奧維德《歲時記》第六卷101-200行

Prima dies tibi, Carna, datur. Dea cardinis haec est:
numine clausa aperit, claudit aperta suo.
Unde datas habeat vires, obscurior aevo
Fama, sed e nostro carmine certus eris.
105 Adiacet antiquus Tiberino lucus Helerni[1]:
pontifices illuc nunc quoque sacra ferunt.
Inde sata est nymphe (Cranen[2] dixere priores)
nequiquam multis saepe petita procis.
Rura sequi iaculisque feras agitare solebat
110 nodosasque cava tendere valle plagas.
Non habuit pharetram, Phoebi tamen esse sororem
credebant; nec erat, Phoebe, pudenda tibi.
Huic aliquis iuvenum dixisset amantia verba,
reddebat tales protinus illa sonos:
115 ‘Haec loca lucis habent nimis et cum luce pudoris:
si secreta magis ducis in antra, sequor.’
Credulus ante ut iit, frutices haec nacta resistit
et latet et nullo est invenienda modo.
Viderat hanc Ianus visaeque cupidine captus
120 ad duram verbis mollibus usus erat.
Nympha iubet quaeri de more remotius antrum
utque comes sequitur, destituitque ducem.
Stulta! videt Ianus quae post sua terga gerantur:
nil agis, et latebras respicit ille tuas.
125 Nil agis, en! dixi: nam te sub rupe latentem
occupat amplexu speque potitus ait:
‘Ius pro concubitu nostro tibi cardinis esto:
hoc pretium positae virginitatis habe.’
Sic fatus spinam, qua tristes pellere posset
130 a foribus noxas (haec erat alba), dedit.
Sunt avidae volucres, non quae Phineia mensis
guttura fraudabant, sed genus inde trahunt:
Grande caput, stantes oculi, rostra apta rapinis,
canities pennis, unguibus hamus inest;
135 Nocte volant puerosque petunt nutricis egentes
et vitiant cunis corpora rapta suis.
Carpere dicuntur lactentia viscera rostris
et plenum poto sanguine guttur habent.
Est illis strigibus nomen; sed nominis huius
140 causa, quod horrenda stridere nocte solent.
Sive igitur nascuntur aves, seu carmine fiunt
neniaque in volucres Marsa figurat anus,
in thalamos venere Procae. Proca natus in illis
praeda recens avium quinque diebus erat,
145 pectoraque exsorbent avidis infantia linguis;
at puer infelix vagit opemque petit.
Territa voce sui nutrix accurrit alumni
et rigido sectas invenit ungue genas.
Quid faceret? Color oris erat qui frondibus olim
150 esse solet seris, quas nova laesit hiems.
Pervenit ad Cranaen et rem docet. Illa ‘timorem
pone: tuus sospes’ dixit ‘alumnus erit.’
Venerat ad cunas: flebant materque paterque:
‘sistite vos lacrimas, ipsa medebor’ ait.
155 Protinus arbutea postes ter in ordine tangit
fronde, ter arbutea limina fronde notat;
spargit aquis aditus (et aquae medicamen habebant)
extaque de porca cruda bimenstre tenet;
atque ita ‘noctis aves, extis puerilibus’ inquit
160 ‘Parcite: pro parvo victima parva cadit.
Cor pro corde, precor, pro fibris sumite fibras.
Hanc animam vobis pro meliore damus.’
Sic ubi libavit, prosecta sub aethere ponit,
quique adsint sacris respicere illa vetat;
165 virgaque Ianalis de spina subditur alba,
qua lumen thalamis parva fenestra dabat.
Post illud nec aves cunas violasse feruntur,
et rediit puero, qui fuit ante, color.
Pinguia cur illis gustentur larda Kalendis,
170 mixtaque cum calido sit faba farre, rogas?
Prisca dea est, aliturque cibis, quibus ante solebat,
nec petit adscitas luxuriosa dapes.
Piscis adhuc illi populo sine fraude natabat,
ostreaque in conchis tuta fuere suis.
175 Nec Latium norat quam praebet Ionia dives
nec quae Pygmaeo sanguine gaudet avis;
et praeter pennas nihil in pavone placebat,
nec tellus captas miserat ante feras.
Sus erat in pretio, caesa sue festa colebant;
180 terra fabas tantum duraque farra dabat.
Quae duo mixta simul sextis quicumque Kalendis
ederit, huic laedi viscera posse negant.
Arce quoque in summa Iunoni templa Monetae
ex voto memorant facta, Camille, tuo:
185 ante domus Manli fuerat, qui Gallica quondam
a Capitolino reppulit arma Iove.
Quam bene, di magni, pugna cecidisset in illa
defensor solii, Iuppiter alte, tui!
Vixit, ut occideret damnatus crimine regni:
190 hunc illi titulum longa senecta dabat.
