《物性論》第1卷501-600行

semina quae rerum primordiaque esse docemus,
unde omnis rerum nunc constet summa creata.
principio quoniam duplex natura duarum
dissimilis rerum longe constare repertast—
505 corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur—
esse utramque sibi per se puramque necessest.
nam quacumque uacat spatium, quod ‘inane’ uocamus,
corpus ea non est. qua porro cumque tenet se
corpus, ea uacuum nequaquam constat inane.
510 sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
materiem circum solidam constare necessest.
nec res ulla potest uera ratione probari
corpore inane suo celare atque intus habere,
515 si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
id porro nihil esse potest nisi materiai
concilium, quod inane queat rerum cohibere.
materies igitur, solido quae corpore constat,
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
520 tum porro si nil esset quod inane uocaret,
omne foret solidum. nisi contra corpora certa
essent, quae loca complerent quaecumque tenerent,
omne quod est spatium uacuum constaret inane.
alternis igitur nimirum corpus inani
525 distinctum, quoniam nec plenum nauiter extat
nec porro uacuum. sunt ergo corpora certa
quae spatium pleno possint distinguere inane.
haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
possunt nec porro penitus penetrata retexi
530 nec ratione queunt alia temptata labare—
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
nam neque conlidi sine inani posse uidetur
quicquam nec frangi nec findi in bina secando
nec capere umorem neque item manabile frigus
535 nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
tam magis his rebus penitus temptata labascit.
ergo si solida ac sine inani corpora prima
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
540 praeterea nisi materies aeterna fuisset,
antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent,
de nihiloque renata forent quaecumque uidemus.
at quoniam supra docui nil posse creari
de nihilo neque quod gentium est ad nil reuocari,
545 esse inmortali primordia corpore debent,
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
materies ut subpeditet rebus reparandis.
sunt igitur solida primordia simplicitate ,
nec ratione queunt alia seruata per aeuom
550 ex infinito iam tempore res reparare.
550a [CONTRA ΕΙΣ ΑΠΕΙΡΟΝ ΤΗΝ ΤΟΜΗΝ]
denique si nullam finem Natura parasset
frangendis rebus, iam corpora materiai
usque redacta forent aeuo frangente priore,
ut nihil ex illis a certo tempore posset
555 conceptum ad summum aetatis peruadere finem.
nam quiduis citius dissolui posse uidemus
quam rursus refici. quapropter longa diei
infinita aetas ante acti temporis omnis
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
560 numquam relicuo reparari tempore posset.
at nunc nimirum frangendi reddita finis
certa manet, quoniam refici rem quamque uidemus
et finita simul generatim tempora rebus
stare, quibus possint aeui contingere florem.
564a [DE MOLLI NATVRA AQVA AERE ET CETERIS]
565 huc accedit uti, solidissima materiai
corpora cum constant, possint tamen omnia reddi
mollia quae fiunt—aer aqua terra uapores—
quo pacto fiant et qua ui quaeque gerantur,
admixtum quoniam semel est in rebus inane.
570 at contra si mollia sint primordia rerum,
unde queant ualidi silices ferrumque creari,
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
principio fundamenti natura carebit.
sunt igitur solida pollentia simplicitate,
575 quorum condenso magis omnia conciliatu
artari possunt ualidasque ostendere uiris.
porro si nullast frangendis reddita finis
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
nunc etiam superare necessest corpora rebus,
580 quae nondum clueant ullo temptata periclo.
at quoniam fragili natura praedita constant,
discrepat aeternum tempus potuisse manere
innumerabilibus plagis uexata per aeuom.
denique iam quoniam generatim reddita finis
585 crescendi rebus constat uitamque tenendi,
et quid quaeque queant per foedera Naturai,
quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat,
nec commutatur quicquam (quin omnia constant
usque adeo, uariae uolucres ut in ordine cunctae
590 ostendant maculas generalis corpore inesse),
inmutabilis materiae quoque corpus habere
debent nimirum. nam si primordia rerum
commutari aliqua possent ratione reuicta,
incertum quoque iam constet quid possit oriri,
595 quid nequeat, finita potestas denique cuique
quanam sit ratione atque alte terminus haerens,
nec totiens possent generatim saecla referre
naturam mores uictum motusque parentum.
tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
600 corporis illius, quod nostri cernere sensus

