《物性论》第1卷501-600行

semina quae rerum primordiaque esse docemus,
unde omnis rerum nunc constet summa creata.
principio quoniam duplex natura duarum
dissimilis rerum longe constare repertast—
505 corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur—
esse utramque sibi per se puramque necessest.
nam quacumque uacat spatium, quod ‘inane’ uocamus,
corpus ea non est. qua porro cumque tenet se
corpus, ea uacuum nequaquam constat inane.
510 sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
materiem circum solidam constare necessest.
nec res ulla potest uera ratione probari
corpore inane suo celare atque intus habere,
515 si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
id porro nihil esse potest nisi materiai
concilium, quod inane queat rerum cohibere.
materies igitur, solido quae corpore constat,
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
520 tum porro si nil esset quod inane uocaret,
omne foret solidum. nisi contra corpora certa
essent, quae loca complerent quaecumque tenerent,
omne quod est spatium uacuum constaret inane.
alternis igitur nimirum corpus inani
525 distinctum, quoniam nec plenum nauiter extat
nec porro uacuum. sunt ergo corpora certa
quae spatium pleno possint distinguere inane.
haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
possunt nec porro penitus penetrata retexi
530 nec ratione queunt alia temptata labare—
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
nam neque conlidi sine inani posse uidetur
quicquam nec frangi nec findi in bina secando
nec capere umorem neque item manabile frigus
535 nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
tam magis his rebus penitus temptata labascit.
ergo si solida ac sine inani corpora prima
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
540 praeterea nisi materies aeterna fuisset,
antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent,
de nihiloque renata forent quaecumque uidemus.
at quoniam supra docui nil posse creari
de nihilo neque quod gentium est ad nil reuocari,
545 esse inmortali primordia corpore debent,
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
materies ut subpeditet rebus reparandis.
sunt igitur solida primordia simplicitate ,
nec ratione queunt alia seruata per aeuom
550 ex infinito iam tempore res reparare.
550a [CONTRA ΕΙΣ ΑΠΕΙΡΟΝ ΤΗΝ ΤΟΜΗΝ]
denique si nullam finem Natura parasset
frangendis rebus, iam corpora materiai
usque redacta forent aeuo frangente priore,
ut nihil ex illis a certo tempore posset
555 conceptum ad summum aetatis peruadere finem.
nam quiduis citius dissolui posse uidemus
quam rursus refici. quapropter longa diei
infinita aetas ante acti temporis omnis
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
560 numquam relicuo reparari tempore posset.
at nunc nimirum frangendi reddita finis
certa manet, quoniam refici rem quamque uidemus
et finita simul generatim tempora rebus
stare, quibus possint aeui contingere florem.
564a [DE MOLLI NATVRA AQVA AERE ET CETERIS]
565 huc accedit uti, solidissima materiai
corpora cum constant, possint tamen omnia reddi
mollia quae fiunt—aer aqua terra uapores—
quo pacto fiant et qua ui quaeque gerantur,
admixtum quoniam semel est in rebus inane.
570 at contra si mollia sint primordia rerum,
unde queant ualidi silices ferrumque creari,
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
principio fundamenti natura carebit.
sunt igitur solida pollentia simplicitate,
575 quorum condenso magis omnia conciliatu
artari possunt ualidasque ostendere uiris.
porro si nullast frangendis reddita finis
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
nunc etiam superare necessest corpora rebus,
580 quae nondum clueant ullo temptata periclo.
at quoniam fragili natura praedita constant,
discrepat aeternum tempus potuisse manere
innumerabilibus plagis uexata per aeuom.
denique iam quoniam generatim reddita finis
585 crescendi rebus constat uitamque tenendi,
et quid quaeque queant per foedera Naturai,
quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat,
nec commutatur quicquam (quin omnia constant
usque adeo, uariae uolucres ut in ordine cunctae
590 ostendant maculas generalis corpore inesse),
inmutabilis materiae quoque corpus habere
debent nimirum. nam si primordia rerum
commutari aliqua possent ratione reuicta,
incertum quoque iam constet quid possit oriri,
595 quid nequeat, finita potestas denique cuique
quanam sit ratione atque alte terminus haerens,
nec totiens possent generatim saecla referre
naturam mores uictum motusque parentum.
tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
600 corporis illius, quod nostri cernere sensus

