《物性論》第1卷801-900行

ordine mutato et motu, facere aeris auras,
sic alias aliis rebus mutarier omnis?
‘at manifesta palam res indicat’ inquis ‘in auras
aeris e terra res omnis crescere alique;
805 et nisi tempestas indulget tempore fausto
imbribus, ut tabe nimborum arbusta uacillent,
solque sua pro parte fouet tribuitque calorem,
crescere non possint fruges arbusta animantis.’
scilicet: et nisi nos cibus aridus et tener umor
810 adiuuet, amisso iam corpore uita quoque omnis
omnibus e neruis atque ossibus exsoluatur.
adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
nimirum quia multa modis communia multis
815 multarum rerum in rebus primordia mixta
sunt, ideo uariis uariae res rebus aluntur.
atque eadem magni refert primordia saepe
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque.
820 namque eadem caelum mare terras flumina solem
constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
uerum aliis alioque modo commixta mouentur.
quin etiam passim nostris in uersibus ipsis
multa elementa uides multis communia uerbis,
825 cum tamen inter se uersus ac uerba necessest
confiteare et re et sonitu distare sonanti:
tantum elementa queunt permutato ordine solo.
at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
possunt, unde queant uariae res quaeque creari.
829a [CONTRA ANAXAGORAN]
830 nunc et Anaxagorae scrutemur ‘homoeomerian,’
quam Grai memorant nec nostra dicere lingua
concedit nobis patrii sermonis egestas,
sed tamen ipsam rem facilest exponere uerbis.
principio, ‘rerum’ quam dicit ‘homoeomerian,’
835 ossa uidelicet e pauxillis atque minutis
ossibus hic et de pauxillis atque minutis
uisceribus uiscus gigni sanguenque creari
sanguinis inter se multis coeuntibus guttis
ex aurique putat micis consistere posse
840 aurum et de terris terram concrescere paruis,
ignibus ex ignis, umorem umoribus esse.
cetera consimili fingit ratione putatque.
nec tamen esse ulla de parte in rebus inane
concedit neque corporibus finem esse secandis.
845 quare in utraque mihi pariter ratione uidetur
errare atque illi, supra quos diximus ante.
adde quod inbecilla nimis primordia fingit—
si primordia sunt, simili quae praedita constant
natura atque ipsae res sunt, aequeque laborant
850 et pereunt, neque ab exitio res ulla refrenat.
nam quid in oppressu ualido durabit eorum,
ut mortem effugiat, Leti sub dentibus ipsis?
ignis, an umor, an aura? quid horum? sanguen an ossa?
nihil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis
855 tam mortalis erit quam quae manifesta uidemus
ex oculis nostris aliqua ui uicta perire.
at neque reccidere ad nihilum res posse neque autem
crescere de nihilo testor res ante probatas.
praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,
860 scire licet nobis uenas et sanguen et ossa . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
861 siue cibos omnis commixto corpore dicent
esse et habere in se neruorum corpora parua
ossaque et omnino uenas partisque cruoris,
fiet uti cibus omnis, et aridus et liquor, ipse
865 ex alienigenis rebus constare putetur,
ossibus et neruis sanieque et sanguine mixto.
praeterea quaecumque e terra corpora crescunt
si sunt in terris, terram constare necessest
ex alienigenis, quae terris exoriuntur.
870 transfer item: totidem uerbis utare licebit.
in lignis si flamma latet fumusque cinisque,
ex alienigenis consistant ligna necessest,
874 ex alienigenis, quae lignis exoriuntur.
873 praeterea tellus quae corpora cumque alit auget
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
875 linquitur hic quaedam latitandi copia tenuis—
id quod Anaxagoras sibi sumit—ut omnibus omnis
res putet inmixtas rebus latitare, sed illud
apparere unum, cuius sint plurima mixta
et magis in promptu primaque in fronte locata.
880 quod tamen a uera longe ratione repulsumst.
conueniebat enim fruges quoque saepe, minaci
robore cum [in] saxi franguntur, mittere signum[1]
sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.
885 consimili ratione herbis quoque saepe decebat,[2]
884 cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem;
et latices dulcis guttas similique sapore
mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis;
scilicet, et glebis terrarum saepe friatis
herbarum genera et fruges frondesque uideri
890 dispertita inter terram latitare minute;
postremo in lignis cinerem fumumque uideri,
cum praefracta forent, ignisque latere minutos.
quorum nihil fieri quoniam manifesta docet res,
scire licet non esse in rebus res ita mixtas,
895 uerum semina multimodis inmixta latere
multarum rerum in rebus communia debent.
‘at saepe in magnis fit montibus,’ inquis, ‘ut altis
arboribus uicina cacumina summa terantur
inter se, ualidis facere id cogentibus austris,
900 donec flammai fulserunt flore coorto.’

