《物性论》第1卷301-400行

usurpare oculis nec uoces cernere suemus.
quae tamen omnia corporea constare necessest
natura, quoniam sensus inpellere possunt.
tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.
304a [VESTES VVESCI ET ARESCI]
305 denique fluctifrago suspensae in litore uestes
uuescunt; eaedem dispansae in sole serescunt.
at neque quo pacto persederit umor aquai
uisumst, nec rursum quo pacto fugerit aestu.
in paruas igitur partis dispergitur umor,
310 quas oculi nulla possunt ratione uidere.
310a [DE ANVLO IN DIGITO ET CETERIS]
quin etiam multis solis redeuntibus annis
anulus in digito subter tenuatur habendo;
stilicidi casus lapidem cauat; uncus aratri
ferreus occulte decrescit uomer in aruis,
315 strataque iam uolgi pedibus detrita uiarum
saxea conspicimus; tum portas propter aena
signa manus dextras ostendunt adtenuari
saepe salutantum tactu praeterque meantum.
haec igitur minui, cum sint detrita, uidemus,
320 sed quae corpora decedant in tempore quoque
inuida praeclusit speciem Natura uidendi.[1]
postremo quaecumque dies Naturaque rebus
paulatim tribuit, moderatim crescere cogens,
nulla potest oculorum acies contenta tueri,
325 nec porro quaecumque aeuo macieque senescent;
nec, mare quae impendent uesco sale saxa peresa,
quid quoque amittant in tempore cernere possis.
corporibus caecis igitur Natura gerit res.
nec tamen undique corporea stipata tenentur
330 omnia natura. namque est in rebus inane—
quod tibi cognosse in multis erit utile rebus
nec sinet errantem dubitare et quaerere semper
de summa rerum et nostris diffidere dictis.
333a [DE INANI]
quapropter locus est intactus inane uacansque.
335 quod si non esset, nulla ratione moueri
res possent. namque officium quod corporis exstat—
officere atque obstare—id in omni tempore adesset
omnibus; haud igitur quicquam procedere posset,
principium quoniam cedendi nulla daret res.
340 at nunc per maria ac terras sublimaque caeli
multa modis multis uaria ratione moueri
cernimus ante oculos, quae, si non esset inane,
non tam sollicito motu priuata carerent
quam genita omnino nulla ratione fuissent,
345 undique materies quoniam stipata quiesset.
praeterea quamuis solidae res esse putentur,
hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas:
in saxis ac speluncis permanat aquarum
liquidus umor et uberibus flent omnia guttis;
350 dissipat in corpus sese cibus omne animantum;
crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,
quod cibus in totas usque ab radicibus imis[2]
per truncos ac per ramos diffunditur omnis;
inter saepta meant uoces et clausa domorum
355 transuolitant, rigidum permanat frigus ad ossa.
quod nisi inania sint qua possent corpora quaeque
transire, haud ulla fieri ratione uideres.
denique cur alias aliis praestare uidemus
pondere res rebus nihilo maiore figura?
360 nam si tantundemst in lanae glomere quantum
corporis in plumbo est, tantundem pendere par est,
corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,
contra autem natura manet sine pondere inanis.
ergo quod magnumst aeque leuiusque uidetur,
365 nimirum plus esse sibi declarat inanis.
at contra grauius plus in se corporis esse
dedicat et multo uacui minus intus habere.
est igitur nimirum id quod ratione sagaci
quaerimus, admixtum rebus, quod inane uocamus.
369a [DE PISCIBVS IN AQVA]
370 illud in his rebus ne te deducere uero
possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.
cedere squamigeris latices nitentibus aiunt
et liquidas aperire uias, quia post loca pisces
linquant, quo possint cedentes confluere undae;
375 sic alias quoque res inter se posse moueri
et mutare locum, quamuis sint omnia plena.
scilicet id falsa totum ratione receptumst.
nam quo squamigeri poterunt procedere tandem,
ni spatium dederint latices? concedere porro
380 quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?
aut igitur motu priuandumst corpora quaeque
aut esse admixtum dicundumst rebus inane,
unde initum primum capiat res quaeque mouendi.
postremo duo de concursu corpora lata[3]
385 si cita dissiliant, nempe aer omne necessest,
inter corpora quod fiat, possidat inane.
is porro quamuis circum celerantibus auris
confluat, haud poterit tamen uno tempore totum
compleri spatium. nam primum quemque necessest
390 occupet ille locum, deinde omnia possideantur.
quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,
tum putat id fieri quia se condenseat aer,
errat. nam uacuum tum fit quod non fuit ante,
et repletur item uacuum quod constitit ante,
395 nec tali ratione potest denserier aer
nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,
ipse in se trahere et partis conducere in unum.
quapropter, quamuis causando multa moreris,
esse in rebus inane tamen fateare necessest.
400 multaque praeterea tibi possum commemorando

