也会在此劫难中以身相殉,
1105 苍穹的雷霆神殿会从最顶部塌陷,[23]
大地会突然从我们脚下抽离,穿过
天宇和世间一切留下的残垣断壁,
冲出牢笼的原子将没入虚空的深渊——
于是刹那间,整个宇宙已不余一物,
1110 除了荒芜的空间和隐身的原子大军。
因为,无论你发现哪边缺乏原子,
死神就将在哪边向万物敞开大门:
物质的乌合之众从这里向远处逃遁。
用些许辛劳引导,你就会通晓这一切,[24]
1115 一物会显明另一物,暗夜将无法把你
吞没,无法阻止你洞悉自然的奥秘,
事物便如此相继点燃事物的知识。

[1] 在1002-1117行,卢克莱修讨论了无限宇宙的一些性质。
[2] 1008-1020行阐述了宇宙无限性的两个方面:虚空范围无限,原子数量无限。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.41-42)。
[3] “实体”是原子的集体称谓。
[4] 参考本卷524-527行。
[5] 原文在这里有缺失,为了上下文连贯,我补充了这行诗。
[6] “刻意的设计”(consilio)或“机巧的智慧”(sagaci mente)可能暗指阿那克萨戈拉所言的“精神”和斯多葛派宣扬的“神意”。
[7] 原文的pepigere意为“根据契约提出要求”。
[8] 这里的infinito指无限的时间。
[9] 原文的disposituras=dispositiones(形态),后者无法纳入六音步体的格律。
[10] “大劫之年”(magnos annos,主格单数magnus annus)是古希腊人定义的一个时间周期,指日月星辰回归初始位置所需的时间,按照斯多葛派的计算,这个周期是一万八千年,他们认为它是从宇宙形成到毁于火劫的时间长度,参考Arnold专著《古罗马斯多葛主义》(Roman Stoicism 193)。
[11] 这行的uiuant(生活)只是比喻的说法,卢克莱修并不相信星辰有生命(参考第五卷122-125行),在这一点上他与柏拉图(参考Timaeus 41d和Laws 899b)、亚里士多德(参考Metaphysics 1073a.26-b1)等人的看法不同。
[12] 通过原子的“偏斜”实现,参考第二卷216-293行。
[13] 原文的queatur=queat=potest(能),在早期拉丁文中,如果这个词后面的动词用被动语态,它也可以用被动形式。
[14] 在1052-1082行,卢克莱修反驳了斯多葛派(以及旧学园派和逍遥派)的观点:宇宙万物都趋向中心运动。在《物性论》抄本中,这里有一个希腊语的小标题:ΕΙΣ ΤΟ ΜΕΣΟΝ Η ΦΟΡΑ(朝中心运动的趋势)。这个小标题在抄本中标记为1051a行。
[15] “他们”指斯多葛派。
[16] 从这一段看,卢克莱修和许多古代西方人(例如第一个测量地球周长的科学家埃拉托斯特尼和诗人奥维德)不同,不赞同地球是球体。
[17] 斯多葛派的观点。这行的simulacra指倒影,不是卢克莱修的术语。“对面的”是增译,因为我们在水边看自己的倒影,并不会觉得是倒立的,但对面景物的倒影则是上下颠倒的。
[18] 在现存抄本所依赖的原始抄本(Archetypus)里,1068-1075行有严重损坏,现在的文本是后世研究者慢慢推测出来的。“蠢人”指斯多葛派。
[19] 原文的com=cum(引导时间状语从句的连词)。
[20] 原文的cuppedine=cupidine(爱欲),这种形式在拉丁语中很罕见。
[21] 在1083-1113行,卢克莱修反驳了据称是斯多葛派的观点:只有水和土有向心趋势。Leonard-Smith(1942)指出:斯多葛派只是相信,水和土有向下的趋势,并声言重的东西比轻的东西表现出更明显的向心趋势(参考Arnold专著Roman Stoicism 180);卢克莱修可能混淆了斯多葛派和亚里士多德(参考De Caelo 268b.20-269a.9, 18-34)的观点。“他们”指斯多葛派。
[22] 在《物性论》的原始抄本里,1094-1101行缺失,后世学者已难以复原。这里我为了上下文连贯,补充了两行诗。
[23] 这里的templa虽然仍指天空的区域,但从塌陷的意象考虑,翻译成“神殿”效果更好。
[24] 1114-1117行是第一卷的结语,卢克莱修告诉孟米乌斯和所有读者,只要稍微花点功夫,就可理解宇宙的奥秘。