Lux eadem Marti festa est, quem prospicit extra
adpositum Tectae porta Capena Viae.
Te quoque, Tempestas, meritam delubra fatemur,
cum paene est Corsis obruta classis aquis.
195 Haec hominum monimenta patent. Si quaeritis astra,
tunc oritur magni praepes adunca Iovis.
Postera lux Hyadas, Taurinae cornua frontis,
evocat, et multa terra madescit aqua.
Mane ubi bis fuerit Phoebusque iteraverit ortus
200 factaque erit posito rore bis uda seges,

[1] Helerni =Elerni= Alerni
[2] Cranen= Cranaen= Grannen=Granen=Gramen=Ganien

第一天屬於卡爾娜,她是掌戶樞的女神,[1]
所有的開啟和關閉皆是她職分。
她如何獲此力量,傳說已經隨歲月
變模糊,但我將用詩為你解惑。
105 台伯河附近有一處古老的聖林[2],今日
祭司們仍會將法器帶往那裡。
一位仙女生於此(古人稱她為克拉涅[3]),
許多男子追求她,卻沒有結果。
她喜歡在野外浪遊,用投槍追逐野物,
110 張開誘捕的獵網,在空曠的山谷。
她沒有箭囊,人們卻相信她是福玻斯
之妹,太陽神也不會以她為恥。
如果哪位年輕人向她說愛慕的蜜語,
她立刻用下面的話作為答覆:
115 “此地太明亮,明亮我就會感覺羞愧,
你若去幽僻的岩洞,我必跟隨。”
輕信者走在前面,她卻一到達叢林
便止步藏身,再也尋不見蹤影。
雅努斯曾見她,她的美讓他念念不忘,
120 神試圖用甜言感化她鐵石心腸。
仙女和平素一樣,讓他找隱秘的洞穴,
她仍假意跟隨,卻拋下領路者。
傻瓜!雅努斯已看見背後表演的伎倆[4]
別費力,他目睹你在何處躲藏。
125 我說過沒用,瞧!岩石下藏身的你
已然被抱住,他滿足心愿後發誓:
“因為我們的歡愛,你將掌戶樞之權,
拿去吧,這是你失去童貞的價錢。”
說完他送上一根白色的荊棘,依賴
130 它之力,她可將災禍拒於門外。
有一種貪婪的猛禽,並非偷走菲紐斯
食物的鳥身女妖[5],卻是其後裔:
頭巨大,目光銳利,嘴喙天生善劫掠,
翅膀灰白,爪子的彎鉤如鐵;
135 暗夜裡飛出,專覓無乳母看護的嬰孩,
從搖籃中叼走身體,肆意殘害。
傳說它們會用嘴撕扯稚子的內臟,
喉嚨因為飲下的鮮血而鼓脹。
人們稱其為鳴梟[6],它們的這個名稱
140 蓋源於夜裡令人怵惕的哀鳴。
無論是自然所生,抑或是巫術所造
(馬爾西咒語將老婦變成禽鳥)[7]
總之它們飛進了普洛卡[8]的卧室,他誕出
才五天,就淪為它們的新鮮獵物。
145 眾梟急切的舌頭吮吸着嬰兒的胸脯,
男孩痛苦的尖叫招來了援助。
乳母被稚子的聲音驚嚇,趕緊衝來,
發現他雙頰已被利爪撕開。
她該怎麼辦?他的臉色像冬日初至
150 樹上殘留的那些被擊傷的葉子。
她找到克拉涅,告知實情。仙女說,“不必
恐懼,你的孩子必平安無事。”
她來到搖籃邊,嬰兒的父母都在哀哭,
“收起眼淚,”她喊道,“我自有法術!”
155 她立刻用楊梅葉子三次觸碰門柱,
又三次用楊梅葉子拂過門檻處,
在入口灑上水(但水裡添了一種秘方),
手持一頭兩月乳豬的內臟,
念念有詞:“夜禽們,放過這男孩的臟腑,
160 為替換稚子,稚嫩的祭物已死去,
請你們享用,以肝換肝,以心換心,
我們獻上這生命,換更好的生命。”
如此禱告完,她切碎犧牲,置於曠野間,
禁止參加祭禮的眾人回頭看。
165 而且,在卧室透進光亮的那扇小窗旁,
放着雅努斯白荊棘製成的手杖。
人們說,從此再沒有襲擾搖籃的惡鳥,
嬰孩也恢復了從前健康的色調。
你問,多脂的培根肉為何在朔日品嘗,
170 大豆為何要混合燙嘴的粗糧?
