《物性论》第1卷201-300行

transire et magnos manibus diuellere montis
multaque uiuendo uitalia uincere saecla,
si non, materies quia rebus reddita certast
gignundis, e qua constat quid possit oriri?
205 nihil igitur fieri de nihilo posse fatendumst,
semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae
aeris in teneras possint proferrier auras.
postremo quoniam incultis praestare uidemus
culta loca et manibus melioris reddere fetus,
210 esse uidelicet in terris primordia rerum,
quae nos, fecundas uertentes uomere glebas
terraique solum subigentes, cimus ad ortus.
quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore
sponte sua multo fieri meliora uideres.
214a [NIHIL AD NIHILVM INTERIRE]
215 huc accedit uti quicque in sua corpora rursum
dissoluat Natura neque ad nihilum interemat res.
nam si quid mortale e cunctis partibus esset,
ex oculis res quaeque repente erepta periret.
nulla ui foret usus enim, quae partibus eius
220 discidium parere et nexus exsoluere posset.
quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,
donec uis obiit quae res diuerberet ictu
aut intus penetret per inania dissoluatque,
nullius exitium patitur Natura uideri.
225 praeterea quaecumque uetustate amouet aetas,
si penitus peremit consumens materiem omnem,
unde animale genus generatim in lumina uitae
redducit Venus, aut redductum daedala tellus
unde alit atque auget generatim pabula praebens?
230 unde mare ingenuei fontes externaque longe[1]
flumina suppeditant? unde aether sidera pascit?
omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,
infinita aetas consumpse ante acta diesque.
quod si in eo spatio atque ante acta aetate fuere
235 e quibus haec rerum consistit summa refecta,
inmortali sunt natura praedita certe.
haud igitur possunt ad nihilum quaeque reuerti.
denique res omnis eadem uis causaque uolgo
conficeret, nisi materies aeterna teneret
240 inter se nexus minus aut magis indupedita.
tactus enim leti satis esset causa profecto,
quippe ubi nulla forent aeterno corpore, quorum
contextum uis deberet dissoluere quaeque.
at nunc, inter se quia nexus principiorum
245 dissimiles constant aeternaque materies est,
incolumi remanent res corpore, dum satis acris
uis obeat pro textura cuiusque reperta.
haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes
discidio redeunt in corpora materiai.
250 postremo pereunt imbres, ubi eos Pater aether
in gremium Matris terrai praecipitauit.
at nitidae surgunt fruges, ramique uirescunt
arboribus, crescunt ipsae fetuque grauantur.
hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum;
255 hinc laetas urbes pueris florere uidemus ,
frondiferasque nouis auibus canere undique siluas;
hinc fessae pecudes pinguis per pabula laeta
corpora deponent, et candens lacteus umor
uberibus manat distentis; hinc noua proles
260 artubus infirmis teneras lasciua per herbas
ludit lacte mero mentes perculsa nouellas.
haud igitur penitus pereunt quaecumque uidentur,
quando alit ex alio reficit Natura nec ullam
rem gigni patitur, nisi morte adiuta aliena.
265 nunc age, res quoniam docui non posse creari
de nihilo neque item genitas ad nilhi reuocari—
ne qua forte tamen coeptes diffidere dictis,
quod nequeunt oculis rerum primordia cerni—
268a [CORPORA QVAE NON VINDEANTVR]
accipe praeterea quae corpora tute necessest
270 confiteare esse in rebus nec posse uideri.
principio uenti uis uerberat incita pontum[2]
ingentisque ruit nauis et nubila differt;
interdum rapido percurrens turbine campos
arboribus magnis sternit montisque supremos
275 siluifragis uexat flabris. ita perfurit acri
cum fremitu saeuitque minaci murmure pontus.
276a [DE VENTO]
sunt igitur uenti nimirum corpora caeca,
quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli
uerrunt ac subito uexantia turbine raptant;
280 nec ratione fluunt alia stragemque propagant
et cum mollis aquae fertur natura repente
flumine abundanti, quom largis imbribus auget
montibus ex altis magnus decursus aquai,
fragmina coniciens siluarum arbustaque tota,
285 nec ualidi possunt pontes uenientis aquai
uim subitam tolerare. ita magno turbidus imbri
molibus incurrit ualidis cum uiribus amnis;
dat sonitu magno stragem uoluitque sub undis
grandia saxa; ruit qua quidquid fluctibus obstat.
290 sic igitur debent uenti quoque flamina ferri,
quae ueluti ualidum cum flumen procubuere
quamlibet in partem, trudunt res ante ruuntque
impetibus crebris, interdum uertice torto
corripiunt rapidique rotanti turbine portant. [3]
295 quare etiam atque etiam sunt uenti corpora caeca,
quandoquidem factis et moribus aemula magnis
amnibus inueniuntur, aperto corpore qui sunt.
297a [DE ODORE CALORE FRIGORE VOCE]
tum porro uarios rerum sentimus odores
nec tamen ad naris uenientis cernimus umquam.
300 nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus

[1] externaque=extentaque (Paladini; Lachmann)
[2] pontum=cortus (MSS)=portus (Meurig-Davies)
[3] Smith(1993)认为,rapidoque比rapidique好。

大海,徒手就可以撕开崇山峻岭,[1]
寿命绵长,超过许多世代的总和,
若不是因为创造东西总需要定量的
物质,它能化生的东西也终究有限?
205 所以必须承认,无中断不能生有,
既然万物都需要种子才可以诞生,
才能向上生长,沐浴柔和的天风。
还有一条证据是,我们发现耕地[2]
比荒地优越,更好的收成依靠双手,[3]
210 显然土壤中存在某些始基或原子,[4]
当犁铧翻起富饶的土块,田地屈从
我们的意志,它们的活力便被唤醒。
但倘若它们不存在,无需我们耕作,
原野也会自动变出更喜人的收获。[5]

215 而且,自然会将万物分解为各自的[6]
构件,而不会真正将它们全部毁灭。[7]
倘若某物的每个部分都难逃一死,[8]
它就会瞬间在眼前消失,不留痕迹,
因为那样,就无需任何力量来促成
220 各部分的断裂,解开连接它们的缆绳。[9]
然而,由于是永恒的原子构成万物,[10]
直到能分裂物体的力量迎面冲击,
或者从空虚处渗入,从内部将其瓦解,[11]
自然才允许任何东西走向终结。[12]
225 此外,倘若无论流逝的时间夺去[13]
何物,都彻底摧毁它,耗尽一切物质,[14]
维纳斯用什么将各从其类的生灵带回
生命的光辉里;一旦带回,技艺绝伦的
大地用什么做粮食,滋育这诸般活物?
230 海底的涌泉和陆上遥远的江河用什么[15]
供给大洋?天空用什么牧养众星辰?
由必死构件造出的一切应当早已被
无穷的时间和逝去的日子啃噬干净。
但若在过去漫长的岁月里,整个宇宙
235 都能够借助这些构件不断重生,
这些原子就必然具备不朽的天性。
因此,任何物体都不可能归于无。
不仅如此,相同的力量和原因也能够[16]
消灭万物,若不是永恒的物质彼此
240 连接,嵌在或松或紧的层层网络里。
如果物体的构件并非不朽,那么
轻轻一触已足以成为死亡的原因,
因为任何力都应能让它们分崩离析。
然而实情是,由于始基之网的构造[17]
245 各不相同,万物的质料又长存不灭,
它们的形体便安然无虞,除非外力[18]
足够强大,可以突破结构的防御。
所以万物皆不会归于无,而在死亡时
无一例外重新分解为原子和质料。
250 还有,雨水的确会消失,当天空父亲[19]
将它们径直投入大地母亲的怀抱,
但绚丽的庄稼会涌出,枝条翠绿夺目,
树木也不断生长,挂满沉沉的果实。
于是,我们人类和动物得以生存;
255 于是,我们看见孩童遍布幸福的城镇,
郊区茂盛的森林里,雏鸟的歌声萦绕;
于是,肥硕的躯体让牛羊疲惫,它们
躺在快乐的草场上,白得炫目的奶汁
从鼓胀乳房里流出;于是,新生的幼崽
260 四肢尚柔弱,已经开始在嫩草间奔逐
嬉戏,饮醉了纯乳,稚气的心智已恍惚。
因此,看似死亡的一切并未真死亡,
自然总是以一物再造另一物,除非
有旧物之死助产,也不许新物诞生。
265 既然我声称,无中生有绝对不可能,[20]
诞生之物也不会重返虚无之乡——
现在,为了让你不怀疑我的论证,
因为肉眼看不到构成万物的原子——[21]

请听我列举一些物质,就连你也必须
270 承认,虽然不可见,却在万物之列。[22]
首先以风为例,当它的力量被唤醒,[23]
能够抽打海洋,掀翻巨舰,驱散云阵;
有时狂飙席卷原野,大树的尸身
遍地枕藉,群山之巅的森林也难逃
275 摧枯拉朽的气流。如此,风凄厉呼啸,
肆意泄愤,海阴森咆哮,怒不可遏。

所以,风便是我们无法看见的物质,[24]
它扫荡海洋、大地甚至天空的流云,
以突然的漩涡折磨它们,围困它们。
280 风一路奔涌,在各处制造混乱和废墟,
正如天性柔静的水,也可能骤然[25]
变成滔滔的洪流,山顶壮阔的瀑布
倾泻而下,带着滂沱大雨的威势,
裹挟森林的无数碎片和完整的树木,
285 坚固的桥梁也不能抵挡逼近的惊湍
陡然爆发的冲击力。因为暴雨而躁动的
河流以惊人的能量一再撞向堤坝,
震耳轰鸣中,巨石已崩溃,卷入浪下,
一切阻碍的物体都被它次第毁灭。
290 因此,劲风的激流也应当这般行进,
当它们如一条大江向任意方向奔腾,
都会推动前面的东西,反复冲撞,
直至击毁;有时则变成扭曲的漩涡,
将它们卷走,飞速旋转,带到远方。[26]
295 所以我重申,风是无法看见的物质,[27]
因为可以发现,它的性质和效果
都堪与大河相比,而后者并未隐形。

