semina quae rerum primordiaque esse docemus,
unde omnis rerum nunc constet summa creata.
principio quoniam duplex natura duarum
dissimilis rerum longe constare repertast—
505 corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur—
esse utramque sibi per se puramque necessest.
nam quacumque uacat spatium, quod ‘inane’ uocamus,
corpus ea non est. qua porro cumque tenet se
corpus, ea uacuum nequaquam constat inane.
510 sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
materiem circum solidam constare necessest.
nec res ulla potest uera ratione probari
corpore inane suo celare atque intus habere,
515 si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
id porro nihil esse potest nisi materiai
concilium, quod inane queat rerum cohibere.
materies igitur, solido quae corpore constat,
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
520 tum porro si nil esset quod inane uocaret,
omne foret solidum. nisi contra corpora certa
essent, quae loca complerent quaecumque tenerent,
omne quod est spatium uacuum constaret inane.
alternis igitur nimirum corpus inani
525 distinctum, quoniam nec plenum nauiter extat
nec porro uacuum. sunt ergo corpora certa
quae spatium pleno possint distinguere inane.
haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
possunt nec porro penitus penetrata retexi
530 nec ratione queunt alia temptata labare—
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
nam neque conlidi sine inani posse uidetur
quicquam nec frangi nec findi in bina secando
nec capere umorem neque item manabile frigus
535 nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
tam magis his rebus penitus temptata labascit.
ergo si solida ac sine inani corpora prima
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
540 praeterea nisi materies aeterna fuisset,
antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent,
de nihiloque renata forent quaecumque uidemus.
at quoniam supra docui nil posse creari
de nihilo neque quod gentium est ad nil reuocari,
545 esse inmortali primordia corpore debent,
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
materies ut subpeditet rebus reparandis.
sunt igitur solida primordia simplicitate ,
nec ratione queunt alia seruata per aeuom
550 ex infinito iam tempore res reparare.
550a [CONTRA ΕΙΣ ΑΠΕΙΡΟΝ ΤΗΝ ΤΟΜΗΝ]
denique si nullam finem Natura parasset
frangendis rebus, iam corpora materiai
usque redacta forent aeuo frangente priore,
ut nihil ex illis a certo tempore posset
555 conceptum ad summum aetatis peruadere finem.
nam quiduis citius dissolui posse uidemus
quam rursus refici. quapropter longa diei
infinita aetas ante acti temporis omnis
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
560 numquam relicuo reparari tempore posset.
at nunc nimirum frangendi reddita finis
certa manet, quoniam refici rem quamque uidemus
et finita simul generatim tempora rebus
stare, quibus possint aeui contingere florem.
564a [DE MOLLI NATVRA AQVA AERE ET CETERIS]
565 huc accedit uti, solidissima materiai
corpora cum constant, possint tamen omnia reddi
mollia quae fiunt—aer aqua terra uapores—
quo pacto fiant et qua ui quaeque gerantur,
admixtum quoniam semel est in rebus inane.
570 at contra si mollia sint primordia rerum,
unde queant ualidi silices ferrumque creari,
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
principio fundamenti natura carebit.
sunt igitur solida pollentia simplicitate,
575 quorum condenso magis omnia conciliatu
artari possunt ualidasque ostendere uiris.
porro si nullast frangendis reddita finis
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
nunc etiam superare necessest corpora rebus,
580 quae nondum clueant ullo temptata periclo.
at quoniam fragili natura praedita constant,
discrepat aeternum tempus potuisse manere
innumerabilibus plagis uexata per aeuom.
denique iam quoniam generatim reddita finis
585 crescendi rebus constat uitamque tenendi,
et quid quaeque queant per foedera Naturai,
quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat,
nec commutatur quicquam (quin omnia constant
usque adeo, uariae uolucres ut in ordine cunctae
590 ostendant maculas generalis corpore inesse),
inmutabilis materiae quoque corpus habere
debent nimirum. nam si primordia rerum
commutari aliqua possent ratione reuicta,
incertum quoque iam constet quid possit oriri,
595 quid nequeat, finita potestas denique cuique
quanam sit ratione atque alte terminus haerens,
nec totiens possent generatim saecla referre
naturam mores uictum motusque parentum.
tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
600 corporis illius, quod nostri cernere sensus
舉出論據,證明我的觀點成立,
但對於睿智的心靈,這些細微的蹤跡
已足夠,循着它們你定能發現其餘。
就如獵犬,遊盪山間的野獸雖然用
405 枝葉藏好了巢穴,卻總被它們嗅出,[1]
只要它們一開始便盯准蹤跡,你也能
在這樣的事上獨立思索,推此及彼,
毫無懸念地追尋至每一處黑暗隱蔽的
角落,深入其間,捕獲藏匿的真理。
410 但你若躊躇,若在此事上有絲毫退縮,
我可以坦率告訴你這一點,孟米烏斯:
如同汲水自豐沛的山泉,我甜美之舌
將從胸中傾倒出連綿不絕的瓊漿,
我擔心遲緩的老年會搶先爬上我們的
415 肢體,搶先打開我們的生命之鎖,
我甚至來不及將一個話題的全部論證
化作流瀉的詩行,填滿你的耳朵。
但現在,我需回到先前停下的地方:[2]
整個宇宙自然而然地由兩種東西
420 構成,既存在實體,也存在虛空,
前者寓居於後者,朝各個方向運動。
人類共同的感覺表明,實體定然[3]
存在,如果不能首先確立此信條,[4]
我們討論隱藏之物時便失去了參照,
425 無法以理性證明任何結論為真。
而且,如果我們稱為虛空的場所[5]
根本不存在,實體就沒有任何空間
安放,也不能朝任何方向移動位置——
片刻之前,我已經向你證明了這些。[6]
430 此外,你無法宣稱任何東西可以[7]
遠離所有實體,與所有虛空無涉,
它若能找到,堪稱宇宙間第三本質,
任何東西若存在,都應是二者之一。
435 如果它能作用於觸覺,無論多輕微,[8]
434 只要它存在,無論其增量是大是小,
436 都會成為實體的一員,擴大其總量。[9]
相反,如果無法觸碰,在任何方向
都不能阻止任何物體穿越自己,
我們就顯然應將它歸入虛空這一類。
440 而且,任何東西若存在,就會影響
其他東西,或受其他東西影響,
或允許物體在自己裡面棲身和運動。
但施動與受動離開實體都無法想象,
除了虛空,也沒有東西能提供空間。[10]
445 所以虛空和實體之外,萬物之中
沒留下位置,允許第三種本質存在——
只要它在任何時刻落入感覺的範圍,
或者能被任何人憑心智和理性把握。[11]
你會發現,任何被我們命名的事物[12]
450 或者是二者的屬性,或者是其附性。[13]
屬性就是一刻不能與事物相切分,
否則便會導致它們毀滅的東西,[14]
例如石頭的重量、火的熱、水的流動性,
所有實體的可觸性和一切虛空的隱匿性。
455 與此對照,奴役狀態、貧困、富裕、
自由、戰爭、和諧以及其他可反覆
來去而不會影響事物之本質的東西,
我們則習慣稱為附性,這合情合理。
類似地,時間本身也不存在,它源於
460 我們對事物的感覺:過去發生了什麼,
現在情況如何,會有怎樣的未來。[15]
必須承認,沒有人感知到時間本身,
除非它與物體的運動和靜止相結合。[16]
再者,當人們傳說海倫被劫,特洛伊[17]
465 民族被征服,我們應當看到,他們[18]
沒強迫我們承認,這些事本身存在,
既然造成這些附性的那些古代人
早已被逝去的時代捲走,再不能回返。
因為無論發生什麼,都可稱之為
470 某些世代或某些地域造成的附性。
而且,如果沒有任何實體的物質,[19]
沒有實體可以在其間運動的虛空,
海倫的美貌就永遠不會在帕里斯胸中
煽起難以遏制的愛火,也不會點燃
475 那場血腥對決映亮天空的戰火。
木馬也不會瞞過特洛伊居民,趁夜[20]
誕出許多希臘人,焚毀他們的城市——
你會因此明白,人們的所有行動
與實體的存在形式完全不同,也不能
480 像形容虛空的存在那樣形容它們,
而可以恰如其分地稱為實體和虛空的
附性,其中後者是它們發生的場所。
還有,實體的範圍既包括單純的原子,[21]
也包括它們聯姻形成的各種物體。
485 但作為萬物始基的原子,沒任何力量
能夠毀滅,緻密的質地讓它們無敵,
儘管我們似乎很難相信,萬物中
可以找到質地絕對緻密的東西。
因為天上的閃電能夠穿透屋牆,
490 喧響和話音也如此,鐵在火中變得
紅熱,石頭也會因高溫而頓然崩裂;
煉爐可以熔化堅固無比的黃金,
青銅冰塊也在火焰的攻擊下潰決;[22]
熱和透骨的寒冷都能夠穿越白銀,
495 當我們握緊銀杯,從上方倒入熱水,
便能同時體驗到兩種不同的滋味。[23]
如此看來,緻密的東西根本不可尋。[24]
然而真正的理性和自然證明,並非
如此,請聽我用不多的詩行向你揭示,
500 存在絕對緻密、永不可摧的東西,
[1] 這行的quietes指動物的巢穴。
[2] 在418-448行,盧克萊修提出了原子論的第三個命題:宇宙由虛空和原子(實體)這兩種本質構成。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.39-40)。該觀點似乎發源於留基伯和德謨克利特,參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 69-72, 117-119)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:CORPVS ET INANE ESSE NATVRAM RERVM(實體和虛空乃宇宙之本質)。這個小標題在抄本中標記為417a行。
[3] 如前所述,對伊壁鳩魯學派而言,終極的感覺是觸覺。
[4] “此信條”指人類對感官經驗的信任。
