Nondum Leucothea, nondum puer ille Palaemon
verticibus densi Thybridis ora tenent.
Lucus erat, dubium Semelae Stimulaene vocetur:
maenadas Ausonias incoluisse ferunt:
505 Quaerit ab his Ino, quae gens foret: Arcadas esse
audit et Euandrum sceptra tenere loci.
Dissimulata deam Latias Saturnia Bacchas
instimulat fictis insidiosa sonis:
‘O nimium faciles, o toto pectore captae!
510 non venit haec nostris hospes amica choris.
Fraude petit, sacrique parat cognoscere ritum;
quo possit poenas pendere pignus habet.’
Vix bene desierat, complent ululatibus auras
Thyiades effusis per sua colla comis,
515 iniciuntque manus puerumque revellere pugnant.
quos ignorat adhuc, invocat illa deos:
‘dique virique loci, miserae succurrite matri!’
clamor Aventini saxa propinqua ferit.
Adpulerat ripae vaccas Oetaeus Hiberas:
520 audit, et ad vocem concitus urget iter.
Herculis adventu, quae vim modo ferre parabant,
turpia femineae terga dedere fugae.
‘Quid petis hinc’ (cognorat enim) ‘matertera Bacchi?
an numen, quod me, te quoque vexat?’ ait.
525 Illa docet partim, partim praesentia nati
continet, et furiis in scelus isse pudet.
Rumor, ut est velox, agitatis pervolat alis,
estque frequens, Ino, nomen in ore tuum.
Hospita Carmentis fidos intrasse penates
530 diceris et longam deposuisse famem.
Liba sua properata manu Tegeaea sacerdos
traditur in subito cocta dedisse foco.
Nunc quoque liba iuvant festis Matralibus illam:
rustica sedulitas gratior arte fuit.
535 ‘Nunc,’ ait ‘o vates, venientia fata resigna,
qua licet. Hospitiis hoc, precor, adde meis.’
Parva mora est, caelum vates ac numina sumit,
fitque sui toto pectore plena dei;
vix illam subito posses cognoscere, tanto
540 sanctior et tanto, quam modo, maior erat.
‘Laeta canam. Gaude, defuncta laboribus Ino.’
dixit ‘et huic populo prospera semper ades.
numen eris pelagi, natum quoque pontus habebit.
in vestris aliud sumite nomen aquis:
545 Leucothea Grais, Matuta vocabere nostris;
in portus nato ius erit omne tuo,
quem nos Portunum, sua lingua Palaemona dicet.
Ite, precor, nostris aequus uterque locis!’
Adnuerat, promissa fides. Posuere labores,
550 nomina mutarunt: hic deus, illa dea est.
Cur vetet ancillas accedere quaeritis? Odit,
principiumque odii, si sinat illa, canam.
Una ministrarum solita est, Cadmei, tuarum
saepe sub amplexus coniugis ire tui.
555 Improbus hanc Athamas furtim dilexit; ab illa
comperit agricolis semina tosta dari.
Ipsa quidem fecisse negas, sed fama recepit.
hoc est, cur odio sit tibi serva manus.
Non tamen hanc pro stirpe sua pia mater adoret:
560 ipsa parum felix visa fuisse parens.
Alterius prolem melius mandabitis illi:
utilior Baccho quam fuit illa suis.
Hanc tibi ‘quo properas?’ memorant dixisse, Rutili,
‘luce mea Marso consul ab hoste cades.’
565 Exitus accessit verbis, flumenque Toleni
purpureum mixtis sanguine fluxit aquis.
Proximus annus erat: Pallantide caesus eadem
Didius hostiles ingeminavit opes.
Lux eadem, Fortuna, tua est, auctorque locusque;
570 sed superiniectis quis latet iste togis?
Servius est, hoc constat enim: sed causa latendi
discrepat et dubium me quoque mentis habet.
Dum dea furtivos timide profitetur amores,
caelestemque homini concubuisse pudet
575 (arsit enim magno correpta cupidine regis
caecaque in hoc uno non fuit illa viro),
nocte domum parva solita est intrare fenestra;
unde Fenestellae nomina porta tenet.
Nunc pudet, et voltus velamine celat amatos,
580 oraque sunt multa regia tecta toga.