就是我們宣揚的萬物的始基或原子,
如今存在的萬物皆從它們創生。
首先我們已發現,自然有兩種本質,[1]
兩類東西,它們的特性極其不同——
505 就是實體和萬物在其中運行的虛空——
兩者必定都獨立存在,互不沾染。
因為無論何處是我們所稱的虛空,
那裡就沒有實體。無論何處被實體
佔據,虛空也斷不可能在那裡出現。
510 所以原子必定是緻密的,不含虛空。
再者,既然虛空存在於生成的萬物里,
虛空周圍就必定環繞着緻密的物質。[2]
任何自洽的邏輯都無法證明,物體
能將虛空藏在結構里,據為己有,[3]
515 除非該物是緻密的物質,不許它逃離。
因此,如不是物質聯姻,原子攜手,
便不會有物體具備囚禁虛空的能力。
所以,由緻密物質構成的原子可以
永存,原子組合的他物卻會離析。[4]
520 還有,倘若不存在不容一物的虛空,
宇宙將緻密一片。反之,如果沒有
特定的實體填充各自佔據的空間,
宇宙就會是一個絕對空虛的深淵。
所以我們敢斷言,實體和虛空交錯
525 排列,因為宇宙既不是全然緻密,
也不是徹底空虛。所以存在某些
原子,能夠隔開填滿和虛缺的空間。
這些原子不可能因為外力的撞擊
而破裂,不會因為刺穿內核而解體,
530 無論你如何攻擊,它們也絕不崩潰——
稍早,我已在上文向你揭示這一點。[5]
因為我們發現,若沒有虛空在其內,
物體不會被壓碎,不會被切成兩半,[6]
也不會吸收濕氣、向各處滲透的寒冷
535 和焚穿一切的火——這些皆破壞之因。
而且,某物在內部包含的虛空愈多,
就愈容易被它們侵襲,愈容易終結。[7]
所以,我所宣稱的緻密無虛空的原子
若的確存在,它們就必定永世長存。
540 再者,倘若永恆的物質從未存在過,
此前的所有物體都應已回歸虛無,
我們所見的一切也都由虛無重生。
但既然上文我們已經證明,萬物[8]
皆不能誕生於無,無也絕非其歸宿,
545 原子就應該擁有永不磨滅的身體,
萬物最後都能分解為原子,如此,
再造物體就有了源源不斷的物質。
因此,原子應是單一而緻密的東西,[9]
若不是這個緣故,它們不可能捱過
550 無限漫長的年代,並創造新的物體。

而且,如果自然允許物體無限地[10]
分解,那麼隨着過去時間的流逝,
物質的實體應早已變得極其細微,
以致在特定的時刻任何物體都不能
555 孕育,更不能逐漸走向成熟完美。
因為我們可以看到,與重構相比,
分解總是更迅速。所以,過去無盡
歲月的漫漫進程中一直被分解、破壞
和消滅的一切物體永遠沒有可能
560 在餘下的時間範圍內重新創造出來。
然而實情是,分解作用的確存在
固定的邊界,因為我們發現萬物
都能重生,各從其類的生靈都會在
特定的時間達到年齡的巔峰狀態。

565 還有一點,雖然原子的質地無比[11]
緻密,我們卻可以解釋所有柔軟的
物體為何能存在(諸如土火風水)[12]
它們怎樣形成,靠什麼力量延續——
一旦我們允許虛空與萬物混合。
570 可是相反,如果萬物的原子是軟的,
我們卻無法解釋,堅硬的燧石和鐵
能夠以何種方式造出,因為那樣,
整個宇宙就缺乏一個堅實的地基。
因此,原子是極其堅固的單一實體,
575 依靠它們緊湊的結合,萬物都可以
變得堅硬緻密,表現出抗壓的力量。
即使宇宙的眾多實體可無限分解,[13]
我們也無法否認,構成萬物的原子
已經扛過久遠的過去,活到現在,
580 而從來不曾遭受任何危險的威脅。
可如果它們如人們所想,本性脆弱,
就不應該在漫長年代裡經受無數
擊打和侵擾後,到今天仍安然無礙。
而且,既然各從其類的生靈都已經[14]
585 顯現出生長和保持生命的確定限度,
既然自然的法則已經規定,它們[15]
各自能夠做什麼,不能做什麼,既然
一切都不曾改變(萬物如此恆定,
所有來源各異的飛禽一代又一代
590 都在身體上顯露屬於族類的特徵),
那麼毫無疑問,它們也擁有不變
物質構成的身體。倘若萬物的原子
能夠以某種方式改變甚至消滅,
我們就無從預測,什麼能夠發生,
595 什麼不能,是何種原則賦予每種
東西能力的限度,埋下深嵌的界石,
一代代生靈也不能各從其類,無數次
複製父母的本性、習慣、運動和生活。
再者,既然原子是由終極的微粒[16]
600 組成,而原子本身已經在我們感覺的

