《物性論》第1卷701-800行

praeterea quare quisquam magis omnia tollat
et uelit ardoris naturam linquere solam,
quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
aequa uidetur enim dementia dicere utrumque.
704a [NEQVE IGNEM NEQVE AERA NEQVE
VMOREM PRINCIPIA ESSE]
705 quapropter qui materiem rerum esse putarunt
ignem atque ex igni summam consistere posse,
et qui principium gignundis aera rebus
constituere, aut umorem quicumque putarunt
fingere res ipsum per se, terramue creare
710 omnia et in rerum naturas uertier omnis,
magno opere a uero longe derrasse uidentur.
adde etiam qui conduplicant primordia rerum,
aera iungentes igni terramque liquori,
et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
715 ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
715a [CONTRA EMPEDOCLEN]
quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
Ionium glaucis aspargit uirus ab undis,
720 angustoque fretu rapidum mare diuidit undis[1]
Italiae terrarum oras a finibus eius.[2]
hic est uasta Charybdis, et hic Aetnaea minantur
murmura flammarum rursum se colligere iras,
faucibus eruptos iterum uis ut uomat ignis[3]
725 ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
quae cum magna modis multis miranda uidetur
gentibus humanis regio uisendaque fertur,
rebus opima bonis, multa munita uirum ui,
nil tamen hoc habuisse uiro praeclarius in se
730 nec sanctum magis et mirum carumque uidetur.
carmina quin etiam diuini pectoris eius
uociferantur et exponunt praeclara reperta,
ut uix humana uideatur stirpe creatus.
hic tamen et supra quos diximus inferiores
735 partibus egregie multis multoque minores,
quamquam multa bene ac diuinitus inuenientes
ex adyto tamquam cordis responsa dedere
sanctius et multo certa ratione magis quam
Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
740 principiis tamen in rerum fecere ruinas
et grauiter magni magno cecidere ibi casu:
primum quod motus exempto rebus inani
constituunt et res mollis rarasque relinquunt—
aera rorem ignem terras animalia frugis—
745 nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
deinde quod omnino finem non esse secandis
corporibus faciunt neque pausam stare fragori
nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam
(cum uideamus id extremum cuiusque cacumen
750 esse quod ad sensus nostros minimum esse uidetur—
conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis,
extremum quod habent, minimum consistere in illis);[4]
huc accedit item, quoniam primordia rerum
mollia constituunt, quae nos natiua uidemus
755 esse et mortali cum corpore funditus, ut qui
debeat ad nihilum iam rerum summa reuerti
de nihiloque renata uigescere copia rerum
(quorum utrumque quid a uero iam distet habebis);
deinde inimica modis multis sunt atque uenenum
760 ipsa sibi inter se (quare aut congressa peribunt
aut ita diffugient, ut tempestate coacta
fulmina diffugere atque imbris uentosque uidemus).
denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
atque in eas rursum res omnia dissoluontur,
765 qui magis illa queunt ‘rerum primordia’ dici
quam contra res illorum retroque putari?
alternis gignuntur enim mutantque colorem
et totam inter se naturam tempore ab omni.
[fulmina diffugere atque imbris uentosque uidemus]
770 sin ita forte putas ignis terraeque coire
corpus et aerias auras roremque liquoris,
nihil in concilio naturam ut mutet eorum,
nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos.
775 quippe suam quicque in coetu uariantis acerui
naturam ostendet, mixtusque uidebitur aer
cum terra simul et arbor cum rore manere.
at primordia gignundis in rebus oportet
naturam clandestinam caecamque adhibere,
780 emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet,
quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.
quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
et primum faciunt ignem se uertere in auras
aeris, hinc imbrem gigni, terramque creari
785 ex imbri, retroque a terra cuncta reuerti,
umorem primum, post aera, deinde calorem,
nec cessare haec inter se mutare, meare
a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi—
quod facere haud ullo debent primordia pacto.
790 immutabile enim quiddam superare necessest,
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes.
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
quapropter quoniam quae paulo diximus ante
795 in commutatum ueniunt, constare necessest
ex aliis ea, quae nequeant conuertier usquam,
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnis.
quin potius tali natura praedita quaedam
corpora constituas, ignem si forte crearint,
800 posse eadem, demptis paucis paucisque tributis,

[1] undis=omnis (Orth)
[2] Italiae=haeliar (MSS)
[3] eruptos=e ruptos (Solmsen)
[4] in illis=rebus (MSS)