[1] speciem=specimen (Howard; MacKay; Nencini)=aciem (Paladini)
[2] in totas=in flores (Waltz)
[3] lata=late (Smith)

辨识寒,也不曾领略各种声音的容貌,
但所有这些都必定具备实体的本质,[1]
因为它们皆能作用于我们的感官,
而唯有实体才可触碰,并触碰他物。[2]

305 再者,衣服悬挂于浪涛拍打的岸边,[3]
就会沾湿,晾晒于阳光下又会变干,
但我们不曾见水分以何种方式沉入,
又以何种方式在热气蒸烤下逃逸。
因此,水分一定化作了细小的颗粒,[4]
310 它们太小,肉眼根本无法瞥见。

而且,太阳的轨道循环多次之后,[5]
手上佩戴的指环也会从内面耗损,
水滴不断,会凿空岩块,弯曲的犁头
虽是铁制成,也会在田野中悄然变钝。
315 我们目睹街道的石板被往来的脚步
日渐磨蚀,城门旁边的青铜雕塑
伸出的右手也慢慢消瘦,因为行人
路过致意时,经常忍不住抚摸它们。
所以,我们能看见这些消损的结果,
320 但任何时刻正在离去的那些微粒
却被吝啬的自然封锁,与眼睛隔绝。[6]
再者,时日和自然一点点添给万物、[7]
迫使它们循序生长的任何物质,
无论如何努力,我们都不能窥见;
325 与此相应,无论何物因年纪而衰朽,
或者当海边的悬崖被咸水反复啃噬,
你都看不到它们在特定时刻的损失。
所以,自然总是借无形的实体运转。
然而,万物并非被密密匝匝的原子[8]
330 完全禁锢,它们中间也存在虚空。
了解这一点在很多方面对你都有
助益,你就不会因为怀疑而迷失,
总对宇宙充满困惑,不相信我的话。[9]

所以,存在无物也无法触摸的空间。[10]
335 倘若没有虚空,万物将全然无法[11]
运动,因为实体被赋予一种义务,[12]
就是阻碍和拦截,它伴随所有时间、
所有东西。既然无物肯首先退让,
就没有任何物体能够往前行一步。
340 然而,无论在海洋、陆地还是高天,
我们都亲眼看见千姿百态的物体
以各种方式运动,倘若虚空是臆想,
它们就不能如此活跃,纷纷攘攘,
甚至最开始就根本无法诞生在世上,
345 因为物质若处处挤满,便只能静止。
而且,无论人以为物体多么致密,[13]
下面的例子都能表明,实体仍稀疏:
在岩洞里面,水流从各个角落渗出,
每样东西都沾满液珠,仿佛在哭泣;
350 食物能够让自己散布到动物的全身;
树木能生长,在适当的季节结出果实,
也是由于营养从土壤深处的树根
通过所有的枝干运送到植物的各处;
话音能穿越墙壁,从密闭的房间飞出,[14]
355 凛冽的寒气能穿透身体,抵达骨头。
倘若不存在各类实体可以越过的
虚空,上述现象就没有发生的理由。
再者,我们为何会看见某些物体[15]
形状不比其他物体大,重量却超过?
360 如果一团羊毛球和一块灰铅拥有
相等的实体[16],两者重量便应无异,
因为实体的功能是将一切往下拽,
而虚空的本性却是毫无重量与阻碍。
所以,若某物看起来体积相同却更轻,
365 就表明它的结构包含了更多的虚空。
相反,更重的物体宣告自己容纳了
更多实体,里面的虚空则有所欠缺。
因此,我们慎思明辨追求的对象
确实存在于万物中,虚空即其名称。