[1] 882-883 omitted (Jacobson)
[2] herbis=herbas (Jacobson)

改變順序和運動,就又能立刻造出風,
其他東西也以此方式彼此變換?
“但周遭的事實何其昭然,”你說,“萬物[1]
都向空氣中生長,土壤則滋養它們,
805 而且,除非季節在恰當的時候恩賜[2]
充沛的雨水,讓樹木不堪風暴而震顫,
太陽也盡職盡責地呵護,輸送熱量,
莊稼、草木和動物都將無法生長。”[3]
的確如此:若沒有柔軟的水和干食
810 維繫,我們的身體早已消失,整個
生命都已與所有的肌腱骨骼相分離。
毫無疑問,是某些物質滋育和維持着
我們,而其他東西又依靠其他物質。
由於許多物體中共有的許多原子
815 會以許多不同的方式相互混合,
不同的東西自然需要不同的營養。
這些原子與什麼混合,處於什麼
位置,彼此之間給予和接受怎樣的
運動,經常都會產生很大的影響,[4]
820 因為就是它們構成了河海、天地,
還有太陽,構成莊稼、草木和動物,
但結合的東西不同,運動方式也不同。
就連在我的這部作品裡,你也會發現,
分散的許多詞語共享許多字母,
825 然而你必須承認,這些詩行和詞語
無論聲音還是意義都彼此相去甚遠:
僅僅靠改變順序,字母就有此神通。[5]
可是萬物的原子能提供更多的可能性,
從而可以創造出多姿多彩的世界。

830 現在讓我們審視阿那克薩戈拉的理論——[6]
希臘人將其稱為“種子說”,詞彙的貧乏
讓我們難以找到對應的拉丁語說法。[7]
但這個概念本身很容易用語言解釋。
首先,當他提出“自然的同構種子”時,
835 顯然認為,骨骼由非常微小的骨骼
顆粒組成,非常微小的肌肉顆粒[8]
組成了肌肉,血同樣是由許多血滴[9]
聚集在一起才得以形成;與此相似,
他相信黃金能夠用細小的金沙造出,
840 微小的土壤顆粒聚集就形成大地,
火來自火的種子,水來自水的種子,
如法炮製,便可以造出世間萬物。
但他卻絕對不允許虛空進入物體,[10]
也不為實體的分割設定最後的邊界。[11]
845 所以我認為,在這兩點上他和前文
我已提及的那些人犯了同樣的錯誤。[12]
而且,他所設計的始基過於脆弱——[13]
倘若可算作始基,它們和自己構成的
物體具備相同的性質,都會遭厄、
850 死亡,無物能遏止它們沖向毀滅。
它們中誰能承受死亡可怕的巨顎,
頂住強大的碾壓,最終逃過一劫?
火,水,空氣?誰能?血還是骨頭?
我相信,誰也不能,既然每種都徹底
855 受制於死亡,如同我們所見的東西
因外力摧殘,顯明無疑地從眼前消失。
而我在上文已經論證,無物能夠[14]
歸於虛無,或者以無為根基誕生,
而且,既然是食物滋養我們的身體,[15]
860 我們應當能推斷,骨骼、血液和血脈
[都是由不同於它們本身的物質構成],[16]
861 但如果他們辯稱,食物都是混合體,[17]
已經預先包含了肌腱的微小顆粒、
微型的骨骼、血脈和血液粒子,那麼
無論干食流食,所有食物自己
865 就都需要由與之異質的東西組成,
需要與骨骼、肌腱、膿血之類混合。
還有,如果一切從土裡長出的東西[18]
已經存在於土裡,那麼土也必然是
這些從土裡誕生的異質之物的混合體。
870 以此類推,你可以一直套用此說辭。
如果火、煙、灰全都藏身在木頭裡,
那麼木頭必然也是由他物構成,
874 而這些異質之物又是從木頭造出。[19]
873 同理,無論大地養育了什麼東西,
[它們也必定包含與自己相異之物。][20]
875 這裡存在一個可以躲藏的縫隙——[21]
阿那克薩戈拉已經發現——他提出,
與萬物混合的所有微粒都會隱匿,
唯有數量最大的那種微粒顯現,
更容易加以利用,也被置於最前面。[22]
880 然而,此說法與正確的解釋相去甚遠。
如果這樣,當穀物被猙獰的石磨壓碎,
就也應當時不時顯露血跡,或吐出[23]
滋養我們身體的某種其他物質。
885 與此相應,當我們在石盤之間碾磨
884 青草,血也應該經常滲出草葉;
水應該獻上甘甜的液滴,它的滋味
與綿羊乳房擠出的奶汁庶幾相似;
還有,當泥塊碾成泥渣,也應能看見,
各種草卉、莊稼和樹葉的極小顆粒
890 悄悄躲在裡面,分散在各個位置;
最後,當樹枝折斷,我們也應發現,
微型的灰、煙、火靜靜躺在木頭裡。
既然實情是,上述現象從未出現,[24]
以這種方式混合的物質就並不存在,
895 而許多東西共有的原子卻必定藏身於
萬物中,並以多種方式與它們混合。
“可是高山上常發生這種現象,”你說,[25]
“相鄰的兩棵大樹相互摩擦頂部
(因為強勁的南風迫使它們搖擺),
900 最後也能製造出火苗,並猛烈燃燒。”

