usurpare oculis nec uoces cernere suemus.
quae tamen omnia corporea constare necessest
natura, quoniam sensus inpellere possunt.
tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.
304a [VESTES VVESCI ET ARESCI]
305 denique fluctifrago suspensae in litore uestes
uuescunt; eaedem dispansae in sole serescunt.
at neque quo pacto persederit umor aquai
uisumst, nec rursum quo pacto fugerit aestu.
in paruas igitur partis dispergitur umor,
310 quas oculi nulla possunt ratione uidere.
310a [DE ANVLO IN DIGITO ET CETERIS]
quin etiam multis solis redeuntibus annis
anulus in digito subter tenuatur habendo;
stilicidi casus lapidem cauat; uncus aratri
ferreus occulte decrescit uomer in aruis,
315 strataque iam uolgi pedibus detrita uiarum
saxea conspicimus; tum portas propter aena
signa manus dextras ostendunt adtenuari
saepe salutantum tactu praeterque meantum.
haec igitur minui, cum sint detrita, uidemus,
320 sed quae corpora decedant in tempore quoque
inuida praeclusit speciem Natura uidendi.[1]
postremo quaecumque dies Naturaque rebus
paulatim tribuit, moderatim crescere cogens,
nulla potest oculorum acies contenta tueri,
325 nec porro quaecumque aeuo macieque senescent;
nec, mare quae impendent uesco sale saxa peresa,
quid quoque amittant in tempore cernere possis.
corporibus caecis igitur Natura gerit res.
nec tamen undique corporea stipata tenentur
330 omnia natura. namque est in rebus inane—
quod tibi cognosse in multis erit utile rebus
nec sinet errantem dubitare et quaerere semper
de summa rerum et nostris diffidere dictis.
333a [DE INANI]
quapropter locus est intactus inane uacansque.
335 quod si non esset, nulla ratione moueri
res possent. namque officium quod corporis exstat—
officere atque obstare—id in omni tempore adesset
omnibus; haud igitur quicquam procedere posset,
principium quoniam cedendi nulla daret res.
340 at nunc per maria ac terras sublimaque caeli
multa modis multis uaria ratione moueri
cernimus ante oculos, quae, si non esset inane,
non tam sollicito motu priuata carerent
quam genita omnino nulla ratione fuissent,
345 undique materies quoniam stipata quiesset.
praeterea quamuis solidae res esse putentur,
hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas:
in saxis ac speluncis permanat aquarum
liquidus umor et uberibus flent omnia guttis;
350 dissipat in corpus sese cibus omne animantum;
crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,
quod cibus in totas usque ab radicibus imis[2]
per truncos ac per ramos diffunditur omnis;
inter saepta meant uoces et clausa domorum
355 transuolitant, rigidum permanat frigus ad ossa.
quod nisi inania sint qua possent corpora quaeque
transire, haud ulla fieri ratione uideres.
denique cur alias aliis praestare uidemus
pondere res rebus nihilo maiore figura?
360 nam si tantundemst in lanae glomere quantum
corporis in plumbo est, tantundem pendere par est,
corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,
contra autem natura manet sine pondere inanis.
ergo quod magnumst aeque leuiusque uidetur,
365 nimirum plus esse sibi declarat inanis.
at contra grauius plus in se corporis esse
dedicat et multo uacui minus intus habere.
est igitur nimirum id quod ratione sagaci
quaerimus, admixtum rebus, quod inane uocamus.
369a [DE PISCIBVS IN AQVA]
370 illud in his rebus ne te deducere uero
possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.
cedere squamigeris latices nitentibus aiunt
et liquidas aperire uias, quia post loca pisces
linquant, quo possint cedentes confluere undae;
375 sic alias quoque res inter se posse moueri
et mutare locum, quamuis sint omnia plena.
scilicet id falsa totum ratione receptumst.
nam quo squamigeri poterunt procedere tandem,
ni spatium dederint latices? concedere porro
380 quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?
aut igitur motu priuandumst corpora quaeque
aut esse admixtum dicundumst rebus inane,
unde initum primum capiat res quaeque mouendi.
postremo duo de concursu corpora lata[3]
385 si cita dissiliant, nempe aer omne necessest,
inter corpora quod fiat, possidat inane.
is porro quamuis circum celerantibus auris
confluat, haud poterit tamen uno tempore totum
compleri spatium. nam primum quemque necessest
390 occupet ille locum, deinde omnia possideantur.
quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,
tum putat id fieri quia se condenseat aer,
errat. nam uacuum tum fit quod non fuit ante,
et repletur item uacuum quod constitit ante,
395 nec tali ratione potest denserier aer
nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,
ipse in se trahere et partis conducere in unum.
quapropter, quamuis causando multa moreris,
esse in rebus inane tamen fateare necessest.
