semina quae rerum primordiaque esse docemus,
unde omnis rerum nunc constet summa creata.
principio quoniam duplex natura duarum
dissimilis rerum longe constare repertast—
505 corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur—
esse utramque sibi per se puramque necessest.
nam quacumque uacat spatium, quod ‘inane’ uocamus,
corpus ea non est. qua porro cumque tenet se
corpus, ea uacuum nequaquam constat inane.
510 sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
materiem circum solidam constare necessest.
nec res ulla potest uera ratione probari
corpore inane suo celare atque intus habere,
515 si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
id porro nihil esse potest nisi materiai
concilium, quod inane queat rerum cohibere.
materies igitur, solido quae corpore constat,
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
520 tum porro si nil esset quod inane uocaret,
omne foret solidum. nisi contra corpora certa
essent, quae loca complerent quaecumque tenerent,
omne quod est spatium uacuum constaret inane.
alternis igitur nimirum corpus inani
525 distinctum, quoniam nec plenum nauiter extat
nec porro uacuum. sunt ergo corpora certa
quae spatium pleno possint distinguere inane.
haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
possunt nec porro penitus penetrata retexi
530 nec ratione queunt alia temptata labare—
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
nam neque conlidi sine inani posse uidetur
quicquam nec frangi nec findi in bina secando
nec capere umorem neque item manabile frigus
535 nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
tam magis his rebus penitus temptata labascit.
ergo si solida ac sine inani corpora prima
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
540 praeterea nisi materies aeterna fuisset,
antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent,
de nihiloque renata forent quaecumque uidemus.
at quoniam supra docui nil posse creari
de nihilo neque quod gentium est ad nil reuocari,
545 esse inmortali primordia corpore debent,
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
materies ut subpeditet rebus reparandis.
sunt igitur solida primordia simplicitate ,
nec ratione queunt alia seruata per aeuom
550 ex infinito iam tempore res reparare.
550a [CONTRA ΕΙΣ ΑΠΕΙΡΟΝ ΤΗΝ ΤΟΜΗΝ]
denique si nullam finem Natura parasset
frangendis rebus, iam corpora materiai
usque redacta forent aeuo frangente priore,
ut nihil ex illis a certo tempore posset
555 conceptum ad summum aetatis peruadere finem.
nam quiduis citius dissolui posse uidemus
quam rursus refici. quapropter longa diei
infinita aetas ante acti temporis omnis
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
560 numquam relicuo reparari tempore posset.
at nunc nimirum frangendi reddita finis
certa manet, quoniam refici rem quamque uidemus
et finita simul generatim tempora rebus
stare, quibus possint aeui contingere florem.
564a [DE MOLLI NATVRA AQVA AERE ET CETERIS]
565 huc accedit uti, solidissima materiai
corpora cum constant, possint tamen omnia reddi
mollia quae fiunt—aer aqua terra uapores—
quo pacto fiant et qua ui quaeque gerantur,
admixtum quoniam semel est in rebus inane.
570 at contra si mollia sint primordia rerum,
unde queant ualidi silices ferrumque creari,
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
principio fundamenti natura carebit.
sunt igitur solida pollentia simplicitate,
575 quorum condenso magis omnia conciliatu
artari possunt ualidasque ostendere uiris.
porro si nullast frangendis reddita finis
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
nunc etiam superare necessest corpora rebus,
580 quae nondum clueant ullo temptata periclo.
at quoniam fragili natura praedita constant,
discrepat aeternum tempus potuisse manere
innumerabilibus plagis uexata per aeuom.
denique iam quoniam generatim reddita finis
585 crescendi rebus constat uitamque tenendi,
et quid quaeque queant per foedera Naturai,
quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat,
nec commutatur quicquam (quin omnia constant
usque adeo, uariae uolucres ut in ordine cunctae
590 ostendant maculas generalis corpore inesse),
inmutabilis materiae quoque corpus habere
debent nimirum. nam si primordia rerum
commutari aliqua possent ratione reuicta,
incertum quoque iam constet quid possit oriri,
595 quid nequeat, finita potestas denique cuique
quanam sit ratione atque alte terminus haerens,
nec totiens possent generatim saecla referre
naturam mores uictum motusque parentum.
tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
600 corporis illius, quod nostri cernere sensus
举出论据,证明我的观点成立,
但对于睿智的心灵,这些细微的踪迹
已足够,循着它们你定能发现其余。
就如猎犬,游荡山间的野兽虽然用
405 枝叶藏好了巢穴,却总被它们嗅出,[1]
只要它们一开始便盯准踪迹,你也能
在这样的事上独立思索,推此及彼,
毫无悬念地追寻至每一处黑暗隐蔽的
角落,深入其间,捕获藏匿的真理。
410 但你若踌躇,若在此事上有丝毫退缩,
我可以坦率告诉你这一点,孟米乌斯:
如同汲水自丰沛的山泉,我甜美之舌
将从胸中倾倒出连绵不绝的琼浆,
我担心迟缓的老年会抢先爬上我们的
415 肢体,抢先打开我们的生命之锁,
我甚至来不及将一个话题的全部论证
化作流泻的诗行,填满你的耳朵。
但现在,我需回到先前停下的地方:[2]
整个宇宙自然而然地由两种东西
420 构成,既存在实体,也存在虚空,
前者寓居于后者,朝各个方向运动。
人类共同的感觉表明,实体定然[3]
存在,如果不能首先确立此信条,[4]
我们讨论隐藏之物时便失去了参照,
425 无法以理性证明任何结论为真。
而且,如果我们称为虚空的场所[5]
根本不存在,实体就没有任何空间
安放,也不能朝任何方向移动位置——
片刻之前,我已经向你证明了这些。[6]
430 此外,你无法宣称任何东西可以[7]
远离所有实体,与所有虚空无涉,
它若能找到,堪称宇宙间第三本质,
任何东西若存在,都应是二者之一。
435 如果它能作用于触觉,无论多轻微,[8]
434 只要它存在,无论其增量是大是小,
436 都会成为实体的一员,扩大其总量。[9]
相反,如果无法触碰,在任何方向
都不能阻止任何物体穿越自己,
我们就显然应将它归入虚空这一类。
440 而且,任何东西若存在,就会影响
其他东西,或受其他东西影响,
或允许物体在自己里面栖身和运动。
但施动与受动离开实体都无法想象,
除了虚空,也没有东西能提供空间。[10]
445 所以虚空和实体之外,万物之中
没留下位置,允许第三种本质存在——
只要它在任何时刻落入感觉的范围,
或者能被任何人凭心智和理性把握。[11]
你会发现,任何被我们命名的事物[12]
450 或者是二者的属性,或者是其附性。[13]
属性就是一刻不能与事物相切分,
否则便会导致它们毁灭的东西,[14]
例如石头的重量、火的热、水的流动性,
所有实体的可触性和一切虚空的隐匿性。
455 与此对照,奴役状态、贫困、富裕、
自由、战争、和谐以及其他可反复
来去而不会影响事物之本质的东西,
我们则习惯称为附性,这合情合理。
类似地,时间本身也不存在,它源于
460 我们对事物的感觉:过去发生了什么,
现在情况如何,会有怎样的未来。[15]
必须承认,没有人感知到时间本身,
除非它与物体的运动和静止相结合。[16]
再者,当人们传说海伦被劫,特洛伊[17]
465 民族被征服,我们应当看到,他们[18]
没强迫我们承认,这些事本身存在,
既然造成这些附性的那些古代人
早已被逝去的时代卷走,再不能回返。
因为无论发生什么,都可称之为
470 某些世代或某些地域造成的附性。
而且,如果没有任何实体的物质,[19]
没有实体可以在其间运动的虚空,
海伦的美貌就永远不会在帕里斯胸中
煽起难以遏制的爱火,也不会点燃
475 那场血腥对决映亮天空的战火。
木马也不会瞒过特洛伊居民,趁夜[20]
诞出许多希腊人,焚毁他们的城市——
你会因此明白,人们的所有行动
与实体的存在形式完全不同,也不能
480 像形容虚空的存在那样形容它们,
而可以恰如其分地称为实体和虚空的
附性,其中后者是它们发生的场所。
还有,实体的范围既包括单纯的原子,[21]
也包括它们联姻形成的各种物体。
485 但作为万物始基的原子,没任何力量
能够毁灭,致密的质地让它们无敌,
尽管我们似乎很难相信,万物中
可以找到质地绝对致密的东西。
因为天上的闪电能够穿透屋墙,
490 喧响和话音也如此,铁在火中变得
红热,石头也会因高温而顿然崩裂;
炼炉可以熔化坚固无比的黄金,
青铜冰块也在火焰的攻击下溃决;[22]
热和透骨的寒冷都能够穿越白银,
495 当我们握紧银杯,从上方倒入热水,
便能同时体验到两种不同的滋味。[23]
如此看来,致密的东西根本不可寻。[24]
然而真正的理性和自然证明,并非
如此,请听我用不多的诗行向你揭示,
500 存在绝对致密、永不可摧的东西,
[1] 这行的quietes指动物的巢穴。
[2] 在418-448行,卢克莱修提出了原子论的第三个命题:宇宙由虚空和原子(实体)这两种本质构成。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.39-40)。该观点似乎发源于留基伯和德谟克利特,参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 69-72, 117-119)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:CORPVS ET INANE ESSE NATVRAM RERVM(实体和虚空乃宇宙之本质)。这个小标题在抄本中标记为417a行。
[3] 如前所述,对伊壁鸠鲁学派而言,终极的感觉是触觉。
[4] “此信条”指人类对感官经验的信任。