[5] “虛空”在《物性論》中有眾多表述方式:locus, spatium, uacuum, uacuum inane, inane, uaccum spatium, intactile, intactum, intactus locus等等,其中inane可視為術語。
[6] 見本卷335-336行和370-383行。
[7] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:TERTIAM NATVRAM NVLLAM ESSE RERVM(宇宙不存在第三種本質)。這個小標題在抄本中標記為429a行。關於這種觀點,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.40)。
[8] Leonard-Smith(1942)認為,這行的levis或許指作用的力度小,exiguus則指涉及的面積小。
[9] 參考本卷第304行。
[10] 關於這個觀點,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.67)。
[11] 447-448行暗示,從認知途徑看,宇宙只有兩類現象和知識的來源:第一種直接作用於人的感官,人通過感性認識它們;第二種無法直接感知,人藉助感性的類比和邏輯推理來認識。
[12] 在449-482行,盧克萊修提出了原子論的第四個命題:屬性(coniuncta)和附性(euenta)的差異。關於這個問題,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.40, 1.68-73)。
[13] “二者”指虛空和實體。“屬性”指與二者密切相連、無法獨立存在的東西,例如453-454行提到的性質都是對應實體或虛空的關鍵性質;“附性”指虛空和實體相互作用產生的現象,例如455-456行提到的現象都可以隨時變化,卻不影響對應存在物——人——的本質。
[14] 原文的potis est=potest(能)。Hinds(1987)指出,盧克萊修在452行展示了極其高超的語言能力,拆詞格(tmesis)的使用與詩歌的意義層面配合得天衣無縫。單詞segregari(割裂)通過seque gregari的拆詞格的確被“割裂”了。在通常的拆詞格中,被其他詞隔開的前綴和詞根各自的意義不會受到影響,但在這裡,前綴se和詞根gregari的割裂卻會導致它們“毀滅”,因為segregari的se-是不可拆的前綴(表示分離),一旦與詞根分離,它就變成了第三人稱反身代詞,根本改變了意義;類似地,雖然詞根gregari與各個前綴結合時表示“聚集”之意,卻不可以獨立成詞。在下文中,盧克萊修舉例說明,我們經常將並非獨立存在的“附性”理解為獨立存在的本質,如同這裡的se,乍看上去是一個獨立的詞,實際上卻不是,它必須附屬於gregari這樣的詞語構件,否則便沒有本質。
[15] 關於這個觀點,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.72-73)。Berns(1976)評論道,盧克萊修將時間視為運動的附性,認為它依賴於(1)物體的運動或靜止;(2)人類的感知。Berns指出,在《物性論》全詩中,時間主要被表現為三種隱喻、三種形式:運動、空間和力。
[16] 盧克萊修在這裡駁斥了斯多葛派的觀點:時間是獨立的存在,可以通過理性把握到。
[17] 464-482行以特洛伊戰爭為例,解釋了“附性”與實體和虛空的區別。Leonard-Smith(1942)認為,這段文字可能包含了盧克萊修的兩段稿子,其中464-470行是第一段,471-482行是第二段,但他卻沒機會刪除其中較不滿意的一段。這行“海倫”對應的拉丁文是Tyndaridem(意為“廷達瑞俄斯之女”),因為在希臘神話中,海倫名義上的父親是斯巴達國王廷達瑞俄斯(她的生父是宙斯)。特洛伊王子帕里斯劫走海倫,引發了希臘與特洛伊的十年戰爭。
[18] “他們”指斯多葛派,尤其指克呂西波(Chrysippus)。他認為,只有現在存在,但因為過去、現在、未來其實是一體,所以也沒有嚴格意義上的現在。
[19] Marković(2008)指出,471-477行的語言和意象受到了恩尼烏斯關於特洛伊的悲劇(Alexander)和歐里庇得斯的特洛伊悲劇三部曲(Alexander, Palamedes, Troades)的影響。這段文字包含了兩個出現在上述作品中的主題:愛情如火;一個人的火變成一座城市的火。
[20] 這行的durateus不是拉丁文詞語,而是希臘文dourateos(木製的)的轉寫,該詞見於荷馬史詩《奧德賽》(Odyssey 8.493)。下一行的equos=equus(馬)。
[21] 在483-634行,盧克萊修提出了原子論的第五個命題:原子完全緻密、不可分、不可摧毀。關於這個問題,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.40-41)。
[22] Longrigg(1970)指出,“青銅冰塊”的比喻可能受到了恩培多克勒的啟發。
[23] 原文sensimus的現在完成時強調了感覺之迅速。
[24] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:SOLIDVM ESSE(原子是緻密的)。這個小標題在抄本中標記為497a行。