卡爾娜是古昔的女神,仍習慣從前的食物,
她不喜奢侈,將異國的珍饈追逐。
那時,魚自在游泳,沒人誘捕它們,
牡蠣也無憂無慮在貝殼裡棲身;
175 羅馬也不知富饒的伊奧尼亞有何
飛禽,何種鳥喜好侏儒族的血[9]
那時,孔雀僅僅靠羽毛將他們引誘[10]
大地也還未送來捕獲的野獸。
豬肉受珍視,人們以殺豬慶祝節日,
180 田野只出產大豆和粗糲的麥子。
傳說,誰若在六月的朔日混食這兩樣
東西,就會有百毒不侵的內臟。
他們還說,峰頂的朱諾·莫奈塔神廟,
是因為卡米盧斯的諾言而建造[11]
185 它原是曼尼烏斯的宅邸,此人曾擊潰
侵犯朱庇特聖山的高盧軍隊[12]
諸神啊,他若在那場大戰中捐軀,反能
永保朱庇特王座捍衛者的美名;
他卻沒陣亡,最終因企圖獨裁的指控
190 被處決,恥辱長存於漫漫歲月中[13]
同一天也是馬爾斯的節慶,卡丕納城門
看見其神像在郊外拱廊里安身[14]
風暴神,我們說,科西嘉巨浪險些滅亡
羅馬艦隊時,為你造神祠太應當[15]
195 此等人類紀念物一目了然。若探尋
星辰,你可見神王彎爪的雄鷹[16]
翌日會喚來畢星團,它在金牛的前額[17]
做犄角,大地濕漉漉,淫雨難歇。
當早晨兩度來臨,福玻斯兩度升起,[18]
200 莊稼兩度被凝結的露水浸濕,

[1] 101-196行是6月1日(羅馬標記法為H KAL. IVN. N),這天是卡爾娜節(Carnaria)。驅逐塔克文家族之後,布魯圖斯(L. Iunius Brutus)在當年的6月1日敬獻了一座卡爾娜神祠。“卡爾娜”(Carna)很可能源自拉丁語名詞caro(肉體,屬格carnis),所以墨高庇說,卡爾娜是保護人體臟腑的神。奧維德則認為這個名字來自cardo(戶樞),這種變化在詞源學上難以成立。但奧古斯丁(De Doctrina Christiana 4.8)稱這位女神為Cardea,如果是這樣拼寫,那麼奧維德的說法就合乎情理。
[2] 這處聖林叫赫勒爾努斯(Helernus)。
[3] 在所有西方古代作家中,只有奧維德提到過克拉涅(Crane),所以這個故事極可能是他杜撰。
[4] 因為雅努斯是雙面神。
[5] 菲紐斯(Phineus)的兩個兒子都是前妻所生,在後妻的欺騙下,他弄瞎了他們的眼睛。為了懲罰他,朱諾派出鳥身女妖哈耳庇埃(Harpyiae)去污染他的食物。
[6] 鳴梟(strix)的名字來自希臘語動詞strizō(尖叫),根據奧維德的描述,它們非常像吸血蝙蝠(vespertilio vampyrus)。
[7] 馬爾西人(Marsi)是意大利一個擅長巫術的部落,傳說他們是喀耳刻兒子馬爾索斯(Marsus)的後代。
[8] 普洛卡(Proca)是羅馬建國前長白城的一位國王。
[9] 伊奧尼亞的松雞是羅馬人心目中的美味,參考賀拉斯《長短句集》(Epodes)第二首第54行。侏儒族(Pygmaei)傳說生活在北非,身長一呎半,經常與鶴爭鬥,參考《伊利亞特》(Iliad 3.3)。
[10] 孔雀是羅馬人喜愛吃的貴重食物,參考賀拉斯《閑談集》(Sermones 2.2.26-30)。
[11] 參考本書第一卷637-642行。在拉丁語中,莫奈塔(Moneta)的名字也用來翻譯希臘神話中的記憶女神(Mnemosyne,繆斯之母)。
[12] 公元前390年,高盧人攻陷羅馬,曼尼烏斯(M. Manius)率軍駐守最後的堡壘卡皮托山,成功擊退敵人,獲得了“卡皮托”(Capitolinus)的名號。
[13] 曼尼烏斯因為脾氣火爆,深為元老院所不喜,貴族們最後以覬覦獨裁權力的罪名處決了他,將他從著名的塔爾皮亞岩扔下。
[14] 高盧戰爭期間,昆克提烏斯(T. Quinctius)於公元前388年6月1日在卡丕納城門附近敬獻了一座馬爾斯神祠,參考李維《羅馬史》(Ab Urbe Condita 6.5.8)。
[15] 公元前259年,西庇阿(L. Cornelius Scipio)將迦太基人從科西嘉擊退後,為“風暴神”(Tempestas)建了一座神廟。
[16] 指天鷹座(Aquila)。
[17] 197-198行是6月2日(羅馬標記法為A IV NON. IVN. F)。
[18] 199-208行是6月3日(羅馬標記法為B III NON. IVN. C)。