奧維德《歲時記》第五卷501-600行

atque ita ‘longa via est, nec tempora longa supersunt,’
dixit ‘et hospitibus ianua nostra patet.’
Addidit et voltum verbis, iterumque rogavit:
parent promissis dissimulantque deos.
505 Tecta senis subeunt nigro deformia fumo;
ignis in hesterno stipite parvus erat.
Ipse genu nixus flammas exsuscitat aura
et promit quassas comminuitque faces.
Stant calices; minor inde fabas, holus alter habebat,
510 et spumat testo pressus uterque suo.
Dumque mora est, tremula dat vina rubentia dextra:
accipit aequoreus pocula prima deus.
Quae simul exhausit, ‘da nunc bibat ordine’ dixit
‘Iuppiter.’ audito palluit ille Iove.
515 Ut rediit animus, cultorem pauperis agri
immolat et magno torret in igne bovem;
Quaeque puer quondam primis diffuderat annis,
promit fumoso condita vina cado.
Nec mora, flumineam lino celantibus ulvam,
520 sic quoque non altis, incubuere toris.
Nunc dape, nunc posito mensae nituere Lyaeo;
terra rubens crater, pocula fagus erant.
Verba fuere Iovis: ‘si quid fert impetus, opta:
omne feres.’ Placidi verba fuere senis:
525 ‘Cara fuit coniunx, primae mihi vere iuventae
cognita. Nunc ubi sit quaeritis? Urna tegit.
Huic ego iuratus, vobis in verba vocatis,
“coniugio” dixi “sola fruere meo.”
Et dixi et servo. Sed enim diversa voluntas
530 est mihi: nec coniunx et pater esse volo.’
Adnuerant omnes: omnes ad terga iuvenci
constiterant—pudor est ulteriora loqui—
tum superiniecta texere madentia terra;
iamque decem menses, et puer ortus erat.
535 Hunc Hyrieus, quia sic genitus, vocat Uriona:
perdidit antiquum littera prima sonum.
Creverat immensum: comitem sibi Delia sumpsit,
ille deae custos, ille satelles erat.
Verba movent iras non circumspecta deorum:
540 ‘quam nequeam’ dixit ‘vincere nulla fera est.’
Scorpion immisit Tellus: fuit impetus illi
curva gemelliparae spicula ferre deae;
obstitit Orion. Latona nitentibus astris
addidit et ‘meriti praemia’ dixit ‘habe.’
545 Sed quid et Orion et cetera sidera mundo
cedere festinant, noxque coartat iter?
Quid solito citius liquido iubar aequore tollit
candida, Lucifero praeveniente, dies?
Fallor, an arma sonant? non fallimur, arma sonabant:
550 Mars venit et veniens bellica signa dedit.
Ultor ad ipse suos caelo descendit honores
templaque in Augusto conspicienda foro.
Et deus est ingens et opus: debebat in urbe
non aliter nati Mars habitare sui.
555 Digna Giganteis haec sunt delubra tropaeis:
hinc fera Gradivum bella movere decet,
seu quis ab Eoo nos impius orbe lacesset,
seu quis ab occiduo sole domandus erit.
Perspicit Armipotens operis fastigia summi
560 et probat invictos summa tenere deos[1];
perspicit in foribus diversae tela figurae
armaque terrarum milite victa suo.
Hinc videt Aenean oneratum pondere caro
et tot Iuleae nobilitatis avos:
565 hinc videt Iliaden umeris ducis arma ferentem,
claraque dispositis acta subesse viris.
Spectat et Augusto praetextum nomine templum,
et visum lecto Caesare maius opus.
Voverat hoc iuvenis tum cum pia sustulit arma:
570 a tantis princeps incipiendus erat.
Ille manus tendens, hinc stanti milite iusto,
hinc coniuratis, talia dicta dedit:
‘si mihi bellandi pater est Vestaeque sacerdos
auctor, et ulcisci numen utrumque paro,
575 Mars, ades et satia scelerato sanguine ferrum,
stetque favor causa pro meliore tuus.
