奧維德《歲時記》第六卷501-600行

Nondum Leucothea, nondum puer ille Palaemon
verticibus densi Thybridis ora tenent.
Lucus erat, dubium Semelae Stimulaene vocetur:
maenadas Ausonias incoluisse ferunt:
505 Quaerit ab his Ino, quae gens foret: Arcadas esse
audit et Euandrum sceptra tenere loci.
Dissimulata deam Latias Saturnia Bacchas
instimulat fictis insidiosa sonis:
‘O nimium faciles, o toto pectore captae!
510 non venit haec nostris hospes amica choris.
Fraude petit, sacrique parat cognoscere ritum;
quo possit poenas pendere pignus habet.’
Vix bene desierat, complent ululatibus auras
Thyiades effusis per sua colla comis,
515 iniciuntque manus puerumque revellere pugnant.
quos ignorat adhuc, invocat illa deos:
‘dique virique loci, miserae succurrite matri!’
clamor Aventini saxa propinqua ferit.
Adpulerat ripae vaccas Oetaeus Hiberas:
520 audit, et ad vocem concitus urget iter.
Herculis adventu, quae vim modo ferre parabant,
turpia femineae terga dedere fugae.
‘Quid petis hinc’ (cognorat enim) ‘matertera Bacchi?
an numen, quod me, te quoque vexat?’ ait.
525 Illa docet partim, partim praesentia nati
continet, et furiis in scelus isse pudet.
Rumor, ut est velox, agitatis pervolat alis,
estque frequens, Ino, nomen in ore tuum.
Hospita Carmentis fidos intrasse penates
530 diceris et longam deposuisse famem.
Liba sua properata manu Tegeaea sacerdos
traditur in subito cocta dedisse foco.
Nunc quoque liba iuvant festis Matralibus illam:
rustica sedulitas gratior arte fuit.
535 ‘Nunc,’ ait ‘o vates, venientia fata resigna,
qua licet. Hospitiis hoc, precor, adde meis.’
Parva mora est, caelum vates ac numina sumit,
fitque sui toto pectore plena dei;
vix illam subito posses cognoscere, tanto
540 sanctior et tanto, quam modo, maior erat.
‘Laeta canam. Gaude, defuncta laboribus Ino.’
dixit ‘et huic populo prospera semper ades.
numen eris pelagi, natum quoque pontus habebit.
in vestris aliud sumite nomen aquis:
545 Leucothea Grais, Matuta vocabere nostris;
in portus nato ius erit omne tuo,
quem nos Portunum, sua lingua Palaemona dicet.
Ite, precor, nostris aequus uterque locis!’
Adnuerat, promissa fides. Posuere labores,
550 nomina mutarunt: hic deus, illa dea est.
Cur vetet ancillas accedere quaeritis? Odit,
principiumque odii, si sinat illa, canam.
Una ministrarum solita est, Cadmei, tuarum
saepe sub amplexus coniugis ire tui.
555 Improbus hanc Athamas furtim dilexit; ab illa
comperit agricolis semina tosta dari.
Ipsa quidem fecisse negas, sed fama recepit.
hoc est, cur odio sit tibi serva manus.
Non tamen hanc pro stirpe sua pia mater adoret:
560 ipsa parum felix visa fuisse parens.
Alterius prolem melius mandabitis illi:
utilior Baccho quam fuit illa suis.
Hanc tibi ‘quo properas?’ memorant dixisse, Rutili,
‘luce mea Marso consul ab hoste cades.’
565 Exitus accessit verbis, flumenque Toleni
purpureum mixtis sanguine fluxit aquis.
Proximus annus erat: Pallantide caesus eadem
Didius hostiles ingeminavit opes.
Lux eadem, Fortuna, tua est, auctorque locusque;
570 sed superiniectis quis latet iste togis?
Servius est, hoc constat enim: sed causa latendi
discrepat et dubium me quoque mentis habet.
Dum dea furtivos timide profitetur amores,
caelestemque homini concubuisse pudet
575 (arsit enim magno correpta cupidine regis
caecaque in hoc uno non fuit illa viro),
nocte domum parva solita est intrare fenestra;
unde Fenestellae nomina porta tenet.
Nunc pudet, et voltus velamine celat amatos,
580 oraque sunt multa regia tecta toga.