[5] “虚空”在《物性论》中有众多表述方式:locus, spatium, uacuum, uacuum inane, inane, uaccum spatium, intactile, intactum, intactus locus等等,其中inane可视为术语。
[6] 见本卷335-336行和370-383行。
[7] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:TERTIAM NATVRAM NVLLAM ESSE RERVM(宇宙不存在第三种本质)。这个小标题在抄本中标记为429a行。关于这种观点,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.40)。
[8] Leonard-Smith(1942)认为,这行的levis或许指作用的力度小,exiguus则指涉及的面积小。
[9] 参考本卷第304行。
[10] 关于这个观点,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.67)。
[11] 447-448行暗示,从认知途径看,宇宙只有两类现象和知识的来源:第一种直接作用于人的感官,人通过感性认识它们;第二种无法直接感知,人借助感性的类比和逻辑推理来认识。
[12] 在449-482行,卢克莱修提出了原子论的第四个命题:属性(coniuncta)和附性(euenta)的差异。关于这个问题,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.40, 1.68-73)。
[13] “二者”指虚空和实体。“属性”指与二者密切相连、无法独立存在的东西,例如453-454行提到的性质都是对应实体或虚空的关键性质;“附性”指虚空和实体相互作用产生的现象,例如455-456行提到的现象都可以随时变化,却不影响对应存在物——人——的本质。
[14] 原文的potis est=potest(能)。Hinds(1987)指出,卢克莱修在452行展示了极其高超的语言能力,拆词格(tmesis)的使用与诗歌的意义层面配合得天衣无缝。单词segregari(割裂)通过seque gregari的拆词格的确被“割裂”了。在通常的拆词格中,被其他词隔开的前缀和词根各自的意义不会受到影响,但在这里,前缀se和词根gregari的割裂却会导致它们“毁灭”,因为segregari的se-是不可拆的前缀(表示分离),一旦与词根分离,它就变成了第三人称反身代词,根本改变了意义;类似地,虽然词根gregari与各个前缀结合时表示“聚集”之意,却不可以独立成词。在下文中,卢克莱修举例说明,我们经常将并非独立存在的“附性”理解为独立存在的本质,如同这里的se,乍看上去是一个独立的词,实际上却不是,它必须附属于gregari这样的词语构件,否则便没有本质。
[15] 关于这个观点,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.72-73)。Berns(1976)评论道,卢克莱修将时间视为运动的附性,认为它依赖于(1)物体的运动或静止;(2)人类的感知。Berns指出,在《物性论》全诗中,时间主要被表现为三种隐喻、三种形式:运动、空间和力。
[16] 卢克莱修在这里驳斥了斯多葛派的观点:时间是独立的存在,可以通过理性把握到。
[17] 464-482行以特洛伊战争为例,解释了“附性”与实体和虚空的区别。Leonard-Smith(1942)认为,这段文字可能包含了卢克莱修的两段稿子,其中464-470行是第一段,471-482行是第二段,但他却没机会删除其中较不满意的一段。这行“海伦”对应的拉丁文是Tyndaridem(意为“廷达瑞俄斯之女”),因为在希腊神话中,海伦名义上的父亲是斯巴达国王廷达瑞俄斯(她的生父是宙斯)。特洛伊王子帕里斯劫走海伦,引发了希腊与特洛伊的十年战争。
[18] “他们”指斯多葛派,尤其指克吕西波(Chrysippus)。他认为,只有现在存在,但因为过去、现在、未来其实是一体,所以也没有严格意义上的现在。
[19] Marković(2008)指出,471-477行的语言和意象受到了恩尼乌斯关于特洛伊的悲剧(Alexander)和欧里庇得斯的特洛伊悲剧三部曲(Alexander, Palamedes, Troades)的影响。这段文字包含了两个出现在上述作品中的主题:爱情如火;一个人的火变成一座城市的火。
[20] 这行的durateus不是拉丁文词语,而是希腊文dourateos(木制的)的转写,该词见于荷马史诗《奥德赛》(Odyssey 8.493)。下一行的equos=equus(马)。
[21] 在483-634行,卢克莱修提出了原子论的第五个命题:原子完全致密、不可分、不可摧毁。关于这个问题,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.40-41)。
[22] Longrigg(1970)指出,“青铜冰块”的比喻可能受到了恩培多克勒的启发。
[23] 原文sensimus的现在完成时强调了感觉之迅速。
[24] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:SOLIDVM ESSE(原子是致密的)。这个小标题在抄本中标记为497a行。