Templa feres et, me victore, vocaberis Ultor.’’
Voverat et fuso laetus ab hoste redit.
Nec satis est meruisse semel cognomina Marti:
580 persequitur Parthi signa retenta manu.
Gens fuit et campis et equis et tuta sagittis
et circumfusis invia fluminibus.
Addiderant animos Crassorum funera genti,
cum periit miles signaque duxque simul.
585 Signa, decus belli, Parthus Romana tenebat,
Romanaeque aquilae signifer hostis erat.
Isque pudor mansisset adhuc, nisi fortibus armis
Caesaris Ausoniae protegerentur opes.
Ille notas veteres et longi dedecus aevi
590 sustulit: agnorunt signa recepta suos.
Quid tibi nunc solitae mitti post terga sagittae,
quid loca, quid rapidi profuit usus equi,
Parthe? refers aquilas, victos quoque porrigis arcus:
pignora iam nostri nulla pudoris habes.
595 Rite deo templumque datum nomenque bis ulto,
et meritus voti debita solvit honor.
Sollemnes ludos Circo celebrate, Quirites!
non visa est fortem scaena decere deum.
Pliadas aspicies omnes totumque sororum
600 agmen, ubi ante Idus nox erit una super:

[1] invictos…deos=invictas…deas

喊道,“路還長着呢,但是天色不早了,
我的門永遠敞開,歡迎遠客。”
他的表情也真誠,並且再一次邀請,
諸神順從了,但藏起他們的真身。
505 鑽進老人的屋子,見四壁都被煙熏黑,
昨日拾來的柴堆上火焰已衰微。
許里俄斯跪下來,用嘴吹亮了火苗,
然後拿來柴薪,將它們劈好。
桌上擺着瓦罐,小罐盛着豆,大罐
510 盛蔬菜,透過蓋子,熱氣瀰漫。
等待片刻,他用顫巍巍的右手斟滿
葡萄酒,海神接過第一碗。
他一飲而盡,“再斟,現在輪到朱庇特。”
聽到此名字,老者頓然失色。
515 回過神,他便宰殺了貧瘠土地的耕牛,
生起一堆大火,將它烤熟;
又搬出熏得漆黑的罈子,那是小時候
他便偷偷開始貯藏的好酒。
用完餐,諸神立刻上床休息,亞麻被
520 蓋着莎草褥,添了它,床仍然太矮。
現在牛肉和葡萄酒讓桌子顯得喜慶,
碗是紅陶做,杯是山毛櫸製成。
朱庇特許諾:“你若有什麼願望,只管求,
必能滿足。”老人平靜地開口:
525 “我有一位摯愛的妻子,青澀年華
就相識。她如今在哪裡?瓮蓋底下[1]
我曾向她發誓,也曾請諸位作見證:
‘我一生只會享受這一次婚姻。’
我從未違反諾言。但我的心愿與此
530 不同:我不想要妻子,只想要孩子。”
諸神應允了。他們在牛皮周圍站成
一圈——我恥於講述其中的詳情——
然後澆上泥土,掩埋了濕漉漉的皮,
十月過去,一個男孩便問世。
535 父親根據出生的情狀,起名烏里昂,[2]
如今首字已經與古音不一樣。[3]
他後來身材巨大,拉托娜[4]讓他跟從
自己,他是女神的衛士和附庸。
他的話不夠謹慎,激發了諸神的憤怒:
540 “沒有任何野獸我不能征服。”
忒盧斯[5]派去一隻蠍子,它試圖用彎爪
將誕下孿生兄妹的女神狠扎,
卻被奧里昂攔截。拉托娜將他送上
明亮的星座,對他說,“享受報償!”[6]
545 可是獵戶座和其他星辰為何急於[7]
離開天空,夜為何縮短路途?
為何晨星引領的白晝比平日更早,
從蕩漾的海中升起金光萬道?