[1] 503-550行論證原子的緻密性,關於這一點,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.41, 1.54)。
[2] “物質”(materiem,主格materies)在盧克萊修的語彙體系里經常表示複數的原子。
[3] 這行的corpore表示物體的結構。
[4] 與我們今天藉助現代科技探測到的原子不同,古代原子論想象的原子是完全緻密、沒有內部空間的。盧克萊修在這裡暗示,萬物解體的關鍵原因是結構不緻密,內部有虛空。“原子組合的”是根據原文隱含的意義增譯的。
[5] “上文”指215-264行和485-502行。
[6] 拉丁文findi 和secando包含的詞根意義都與希臘語atomos(原子,意為“不可分之物”)的詞根-tom-(切分)有關。
[7] “它們”指上文的濕氣、寒冷和火。
[8] “上文”指149-328行。
[9] 原子的“單一性”(simplicitate,主格simplicitas)源自它們內部沒有虛空、密度完全均勻的特性。
[10] 在《物性論》抄本中,這裡有一個希臘語的小標題:CONTRA ΕΙΣ ΑΠΕΙΡΟΝ ΤΗΝ ΤΟΜΗΝ(駁無限可分論)。這個小標題在抄本中標記為550a行。在551-598行,盧克萊修用四種方法論證原子不可再分。551-564行是論證一:宇宙必定存在某種不可摧毀的物質層次,否則無窮時間中的解體進程就會讓宇宙失去再造任何東西的材料。他在這裡主要反駁的是埃利亞學派(Eleatics)的學說,後者認為物質無限可分,運動不可能發生,其實是幻覺,宇宙充滿物質,沒有虛空。參考Burnet專著《早期希臘哲學》(Early Greek Philosophy 310-329)。
[11] 565-576行是論證二:只有從緻密的原子出發,才能解釋宇宙萬物的多樣性。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE MOLLI NATVRA AQVA AERE ET CETERIS(論柔軟之物:水、空氣及其他)。這個小標題在抄本中標記為564a行。在早期拉丁語中,表示因果和轉折的cum從句可以用動詞的直陳式。
[12] 土火風水是恩培多克勒學說中構成宇宙的四大元素。
[13] 577-583行是論證三:萬物經過漫長的年代依然存在,足以證明作為其構件的原子堅不可摧。
[14] 584-598行是論證四:物種的穩定性表明,構成其基礎的原子是永恆不可變的。
[15] “自然的法則”(foedera Naturai)也可翻譯為“自然的契約”,是盧克萊修思想中的重要概念,它確保了隨機運動的原子構成的宇宙具有基本的穩定性,各種變化有確定的限度。
[16] 599-632行討論原子的組成部分。伊壁鳩魯學派的原子論認為,原子雖然不可切分,但並非最小的存在物,而是由某種更小的終極微粒(拉丁文cacumen,希臘語akron,下文也用複數partes表示)組成,但與由原子組成的萬物不同,原子內部的這些微粒(每個原子內部只有一種)之間沒有任何空隙(或者說虛空),因而它們只能從概念上把握,並不能真正脫離原子母體。換言之,原子仍然符合不可切分的定義,也仍然是單一體。每個原子內部至少有三個這樣的微粒。伊壁鳩魯如此規定原子的結構,很可能是為了應對亞里士多德的反對意見,後者認為,沒有內部結構的物體不可能產生自發的運動(參考Physics 240b.8-12)。關於原子內部的微粒,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.56-59)和本詩第二卷485-496行。599-600行原文的文本很不確定,許多注者在599行末尾加入缺漏標記,或者對文本做某種改動。