400 multaque praeterea tibi possum commemorando
[1] speciem=specimen (Howard; MacKay; Nencini)=aciem (Paladini)
[2] in totas=in flores (Waltz)
[3] lata=late (Smith)
辨識寒,也不曾領略各種聲音的容貌,
但所有這些都必定具備實體的本質,[1]
因為它們皆能作用於我們的感官,
而唯有實體才可觸碰,並觸碰他物。[2]
305 再者,衣服懸掛於浪濤拍打的岸邊,[3]
就會沾濕,晾曬於陽光下又會變干,
但我們不曾見水分以何種方式沉入,
又以何種方式在熱氣蒸烤下逃逸。
因此,水分一定化作了細小的顆粒,[4]
310 它們太小,肉眼根本無法瞥見。
而且,太陽的軌道循環多次之後,[5]
手上佩戴的指環也會從內面耗損,
水滴不斷,會鑿空岩塊,彎曲的犁頭
雖是鐵製成,也會在田野中悄然變鈍。
315 我們目睹街道的石板被往來的腳步
日漸磨蝕,城門旁邊的青銅雕塑
伸出的右手也慢慢消瘦,因為行人
路過致意時,經常忍不住撫摸它們。
所以,我們能看見這些消損的結果,
320 但任何時刻正在離去的那些微粒
卻被吝嗇的自然封鎖,與眼睛隔絕。[6]
再者,時日和自然一點點添給萬物、[7]
迫使它們循序生長的任何物質,
無論如何努力,我們都不能窺見;
325 與此相應,無論何物因年紀而衰朽,
或者當海邊的懸崖被鹹水反覆啃噬,
你都看不到它們在特定時刻的損失。
所以,自然總是借無形的實體運轉。
然而,萬物並非被密密匝匝的原子[8]
330 完全禁錮,它們中間也存在虛空。
了解這一點在很多方面對你都有
助益,你就不會因為懷疑而迷失,
總對宇宙充滿困惑,不相信我的話。[9]
所以,存在無物也無法觸摸的空間。[10]
335 倘若沒有虛空,萬物將全然無法[11]
運動,因為實體被賦予一種義務,[12]
就是阻礙和攔截,它伴隨所有時間、
所有東西。既然無物肯首先退讓,
就沒有任何物體能夠往前行一步。
340 然而,無論在海洋、陸地還是高天,
我們都親眼看見千姿百態的物體
以各種方式運動,倘若虛空是臆想,
它們就不能如此活躍,紛紛攘攘,
甚至最開始就根本無法誕生在世上,
345 因為物質若處處擠滿,便只能靜止。
而且,無論人以為物體多麼緻密,[13]
下面的例子都能表明,實體仍稀疏:
在岩洞裡面,水流從各個角落滲出,
每樣東西都沾滿液珠,彷彿在哭泣;
350 食物能夠讓自己散布到動物的全身;
樹木能生長,在適當的季節結出果實,
也是由於營養從土壤深處的樹根
通過所有的枝幹運送到植物的各處;
話音能穿越牆壁,從密閉的房間飛出,[14]
355 凜冽的寒氣能穿透身體,抵達骨頭。
倘若不存在各類實體可以越過的
虛空,上述現象就沒有發生的理由。
再者,我們為何會看見某些物體[15]
形狀不比其他物體大,重量卻超過?
360 如果一團羊毛球和一塊灰鉛擁有
相等的實體[16],兩者重量便應無異,
因為實體的功能是將一切往下拽,
而虛空的本性卻是毫無重量與阻礙。
所以,若某物看起來體積相同卻更輕,
365 就表明它的結構包含了更多的虛空。
相反,更重的物體宣告自己容納了
更多實體,裡面的虛空則有所欠缺。
因此,我們慎思明辨追求的對象
確實存在於萬物中,虛空即其名稱。
370 為了阻止你誤入歧途,我覺得應當[17]
在此批駁有些人拋出的一種論證。
他們說,披麟的物種奮力游泳時,
水能為它們開道,是因為魚在身後
留下了空間,供排開之水再次聚集;
375 同理,雖然萬物充滿了宇宙,它們
卻可以相互運動,彼此交換位置。
這種理論雖然被接受,邏輯卻荒唐。
試想,魚類最開始究竟能往哪邊游,
如果水不先騰出空間?反之亦然,
380 如果魚不能移動,水能往何處避讓?