就是我们宣扬的万物的始基或原子,
如今存在的万物皆从它们创生。
首先我们已发现,自然有两种本质,[1]
两类东西,它们的特性极其不同——
505 就是实体和万物在其中运行的虚空——
两者必定都独立存在,互不沾染。
因为无论何处是我们所称的虚空,
那里就没有实体。无论何处被实体
占据,虚空也断不可能在那里出现。
510 所以原子必定是致密的,不含虚空。
再者,既然虚空存在于生成的万物里,
虚空周围就必定环绕着致密的物质。[2]
任何自洽的逻辑都无法证明,物体
能将虚空藏在结构里,据为己有,[3]
515 除非该物是致密的物质,不许它逃离。
因此,如不是物质联姻,原子携手,
便不会有物体具备囚禁虚空的能力。
所以,由致密物质构成的原子可以
永存,原子组合的他物却会离析。[4]
520 还有,倘若不存在不容一物的虚空,
宇宙将致密一片。反之,如果没有
特定的实体填充各自占据的空间,
宇宙就会是一个绝对空虚的深渊。
所以我们敢断言,实体和虚空交错
525 排列,因为宇宙既不是全然致密,
也不是彻底空虚。所以存在某些
原子,能够隔开填满和虚缺的空间。
这些原子不可能因为外力的撞击
而破裂,不会因为刺穿内核而解体,
530 无论你如何攻击,它们也绝不崩溃——
稍早,我已在上文向你揭示这一点。[5]
因为我们发现,若没有虚空在其内,
物体不会被压碎,不会被切成两半,[6]
也不会吸收湿气、向各处渗透的寒冷
535 和焚穿一切的火——这些皆破坏之因。
而且,某物在内部包含的虚空愈多,
就愈容易被它们侵袭,愈容易终结。[7]
所以,我所宣称的致密无虚空的原子
若的确存在,它们就必定永世长存。
540 再者,倘若永恒的物质从未存在过,
此前的所有物体都应已回归虚无,
我们所见的一切也都由虚无重生。
但既然上文我们已经证明,万物[8]
皆不能诞生于无,无也绝非其归宿,
545 原子就应该拥有永不磨灭的身体,
万物最后都能分解为原子,如此,
再造物体就有了源源不断的物质。
因此,原子应是单一而致密的东西,[9]
若不是这个缘故,它们不可能捱过
550 无限漫长的年代,并创造新的物体。

而且,如果自然允许物体无限地[10]
分解,那么随着过去时间的流逝,
物质的实体应早已变得极其细微,
以致在特定的时刻任何物体都不能
555 孕育,更不能逐渐走向成熟完美。
因为我们可以看到,与重构相比,
分解总是更迅速。所以,过去无尽
岁月的漫漫进程中一直被分解、破坏
和消灭的一切物体永远没有可能
560 在余下的时间范围内重新创造出来。
然而实情是,分解作用的确存在
固定的边界,因为我们发现万物
都能重生,各从其类的生灵都会在
特定的时间达到年龄的巅峰状态。

565 还有一点,虽然原子的质地无比[11]
致密,我们却可以解释所有柔软的
物体为何能存在(诸如土火风水)[12]
它们怎样形成,靠什么力量延续——
一旦我们允许虚空与万物混合。
570 可是相反,如果万物的原子是软的,
我们却无法解释,坚硬的燧石和铁
能够以何种方式造出,因为那样,
整个宇宙就缺乏一个坚实的地基。
因此,原子是极其坚固的单一实体,
575 依靠它们紧凑的结合,万物都可以
变得坚硬致密,表现出抗压的力量。
即使宇宙的众多实体可无限分解,[13]
我们也无法否认,构成万物的原子
已经扛过久远的过去,活到现在,
580 而从来不曾遭受任何危险的威胁。
可如果它们如人们所想,本性脆弱,
就不应该在漫长年代里经受无数
击打和侵扰后,到今天仍安然无碍。
而且,既然各从其类的生灵都已经[14]
585 显现出生长和保持生命的确定限度,
既然自然的法则已经规定,它们[15]
各自能够做什么,不能做什么,既然
一切都不曾改变(万物如此恒定,
所有来源各异的飞禽一代又一代
590 都在身体上显露属于族类的特征),
那么毫无疑问,它们也拥有不变
物质构成的身体。倘若万物的原子
能够以某种方式改变甚至消灭,
我们就无从预测,什么能够发生,
595 什么不能,是何种原则赋予每种
东西能力的限度,埋下深嵌的界石,
一代代生灵也不能各从其类,无数次
复制父母的本性、习惯、运动和生活。
再者,既然原子是由终极的微粒[16]
600 组成,而原子本身已经在我们感觉的