[1] 803-829行是第八段駁論:用四大元素解釋萬物的形成過於膚淺,停留於表面。
[2] “季節”(tempestas)也可譯成“天氣”,tempestas兼有這兩種意思。
[3] 這是盧克萊修想象的恩培多克勒支持者的反駁。
[4] 817-819行的內容在《物性論》中多次重複,參考本卷908-910行、第二卷760-762行和第二卷1007-1009行。
[5] 這個類比盧克萊修多次使用,參考本卷197行、本卷912-914行、第二卷688-694行和第二卷1013-1014行。但字母組合和原子組合併不完全相同,原子與字母相比,前者具備主動性,並且受自然法則管轄,後者則是被動的,並且是隨機的。
[6] 在830-920行,盧克萊修駁斥了阿那克薩戈拉的“種子說”(homoeomeria)。關於阿那克薩戈拉的理論,參考Robin專著《古希臘思想》(La Pensée Grecque 147-154)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:CONTRA ANAXAGORAN(駁阿那克薩戈拉)。這個小標題在抄本中標記為829a行。
[7] 盧克萊修在第830行被迫使用了“種子說”的希臘語轉寫形式,而沒有翻譯成拉丁詞語。homoeomeria的字面意思是“相同的部分”,即萬物的構件與萬物本身是相似的,這種構件就像種子,決定了萬物各自不同的特徵。
[8] “肌肉”對應的拉丁語uiscus在這裡不是“內臟”的意思。
[9] 原文的sanguen=sanguis(血)。
[10] 843行指出“種子說”的第一個錯誤:排斥虛空。
[11] 844行指出“種子說”的第二個錯誤:相信萬物無限可分。
[12] 指赫拉克利特、恩培多克勒及其追隨者。
[13] 847-858行指出“種子說”的第三個錯誤:“種子”過於脆弱,無力充當萬物的始基。盧克卡修經常用命令式adde表示追加的理由。
[14] 參考本卷159-264行。Roberts(1972)認為,857-858行展示了盧克萊修被評論者低估的哲學技巧。他發現,857行中的res指的是物質性存在,858行的res指的是一系列論證或證據,後者接近斯多葛派著作中的pragmata。盧克萊修故意模仿斯多葛派的論證方式來嘲笑他們。
[15] 859-873行(實際的874行)繼續反駁阿那克薩戈拉:如果將他的邏輯推到極致,會非常荒謬。
[16] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[17] “他們”指阿那克薩戈拉的追隨者。
[18] 指植物和動物。
[19] 抄本中這一行位置有誤,挪到此處。
[20] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[21] 875-896行先介紹了阿那克薩戈拉為擺脫邏輯困境而拋出的說法,然後指出,它與人類的感官經驗相抵觸。
[22] 盧克萊修對阿那克薩戈拉觀點的複述是很不準確的,尤其沒有提及“精神”(nous)在宇宙創生和變化中的重要作用。關於阿那克薩戈拉,參考Burnet專著《早期希臘哲學》(Early Greek Philosophy 259-260, 267-269)。
[23] 抄本中的in是多餘的詞。
[24] 原文quorum的先行詞是上文的一系列不定式。
[25] 897-920行否定了阿那克薩戈拉對森林大火成因的解釋,參考本詩第五卷1096-1100行。“你”指阿那克薩戈拉的某位追隨者。