你要麼剝奪任何實體運動的可能性,
要麼就必須承認,虛空與萬物混合,
並為它們提供了初始運動的場所。
還有一點,如果兩個實體相碰後[18]
385 立刻便遠遠彈開,空氣當然會充滿
此刻在二者之間形成的全部虛空,
而且,無論它旋轉的氣流多麼迅速地
涌過來,都不可能在瞬間佔據整個
空間。它必定只能先填充最近之點,
390 再逐漸擴展,直至注滿所有空洞。
但如果有人以為物體分開時的這種
現象是空氣壓縮的結果,他就錯了:
是剛才沒有虛空的地方形成了虛空,
相應地,別處的某個虛空卻被填充,[19]
395 空氣也不可能以這種方式壓縮,
即使能,我也相信,沒有虛空的幫助,
它無法蜷曲,將各個部分收至一處。
因此,無論你如何辯駁,不肯同意,[20]
你都必須承認萬物中存在虛空。
400 而且,我完全能夠源源不斷地向你
[1] “實體”(corpus)指由原子構成的東西,與“虛空”相對。
[2] 這是伊壁鳩魯原子論的一個重要原則,實體最重要的性質是可以通過觸覺作用於(tangere)他物,並接受他物的作用(tangi)。其他四覺都可理解為某種形式的觸覺,必須通過物質的觸碰才能實現。參考第二卷434-441行。
[3] 305-310行是第三個例子:濕氣的吸收與蒸發。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:VESTES VVESCI ET ARESCI(衣服變濕與變干)。這個小標題在抄本中標記為304a行。
[4] 這裡的partis相當於英文的particles,指物質的微粒。
[5] 311-321行是第四個例子:物體在時間中的損耗。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE ANVLO IN DIGITO ET CETERIS(關於指環與其他)。這個小標題在抄本中標記為310a行。
[6] 屬格uidendi修飾speciem,合起來表示“看的機會”。
[7] 322-328行是第五個例子:時間造成的不可覺察的變化。
[8] 在329-417行盧克萊修闡述了原子論的第二個基本命題:虛空存在。他用了三種方法來論證。相關思想參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 75-77)。
[9] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE INANI(論虛空)。這個小標題在抄本中標記為333a行。
[10] 這行的inane和uacans最好理解為中性名詞,作locus的同位語,結構才能成立。
[11] 335-345行是論證一:沒有虛空就沒有運動。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.40)。
[12] 被動不定式moueri是中間語態的用法,表示自行運動,而非被動,《物性論》中的不少被動形式都是這種用法。
[13] 346-357行是論證二:無物真正緻密,它們內部都有空洞。盧克萊修常用raro(主格rarus)表示多孔的結構。
[14] Merrill(1907)認為,這行的saepta指房子的外牆,clausa指內牆。
[15] 358-369行是論證三:某些物體體積相同,重量不同,表明它們內部無物質的空間所佔比例不同。這是古希臘原子論者的傳統觀點,參考亞里士多德《論天》(De Caelo 309a.2-11)。
[16] “實體”指原子構成的物質性部分。
[17] 370-383行反駁了沒有虛空運動也可存在的觀點。這個觀點出自柏拉圖《蒂邁歐篇》(Timaeus 79b),後來被亞里士多德(Physics 213b.30-216b.21)和斯多葛派接受。他們相信,運動無需虛空,可以通過各個物體同時改變位置而實現。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE PISCIBVS IN AQVA(論水中之魚)。這個小標題在抄本中標記為369a行。
[18] 384-397行是對敵方另一種理由(391-392行)的反駁,這種觀點將兩物碰撞之後的變化歸因於介質的壓縮與膨脹,參考亞里士多德《物理學》(Physics 213b.14-18)。這行的lata=collata,和concursu都有“聚到一起”的意思。盧克萊修很喜歡用兩個形態相異的詞共同表達一個意思,強化語氣,調整節奏。
[19] 這裡盧克萊修的解釋並不清楚,他沒有說明這兩種虛空分別在何時何地存在。根據上文,“剛才沒有虛空的地方”大概指空氣湧來的那個地方(因為空氣湧來而留下虛空),“別處的某個虛空”指兩物碰撞彈開之後留下的虛空。
[20] 398-417行是這部分的結論,盧克萊修重申,虛空必定存在,並以打獵做比方,概述了自己的研究方法。