而且,人為何寧可否定萬物的存在,
只願保留火這種本質,而不是相反,
否定火一物,而讓他物原封不動?
在我看來,兩種行為都是人發瘋。


705 所以,那些認為火是萬物的始基、[1]
整個宇宙可以由火構成的人,[2]
還有那些認為風才是萬物創生
之源的人,或任何相信水憑自己
就可形成萬物,或者土創造萬物、
710 並可變化為世間所有存在的人,[3]
看來都遠遠偏離了通向真理的道路。[4]
還要添上那些選擇了兩種元素、
在土火風水之間隨意組合的人,[5]
以及那些提出宇宙萬物都可以
715 用以上四大元素創造出來的人。[6]

阿克拉加斯的恩培多克勒是其代表,[7]
養育他的海岸在形似三角的西西里島,
伊奧尼亞環繞它,在蜿蜒的寬闊海灣,
灰藍的浪濤拍擊,濺起片片水花。
720 一道湍急狹窄的海峽橫在中間,[8]
隔開了意大利土地和這個島嶼的邊界。
這裡有陰森的卡律布狄斯,還有埃特納,[9]
轟響似乎在警告,它將再次集結
憤怒的火焰,再次奮力噴出喉管,
725 再次將血紅燃燒的閃電射入天空。
儘管這片偉大的土地在很多方面
都激起人類的驚嘆,盛傳值得遊歷,
既有富饒的物產,也有充足的民眾,[10]
它卻沒有什麼比這位賢哲更著名,
730 也沒有什麼更受愛戴、敬重和膜拜。[11]
從他神聖的胸膛湧出的詩行也以
洪鐘般的聲音宣告他驚世的發現,
彷彿他已是神族,而非凡人的後代。
然而,他和上文我剛提及的那些[12]
735 才華和貢獻遠不能相提並論的人
雖然發現了許多卓異通天的真理,
也從心靈的至聖所傳達了許多神諭
(論其神聖性和理性的依據,遠遠超過
憑藉阿波羅祭壇和月桂預言的皮提婭),[13]
740 卻在萬物始基的問題上猛然失足,
正由於他們是巨人,所以才摔得可怕:
首先,因為他們否定了虛空,卻承認[14]
萬物的運動,保留了柔軟稀薄的實體——
空氣、水、火、土、動物和植物——
745 卻不允許虛空與它們的物質混合。
其次,因為他們全然不相信實體的[15]
切割有極限,萬物的分解過程有窮盡,
某種最小的微粒真實存在於物體里
(而我們卻發現,每個物體的終極微粒
750 似乎就是我們能看見的最小微粒——
由此經驗可推論,不可見的原子也有
某種最小微粒,就是其終極微粒)。
第三,因為他們選擇的始基都是[16]
柔軟的始基,而我們知道它們皆原子
755 組成,而且形體會徹底毀滅,宇宙
以它們為基礎,理所當然會歸於虛無,
千姿百態的世界也需要從虛無重生
(你已經明白這兩種觀點多麼錯誤)。[17]
再者,這些始基在很多方面彼此[18]
760 敵對和毒害(所以,它們或者因相遇
而湮滅,或者未相遇已逃散,如我們所見,
風暴聚攏的閃電和風雨會各奔前程)。
還有,如果萬物都源於這四種東西,[19]
並且最終也要分解為這些東西,[20]
765 為何只有它們可稱為“萬物的始基”,
而不能反過來,將資格賦予其他物質?
因為它們從彼此誕生,一刻不停地
相互交換它們的顏色甚至性質。
[本行應是七六二行的錯誤重複,不譯][21]
770 但你若碰巧認為,火和土的實體、[22]
天上的空氣和水滴可以如此混合,
在此聯姻中誰也不改變自己的本性,
那麼這樣的雜燴將無法造出任何
東西,無論是動物還是無靈的樹木,[23]
775 每種成分在這團彼此抵牾的物質中
都會顯露其本性,空氣將進入土壤,
與它共存,熱氣則將與水相伴。
可是始基在創生萬物時理應提供
一種隱藏的、不會公開顯現的物質,
780 不讓任何東西太突出,妨礙並阻擋
即將創生之物形成自己的屬性。[24]
他們甚至向天空和星火尋求起源,[25]
提出最初是火變成了流動的空氣,
然後空氣造出水,接着土從水中誕生,
785 最後一切再由土開始,按相反順序
退回起點,依次變成水、風和火。
它們就這樣永遠互相轉化,從天宇
旅行到地上,又從地上升向星辰——
始基無論如何不會有這樣的特徵。
790 因為某種不變的物質必須永存,
以免宇宙萬物徹底地歸於虛無。
然而,任何越出自身邊界的改變
立刻意味着此前存在之物的終結,
所以,既然我們剛才提到的元素
795 會相互轉化,它們的源頭就毫無疑問
是其他東西,而後者永遠不能被改變,
以免虛無成為萬物最後的歸宿。
你何不認定,存在某些實體,它們
具備這樣的性質,若已經碰巧造出火,
800 只要去掉和添加一些相似的實體,