370 为了阻止你误入歧途,我觉得应当[17]
在此批驳有些人抛出的一种论证。
他们说,披麟的物种奋力游泳时,
水能为它们开道,是因为鱼在身后
留下了空间,供排开之水再次聚集;
375 同理,虽然万物充满了宇宙,它们
却可以相互运动,彼此交换位置。
这种理论虽然被接受,逻辑却荒唐。
试想,鱼类最开始究竟能往哪边游,
如果水不先腾出空间?反之亦然,
380 如果鱼不能移动,水能往何处避让?
你要么剥夺任何实体运动的可能性,
要么就必须承认,虚空与万物混合,
并为它们提供了初始运动的场所。
还有一点,如果两个实体相碰后[18]
385 立刻便远远弹开,空气当然会充满
此刻在二者之间形成的全部虚空,
而且,无论它旋转的气流多么迅速地
涌过来,都不可能在瞬间占据整个
空间。它必定只能先填充最近之点,
390 再逐渐扩展,直至注满所有空洞。
但如果有人以为物体分开时的这种
现象是空气压缩的结果,他就错了:
是刚才没有虚空的地方形成了虚空,
相应地,别处的某个虚空却被填充,[19]
395 空气也不可能以这种方式压缩,
即使能,我也相信,没有虚空的帮助,
它无法蜷曲,将各个部分收至一处。
因此,无论你如何辩驳,不肯同意,[20]
你都必须承认万物中存在虚空。
400 而且,我完全能够源源不断地向你

[1] “实体”(corpus)指由原子构成的东西,与“虚空”相对。
[2] 这是伊壁鸠鲁原子论的一个重要原则,实体最重要的性质是可以通过触觉作用于(tangere)他物,并接受他物的作用(tangi)。其他四觉都可理解为某种形式的触觉,必须通过物质的触碰才能实现。参考第二卷434-441行。
[3] 305-310行是第三个例子:湿气的吸收与蒸发。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:VESTES VVESCI ET ARESCI(衣服变湿与变干)。这个小标题在抄本中标记为304a行。
[4] 这里的partis相当于英文的particles,指物质的微粒。
[5] 311-321行是第四个例子:物体在时间中的损耗。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE ANVLO IN DIGITO ET CETERIS(关于指环与其他)。这个小标题在抄本中标记为310a行。
[6] 属格uidendi修饰speciem,合起来表示“看的机会”。
[7] 322-328行是第五个例子:时间造成的不可觉察的变化。
[8] 在329-417行卢克莱修阐述了原子论的第二个基本命题:虚空存在。他用了三种方法来论证。相关思想参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 75-77)。
[9] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE INANI(论虚空)。这个小标题在抄本中标记为333a行。
[10] 这行的inane和uacans最好理解为中性名词,作locus的同位语,结构才能成立。
[11] 335-345行是论证一:没有虚空就没有运动。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.40)。
[12] 被动不定式moueri是中间语态的用法,表示自行运动,而非被动,《物性论》中的不少被动形式都是这种用法。
[13] 346-357行是论证二:无物真正致密,它们内部都有空洞。卢克莱修常用raro(主格rarus)表示多孔的结构。
[14] Merrill(1907)认为,这行的saepta指房子的外墙,clausa指内墙。
[15] 358-369行是论证三:某些物体体积相同,重量不同,表明它们内部无物质的空间所占比例不同。这是古希腊原子论者的传统观点,参考亚里士多德《论天》(De Caelo 309a.2-11)。
[16] “实体”指原子构成的物质性部分。
[17] 370-383行反驳了没有虚空运动也可存在的观点。这个观点出自柏拉图《蒂迈欧篇》(Timaeus 79b),后来被亚里士多德(Physics 213b.30-216b.21)和斯多葛派接受。他们相信,运动无需虚空,可以通过各个物体同时改变位置而实现。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE PISCIBVS IN AQVA(论水中之鱼)。这个小标题在抄本中标记为369a行。
[18] 384-397行是对敌方另一种理由(391-392行)的反驳,这种观点将两物碰撞之后的变化归因于介质的压缩与膨胀,参考亚里士多德《物理学》(Physics 213b.14-18)。这行的lata=collata,和concursu都有“聚到一起”的意思。卢克莱修很喜欢用两个形态相异的词共同表达一个意思,强化语气,调整节奏。
[19] 这里卢克莱修的解释并不清楚,他没有说明这两种虚空分别在何时何地存在。根据上文,“刚才没有虚空的地方”大概指空气涌来的那个地方(因为空气涌来而留下虚空),“别处的某个虚空”指两物碰撞弹开之后留下的虚空。
[20] 398-417行是这部分的结论,卢克莱修重申,虚空必定存在,并以打猎做比方,概述了自己的研究方法。