An magis est verum post Tulli funera plebem
confusam placidi morte fuisse ducis,
nec modus ullus erat, crescebat imagine luctus,
donec eum positis occuluere togis?
585 Tertia causa mihi spatio maiore canenda est,
nos tamen adductos intus agemus equos.
Tullia coniugio sceleris mercede peracto
his solita est dictis exstimulare virum:
‘Quid iuvat esse pares, te nostrae caede sororis
590 meque tui fratris, si pia vita placet?
Vivere debuerant et vir meus et tua coniunx,
si nullum ausuri maius eramus opus.
Et caput et regnum facio dotale parentis:
si vir es, i, dictas exige dotis opes.
595 Regia res scelus est. Socero cape regna necato,
et nostras patrio sanguine tingue manus.’
Talibus instinctus solio privatus in alto
sederat: attonitum volgus in arma ruit.
Hinc cruor et caedes, infirmaque vincitur aetas:
600 sceptra gener socero rapta Superbus habet.

抵達漩渦密布的台伯河口時,兩人
還沒有琉科忒婭和帕萊蒙之名[1]
有一片聖林,叫塞墨勒或是斯提穆拉[2]
意大利的酒神狂女在此安家。
505 伊諾問她們是什麼民族,她們說來自
阿卡迪亞,埃萬德統治此地。
薩圖爾努斯的女兒[3]藏起神性,狡詐地
用虛言煽動拉丁的酒神追隨者:
“你們太輕信,完全受了騙!這位異鄉人
510 根本不想與我們大家親近。
她包藏禍心,她想偷窺聖禮的秘術,
有一件證物會讓她受到懲處。”
話音未落,空中已充滿狂女們的尖叫,
散亂的頭髮在她們肩頭飛飄。
515 眾人揪住她,竭力要奪走懷中的孩子,
她只好祈求仍然陌生的神祇:
“此地的神與人,拯救一位可憐的母親!”
喊聲傳到了鄰近的阿文丁山嶺。
埃塔的英雄[4]剛把西班牙的牛群趕至
520 河岸,立刻循聲直衝向這裡。
海格力斯一來,正準備動武的狂女
立刻怯懦地轉身,驚惶逃去。
他已認出她,問道,“巴克斯的姨母,為何
來此?折磨我的神[5]也把你折磨?”
525 她講了部分實情,當著孩子她恥於
承認瘋狂驅使她犯下的罪辜。
流言總是扇動着翅膀,迅疾地飛翔,
伊諾,你的名早被無數人傳揚。
據說你曾在忠誠的卡爾門塔家做客,
530 在那裡,漫長的禁食終於完結。
相傳她[6]在匆忙間親手製作了蛋糕,
又匆忙點燃爐火,為你烘烤。
所以現在的母親節,蛋糕仍是她最愛,
鄉野的誠意勝過巧智的安排。
535 “先知啊,如果可以,請你揭示我未來
會怎樣,”她說,“這也是一種款待。”
略作停頓,先知開啟了天界的靈力,
整個胸膛都有神性在漫溢,
突然間,你幾乎無法辨識她,比起片刻前,
540 她變得遠更高大,遠更莊嚴。
“我唱的是喜訊。伊諾,慶祝吧,苦難已結束,”
她說,“請永遠庇佑這個民族。
你將做海神,你兒子也將以海為宅邸,
在水國你們將獲得新的名字。
545 希臘語的琉科忒婭,我們稱為瑪圖塔;
所有的港口將歸你兒子管轄[7]
我們的波爾圖努斯便是希臘語的帕萊蒙。
但願你們都願做敝邦的友朋!”
伊諾保證會如此。於是,災厄遁形,
550 名號改換,兩人都各自成神。
你問,她為何禁止女奴靠近?因為恨,
女神若許可,我就透露其原因。
卡德摩斯的女兒[8]啊,你的一位侍女
經常屈從你丈夫的親近與歡愉。
555 淫邪的阿塔瑪斯與她暗通,並得知,
你給農夫的種子已事先烤炙[9]
你當然否認此事,傳言卻對你不利,
所以你無法忍受女奴的服侍。
慈母不應為親生的骨肉祈求這女神:
560 她自己就不是一位幸運的母親。
你們敬拜她,最好是為別人的孩子:
她對巴克斯的愛才無微不至。
人們說,她曾問瑞提利烏斯[10],“你趕往哪裡?