An magis est verum post Tulli funera plebem
confusam placidi morte fuisse ducis,
nec modus ullus erat, crescebat imagine luctus,
donec eum positis occuluere togis?
585 Tertia causa mihi spatio maiore canenda est,
nos tamen adductos intus agemus equos.
Tullia coniugio sceleris mercede peracto
his solita est dictis exstimulare virum:
‘Quid iuvat esse pares, te nostrae caede sororis
590 meque tui fratris, si pia vita placet?
Vivere debuerant et vir meus et tua coniunx,
si nullum ausuri maius eramus opus.
Et caput et regnum facio dotale parentis:
si vir es, i, dictas exige dotis opes.
595 Regia res scelus est. Socero cape regna necato,
et nostras patrio sanguine tingue manus.’
Talibus instinctus solio privatus in alto
sederat: attonitum volgus in arma ruit.
Hinc cruor et caedes, infirmaque vincitur aetas:
600 sceptra gener socero rapta Superbus habet.
抵达漩涡密布的台伯河口时,两人
还没有琉科忒娅和帕莱蒙之名[1]。
有一片圣林,叫塞墨勒或是斯提穆拉[2],
意大利的酒神狂女在此安家。
505 伊诺问她们是什么民族,她们说来自
阿卡迪亚,埃万德统治此地。
萨图尔努斯的女儿[3]藏起神性,狡诈地
用虚言煽动拉丁的酒神追随者:
“你们太轻信,完全受了骗!这位异乡人
510 根本不想与我们大家亲近。
她包藏祸心,她想偷窥圣礼的秘术,
有一件证物会让她受到惩处。”
话音未落,空中已充满狂女们的尖叫,
散乱的头发在她们肩头飞飘。
515 众人揪住她,竭力要夺走怀中的孩子,
她只好祈求仍然陌生的神祇:
“此地的神与人,拯救一位可怜的母亲!”
喊声传到了邻近的阿文丁山岭。
埃塔的英雄[4]刚把西班牙的牛群赶至
520 河岸,立刻循声直冲向这里。
海格力斯一来,正准备动武的狂女
立刻怯懦地转身,惊惶逃去。
他已认出她,问道,“巴克斯的姨母,为何
来此?折磨我的神[5]也把你折磨?”
525 她讲了部分实情,当着孩子她耻于
承认疯狂驱使她犯下的罪辜。
流言总是扇动着翅膀,迅疾地飞翔,
伊诺,你的名早被无数人传扬。
据说你曾在忠诚的卡尔门塔家做客,
530 在那里,漫长的禁食终于完结。
相传她[6]在匆忙间亲手制作了蛋糕,
又匆忙点燃炉火,为你烘烤。
所以现在的母亲节,蛋糕仍是她最爱,
乡野的诚意胜过巧智的安排。
535 “先知啊,如果可以,请你揭示我未来
会怎样,”她说,“这也是一种款待。”
略作停顿,先知开启了天界的灵力,
整个胸膛都有神性在漫溢,
突然间,你几乎无法辨识她,比起片刻前,
540 她变得远更高大,远更庄严。
“我唱的是喜讯。伊诺,庆祝吧,苦难已结束,”
她说,“请永远庇佑这个民族。
你将做海神,你儿子也将以海为宅邸,
在水国你们将获得新的名字。
545 希腊语的琉科忒娅,我们称为玛图塔;
所有的港口将归你儿子管辖[7],
我们的波尔图努斯便是希腊语的帕莱蒙。
但愿你们都愿做敝邦的友朋!”
伊诺保证会如此。于是,灾厄遁形,
550 名号改换,两人都各自成神。
你问,她为何禁止女奴靠近?因为恨,
女神若许可,我就透露其原因。
卡德摩斯的女儿[8]啊,你的一位侍女
经常屈从你丈夫的亲近与欢愉。
555 淫邪的阿塔玛斯与她暗通,并得知,
你给农夫的种子已事先烤炙[9]。
你当然否认此事,传言却对你不利,
所以你无法忍受女奴的服侍。
慈母不应为亲生的骨肉祈求这女神:
560 她自己就不是一位幸运的母亲。
你们敬拜她,最好是为别人的孩子:
她对巴克斯的爱才无微不至。
人们说,她曾问瑞提利乌斯[10],“你赶往哪里?