[1] 705-829行抨擊了所有將火、水、氣、土視為宇宙本源的哲學家,在簡短的概述(705-715行)後,盧克萊修集中反駁了恩培多克勒的理論。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:NEQVE IGNEM NEQVE AERA NEQVE VMOREM PRINCIPIA ESSE(火氣水皆非始基)。這個小標題在抄本中標記為704a行。
[2] 指赫拉克利特和斯多葛派。
[3] 707-710行的三類人分別指阿那克西美尼(Anaximenes)、泰勒斯(Thales)和普通人(當時人們普遍相信,人來自塵土,歸於塵土)。
[4] 原文的derrasse=deerravisse(偏離正道)。
[5] Leonard-Smith(1942)認為,這裡盧克萊修影射的是歐諾皮德斯(Oenopides of Chios),但Robin(1925)認為,他影射的是畢達哥拉斯和巴門尼德(Parmenides)。
[6] 主要指恩培多克勒。原文的anima在這裡指空氣,imbri指水。
[7] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:CONTRA EMPEDOCLEN(駁恩培多克勒)。這個小標題在抄本中標記為715a行。阿克拉加斯在西西里,是恩培多克勒的出生地。
[8] 指墨西拿海峽。
[9] 卡律布狄斯(Charybdis)是守衛墨西拿海峽的漩渦怪,海神波塞冬和大地女神蓋婭的女兒。埃特納是西西里島上的著名火山。
[10] 西西里島是古羅馬和地中海世界的穀倉。
[11] 盧克萊修雖然不完全認同恩培多克勒的觀點(他的機械論宇宙觀其實與伊壁鳩魯派相似),但對他非常敬重,或許因為《物性論》的主題和風格都受到了這位哲學家詩人的啟發。
[12] 在734-829行,盧克萊修正式反駁了恩培多克勒及其追隨者關於宇宙本源的觀點。
[13] 皮提婭(Pythia)是德爾斐的阿波羅神廟的女祭司,傳說其預言極為靈驗。皮提婭在發布神諭前,會先食用月桂葉子,坐在三角凳上,從凳子下面的岩縫吸入致幻的煙霧。盧克萊修藉此形象諷刺了以柏拉圖為代表的形而上學宇宙論者。
[14] 在742-745行,盧克萊修指出他們的第一個錯誤:不承認物體的內部和外部存在虛空。參考恩培多克勒(fr. 13)。
[15] 在746-752行,盧克萊修指出他們的第二個錯誤:相信物質無限可分。這裡的論證體現了盧克萊修用可感經驗做類比來推論不可感原子的基本方法。752行原文的文本不確定。
[16] 在753-758行,盧克萊修指出他們的第三個錯誤:將柔軟的物質視為宇宙的始基。
[17] “兩種觀點”指宇宙會復歸於無和萬物從無中誕生的觀點,參考本卷159-264行。
[18] 在759-762行,盧克萊修指出他們的第四個錯誤:四種始基彼此敵對,無法聚合。值得注意的是,盧克萊修只討論了恩培多克勒宇宙論中的四大元素,卻對“愛”(eros)和“衝突”(eris)這兩大力量不置一詞。
[19] 763-769行是第五段駁論:這四大元素由於缺乏穩定性,沒有充當“萬物始基”的資格。
[20] 原文的dissoluontur=dissoluuntur(被分解)。
[21] 《物性論》抄本中有許多訛誤,文本狀況在流傳下來的古羅馬黃金時代詩歌中是最差的。
[22] 770-781行是第六段駁論:四大元素混雜的屬性使得它們創造的東西難以擁有自己的屬性。
[23] 原文的arbos=arbor(樹)。
[24] 與四大元素不同,原子只擁有大小、重量、形狀和運動的特性,它們組合出的物體可以擁有自己的屬性。
[25] 782-802行是第七段駁論,其實與恩培多克勒幾乎無關,主要攻擊的是赫拉克利特和斯多葛派,延續了上文635-704行的內容,只是因為火涉及水、土、風的變化,所以放在這裡。盧克萊修指出,既然他們所言的火會經歷上述形態變化,所以必定會朽壞,無法充當宇宙的永恆構件。他所抨擊的思想可參考西塞羅《論神性》(De Natura Deorum 2.33.84)。“他們”指斯多葛派,他們相信在地球的大氣層外環繞着一圈火,星辰就在這個圈裡。在拉丁語中,“火”(ignis)也經常指天上的星辰。