[1] 503-550行论证原子的致密性,关于这一点,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.41, 1.54)。
[2] “物质”(materiem,主格materies)在卢克莱修的语汇体系里经常表示复数的原子。
[3] 这行的corpore表示物体的结构。
[4] 与我们今天借助现代科技探测到的原子不同,古代原子论想象的原子是完全致密、没有内部空间的。卢克莱修在这里暗示,万物解体的关键原因是结构不致密,内部有虚空。“原子组合的”是根据原文隐含的意义增译的。
[5] “上文”指215-264行和485-502行。
[6] 拉丁文findi 和secando包含的词根意义都与希腊语atomos(原子,意为“不可分之物”)的词根-tom-(切分)有关。
[7] “它们”指上文的湿气、寒冷和火。
[8] “上文”指149-328行。
[9] 原子的“单一性”(simplicitate,主格simplicitas)源自它们内部没有虚空、密度完全均匀的特性。
[10] 在《物性论》抄本中,这里有一个希腊语的小标题:CONTRA ΕΙΣ ΑΠΕΙΡΟΝ ΤΗΝ ΤΟΜΗΝ(驳无限可分论)。这个小标题在抄本中标记为550a行。在551-598行,卢克莱修用四种方法论证原子不可再分。551-564行是论证一:宇宙必定存在某种不可摧毁的物质层次,否则无穷时间中的解体进程就会让宇宙失去再造任何东西的材料。他在这里主要反驳的是埃利亚学派(Eleatics)的学说,后者认为物质无限可分,运动不可能发生,其实是幻觉,宇宙充满物质,没有虚空。参考Burnet专著《早期希腊哲学》(Early Greek Philosophy 310-329)。
[11] 565-576行是论证二:只有从致密的原子出发,才能解释宇宙万物的多样性。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE MOLLI NATVRA AQVA AERE ET CETERIS(论柔软之物:水、空气及其他)。这个小标题在抄本中标记为564a行。在早期拉丁语中,表示因果和转折的cum从句可以用动词的直陈式。
[12] 土火风水是恩培多克勒学说中构成宇宙的四大元素。
[13] 577-583行是论证三:万物经过漫长的年代依然存在,足以证明作为其构件的原子坚不可摧。
[14] 584-598行是论证四:物种的稳定性表明,构成其基础的原子是永恒不可变的。
[15] “自然的法则”(foedera Naturai)也可翻译为“自然的契约”,是卢克莱修思想中的重要概念,它确保了随机运动的原子构成的宇宙具有基本的稳定性,各种变化有确定的限度。
[16] 599-632行讨论原子的组成部分。伊壁鸠鲁学派的原子论认为,原子虽然不可切分,但并非最小的存在物,而是由某种更小的终极微粒(拉丁文cacumen,希腊语akron,下文也用复数partes表示)组成,但与由原子组成的万物不同,原子内部的这些微粒(每个原子内部只有一种)之间没有任何空隙(或者说虚空),因而它们只能从概念上把握,并不能真正脱离原子母体。换言之,原子仍然符合不可切分的定义,也仍然是单一体。每个原子内部至少有三个这样的微粒。伊壁鸠鲁如此规定原子的结构,很可能是为了应对亚里士多德的反对意见,后者认为,没有内部结构的物体不可能产生自发的运动(参考Physics 240b.8-12)。关于原子内部的微粒,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.56-59)和本诗第二卷485-496行。599-600行原文的文本很不确定,许多注者在599行末尾加入缺漏标记,或者对文本做某种改动。