还有,我们能闻到物体的不同味道,[28]
却从未见过它们迎面飘向鼻子。
300 我们不曾见灼人的热,或以眼睛

[1] 类似的巨人在神话中有波吕斐摩斯(参考荷马Odyssey 9.481)、奥里昂(参考维吉尔Aeneis 10.762-765)和赫拉克勒斯(参考阿波罗多洛斯The Library 2.5.10)。
[2] 208-214行是论证六,卢克莱修以耕地为例说明,农作物的成长必须依赖物质。
[3] 正如许多古罗马诗歌的例子,这行melioris(更好的)的词尾is=es,该词修饰复数名词fetus(幼崽,这里指收成)。
[4] 这行的primordia rerum是《物性论》中原子作为术语的标准说法,这里译作“始基或原子”,体现这段文字的过渡性。
[5] 这行动词uideres的第二人称主语泛指读者,全诗有很多这样的例子。
[6] 在215-264行,卢克莱修用四种方法论证不生不灭的宇宙构件——原子——必定存在。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:NIHIL AD NIHILVM INTERIRE(无物彻底毁灭)。这个小标题在抄本中标记为214a行。
[7] 这行的interemat= interimat(毁灭),是卢克莱修特有的拼写方式。
[8] 217-224行是论证一:如果万物的构件能彻底毁灭,万物就会在瞬间消失。
[9] “断裂”或者“解体”对应的拉丁文是discidium,这也是卢克莱修的术语,特指原子组合的逆过程,它翻译的是伊壁鸠鲁的希腊术语dialysis(Epistle 1.40-41)。
[10] 句首的quod有转折之意,从这行起,semen除了特指精子的情形外,一般不再像前文译成“种子”,而直接译成“原子”。
[11] 这行的复数名词inania指物体内部没有原子的“空虚的地方”,并非术语,作为术语的“虚空”一般用单数inane表示,是和原子一起构成宇宙的另一类实体,参考329-448行。
[12] 在《物性论》中,uideri(被看见)经常表示存在(esse)或变化(fieri)。
[13] 225-237行是论证二:如果没有隐藏的物质储备(原子),无物能够诞生。
[14] 这行的peremit=perimit(摧毁)。
[15] 这行的ingenuei=ingenui(在它里面诞生的)。
[16] 238-249行是论证三:如果万物不是由某种永恒的构件组成,它们都会被“相同的力量和原因”毁灭。“力量”(uis)或许指外部的冲击,“原因”(causa)或许指内在的缺陷。Hendren(2012)指出,在这段文字里,卢克莱修使用了nexus、indupedita、contextum、textura等与纺织有关的词汇来表现原子被“编织”成万物的主题。
[17] “始基”(principiorum,主格principia)也指原子。
[18] 这行的单数夺格corpore指物体的宏观形体或者结构,不指原子。
[19] 250-264行是论证四,该论证基于类比。
[20] 在265-328行,卢克莱修用五个例子来证明,原子虽然不可见,但应当存在。nunc age是《物性论》中反复出现的表示话题转换的说法。docui(字面意思是“我已教过”)在诗中频繁使用,体现了作品的说教特征。Classen(1968)以265-270行为例,解析了卢克莱修的论证套路(其实是修辞套路)。他往往先回顾上一个观点,宣称自己已经证明,并在引入下一个论点的论证之前,直接将结论抛给读者,造成先入为主的印象,然后才展开论述。Classen指出,这也是柏拉图等古希腊哲学家的套路。
[21] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:CORPORA QVAE NON VIDEANTVR(不可见之物)。这个小标题在抄本中标记为268a行。
[22] 证明这一点对卢克莱修很重要,因为伊壁鸠鲁学派认为,感官是形成知识的首要途径,如果无法解释为何作为五官之首的眼睛不能看到原子,整个理论都将陷入困境。
[23] 原文行末的pontum(海)文本存疑。271-297行以风为例,说明看不见的东西未必不存在。
[24] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE VENTO(论风)。这个小标题在抄本中标记为276a行。
[25] 这行的et=quam,与上一行的alia呼应,表示比较。
[26] 动词corripiunt和portant缺宾语,逻辑上292行的res可以充当。
[27] etiam atque etiam是卢克莱修喜欢用的副词短语,意为“我一再声言”。
[28] 298-304行以气味、热、寒、声音为例,说明存在的东西可以无形。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE ODORE CALORE FRIGORE VOCE(关于气味、热、寒、声音)。这个小标题在抄本中标记为297a行。