你会在我的节日被敌人杀死。”
565 预言应验了,执政官果然在战场殒灭,
他的献血染红了托勒努斯河。
第二年来临,提迪乌斯在同一个黎明[11]
阵亡[12],敌军的力量因此倍增。
此日、此地、此王也属于你,时运女神[13],
570 可那位是谁,在托加袍堆里藏身[14]?
一定是塞尔维乌斯,至于他隐匿的动机
则众说纷纭,我也只能存疑。
女神忐忑地承认自己私密的欢爱,
天神与凡人的交合令她羞愧
575 (她心底情不自禁地为国王燃起烈焰,
唯有对这位男人她并非瞎眼[15]),
所以深夜她总是从小窗潜入王宫,
一座大门因此获“微牖”之称[16]。
如今她仍感惭怍,以面纱遮覆容颜,
580 用层叠的长袍盖住国王的脸。
抑或真相是,温和的君主图利乌斯
死后,民众茫然于他的薨逝,
悲伤无度,雕像徒增他们的痛苦,
忍无可忍,只好以托加袍障目?
585 第三种解释需要花费更多的文字,
但我也不会任马恣意驱驰。
以罪恶为代价,图利娅[17]买下新的婚姻,
她总以这番话怂恿自己的男人:
“我姐姐、你弟弟死于你我之手,如此
590 般配有何用,若我们甘于行善事?
如果不敢建惊天动地的大业,那当初
又何必灭掉你的妻子、我的丈夫!
我用父亲的脑袋和整个王国做嫁妆,
你若是男人,就来取我说的宝藏。
595 敢作恶才是王。杀死岳父,篡夺王座,
让我们的双手沾满父亲的血!”
在她煽动下,一介平民竟窃国自封,
惊愕的民众纷纷拿起刀兵。
血腥的屠杀之后,他击溃衰朽的老王,
600 高傲的女婿夺过岳父的权杖。
[1] 伊诺封神后叫琉科忒娅,梅里凯尔特斯封神后叫帕莱蒙(Palaemon,罗马名字Portunus)。参考奥维德《变形记》(Metamorphoses 4.532-42)。
[2] 斯提穆拉(Stiluma)或塞墨勒是意大利酒神敬拜者敬拜的一位神。
[3] 指朱诺。
[4] 指海格力斯。埃塔山(Oeta)在希腊南部,海格力斯在此将自己烧死,但朱庇特把他变成了神。
[5] 作为朱庇特情敌的儿子,海格力斯也遭到朱诺嫉恨。
[6] 原文为Tegeaea sacerdos(帖该亚的祭司),指卡尔门塔。
[7] 波尔图努斯(Portunus)是罗马的港口神,拉丁语的“港口”是portus。
[8] 指伊诺。
[9] 参考本书第二卷第628行的注释。
[10] 公元前90年6月11日,罗马执政官瑞提利乌斯(P. Rutilius Lupus)在托勒努斯河(Tolenus)被马尔西人杀死。
[11] “黎明”的原文是Pallantide(帕拉斯的女儿),因为黎明女神奥罗拉是的父亲提坦神帕拉斯(Pallas)。
[12] 公元前89年6月11日,提迪乌斯(T. Tidius)也死于马尔西战争。
[13] 塞尔维乌斯在同一天、同一地点分别向玛图塔女神和时运女神献上了一座神庙。
[14] 这是一座蒙在托加袍里的雕塑。
[15] 拉丁语常用caeca(瞎眼)形容时运女神。
[16] 罗马的一座城门叫Porta Fenestella,两个词分别是“门”和“小窗”的意思。
[17] 图利娅(Tullia)是罗马第六任国王塞尔维乌斯的小女儿,他父亲将她姐姐和她分别嫁给了前任国王的大儿子卢齐乌斯·塔克文和阿伦斯·塔克文。在强烈权力欲的驱使下,图利娅和卢齐乌斯走到了一起,他们合谋杀死了各自的姐姐和弟弟,然后发动叛乱,夺取了政权。参考李维《罗马史》(Ab Urbe Condita 1.46-8)。