你會在我的節日被敵人殺死。”
565 預言應驗了,執政官果然在戰場殞滅,
他的獻血染紅了托勒努斯河。
第二年來臨,提迪烏斯在同一個黎明[11]
陣亡[12],敵軍的力量因此倍增。
此日、此地、此王也屬於你,時運女神[13]
570 可那位是誰,在托加袍堆里藏身[14]
一定是塞爾維烏斯,至於他隱匿的動機
則眾說紛紜,我也只能存疑。
女神忐忑地承認自己私密的歡愛,
天神與凡人的交合令她羞愧
575 (她心底情不自禁地為國王燃起烈焰,
唯有對這位男人她並非瞎眼[15]),
所以深夜她總是從小窗潛入王宮,
一座大門因此獲“微牖”之稱[16]
如今她仍感慚怍,以面紗遮覆容顏,
580 用層疊的長袍蓋住國王的臉。
抑或真相是,溫和的君主圖利烏斯
死後,民眾茫然於他的薨逝,
悲傷無度,雕像徒增他們的痛苦,
忍無可忍,只好以托加袍障目?
585 第三種解釋需要花費更多的文字,
但我也不會任馬恣意驅馳。
以罪惡為代價,圖利婭[17]買下新的婚姻,
她總以這番話慫恿自己的男人:
“我姐姐、你弟弟死於你我之手,如此
590 般配有何用,若我們甘於行善事?
如果不敢建驚天動地的大業,那當初
又何必滅掉你的妻子、我的丈夫!
我用父親的腦袋和整個王國做嫁妝,
你若是男人,就來取我說的寶藏。
595 敢作惡才是王。殺死岳父,篡奪王座,
讓我們的雙手沾滿父親的血!”
在她煽動下,一介平民竟竊國自封,
驚愕的民眾紛紛拿起刀兵。
血腥的屠殺之後,他擊潰衰朽的老王,
600 高傲的女婿奪過岳父的權杖。

[1] 伊諾封神後叫琉科忒婭,梅里凱爾特斯封神後叫帕萊蒙(Palaemon,羅馬名字Portunus)。參考奧維德《變形記》(Metamorphoses 4.532-42)。
[2] 斯提穆拉(Stiluma)或塞墨勒是意大利酒神敬拜者敬拜的一位神。
[3] 指朱諾。
[4] 指海格力斯。埃塔山(Oeta)在希臘南部,海格力斯在此將自己燒死,但朱庇特把他變成了神。
[5] 作為朱庇特情敵的兒子,海格力斯也遭到朱諾嫉恨。
[6] 原文為Tegeaea sacerdos(帖該亞的祭司),指卡爾門塔。
[7] 波爾圖努斯(Portunus)是羅馬的港口神,拉丁語的“港口”是portus。
[8] 指伊諾。
[9] 參考本書第二卷第628行的注釋。
[10] 公元前90年6月11日,羅馬執政官瑞提利烏斯(P. Rutilius Lupus)在托勒努斯河(Tolenus)被馬爾西人殺死。
[11] “黎明”的原文是Pallantide(帕拉斯的女兒),因為黎明女神奧羅拉是的父親提坦神帕拉斯(Pallas)。
[12] 公元前89年6月11日,提迪烏斯(T. Tidius)也死於馬爾西戰爭。
[13] 塞爾維烏斯在同一天、同一地點分別向瑪圖塔女神和時運女神獻上了一座神廟。
[14] 這是一座蒙在托加袍里的雕塑。
[15] 拉丁語常用caeca(瞎眼)形容時運女神。
[16] 羅馬的一座城門叫Porta Fenestella,兩個詞分別是“門”和“小窗”的意思。
[17] 圖利婭(Tullia)是羅馬第六任國王塞爾維烏斯的小女兒,他父親將她姐姐和她分別嫁給了前任國王的大兒子盧齊烏斯·塔克文和阿倫斯·塔克文。在強烈權力欲的驅使下,圖利婭和盧齊烏斯走到了一起,他們合謀殺死了各自的姐姐和弟弟,然後發動叛亂,奪取了政權。參考李維《羅馬史》(Ab Urbe Condita 1.46-8)。