幻覺嗎,還是有金戈之聲?的確是兵器,
550 馬爾斯正逼近,帶來戰爭的預示。[8]
復仇者[9]從天而降,欣賞自己的榮耀
和奧古斯都廣場醒目的神廟。
神和建築都宏偉:在他後裔的城市裡,
難道馬爾斯的居所不該如此?
555 巨人族的戰利品理應供於這樣的神殿,
戰神也適合從這裡挑起血戰,
無論是蠻族從東方世界攻擊羅馬,
還是日落處的敵人需要彈壓。
武器之神掃視着巍峨廟宇的穹頂,
560 欣悅於佔據它的神皆不可戰勝;
他檢閱門前各種形狀的鎧甲與軍械,
來自他的士兵所征服的邦國。
這邊他看見埃涅阿斯,背負着父親,
還有尤盧斯望族的眾多先人,
565 那邊是羅慕路斯,肩扛敵酋的盔甲[10]
雕像底座鐫刻着他們的佳話。
他還見神廟裝飾着奧古斯都的名字,
念到愷撒,建築似又增價值。
君上[11]年輕時為養父而戰,許下了此願,
570 帝業理應從這樣的壯舉發源。
他伸出雙手,一邊站着正義的兵士,
一邊站着密謀者[12],如此發誓:
“若是我父親、維斯塔祭司[13]激勵我戰鬥,
我也決意為兩位神靈[14]復仇,
575 馬爾斯請助我,讓劍浸滿奸徒的血腥,
讓你的神心支持正義的陣營。
如果我獲勝,我便獻給你‘復仇者’神殿。”
他許願,擊潰敵人,欣然還願。
他不止一次為戰神捍衛此光榮名號:
580 帕提亞奪走的軍旗也被他追討。
這是憑恃原野、戰馬和弓箭的民族,
環繞的河流也是天然的險阻。
猶記當年,士兵、軍旗和統帥都覆亡,
克拉蘇的慘敗[15]助長了他們的囂張。
585 羅馬的軍旗,戰爭的榮譽,竟被帕提亞
佔有,鷹徽被敵人的旗手戲耍。
這樣的恥辱將持續到今日,若非愷撒[16]
以威武之師保衛奧索尼亞。
是他洗刷了舊日的污痕、長久的羞恥,
590 欣喜的軍旗終於榮歸故里。
帕提亞,你慣於從背後射出的箭如今
有何用?你的地勢,你迅疾的騎兵
有何用?你交還了鷹徽,獻上戰敗的弓:
你手中不再有我們羞辱的證明。
595 神兩度復仇,這神廟和名號皆名實相副,
贏得的榮譽也償清了諾言的債務。
羅馬人,在大賽車場慶祝莊嚴的節日!
劇場似乎不適合勇武的馬爾斯。
望日前只餘一夜的時候,你將會看見[17]
600 天空的昴星團,七姐妹悉數露面。

[1] 古希臘人用瓮裝骨灰。
[2] 奧維德荒唐地將獵戶座名字Orion的詞源歸於希臘語ouron(小便)。
[3] 奧維德稱,Orion由Urion(拉丁字母u對應希臘語雙元音ou)演化而來。
[4] 拉托娜(Latona)也叫勒托(Leto),是狄安娜和阿波羅的母親。原文用Delia(提洛島的女神)表示她,因為她在提洛島產下了狄安娜和阿波羅。
[5] 忒盧斯(Tellus)即地母,相當於希臘神話的大地女神蓋婭(Gaia)。
[6] 賀拉斯將奧里昂塑造成企圖強暴狄安娜的惡棍(Carmina 3.4.70-72),在奧維德和其他古代作家筆下,他則是保護狄安娜一家的英雄。
[7] 545-598行是5月12日(羅馬標記法為D IV EID. MAI. NP LVD. MATR. IN. CIRC)。
[8] Volk(1997)指出,馬爾斯顯形之前的這幾行詩有意識流的色彩,強化了此時此地的現場感。
[9] “復仇者”(Ultor)指戰神馬爾斯。屋大維在為愷撒復仇前曾發誓,如果復仇成功,將獻上一座“復仇者馬爾斯”神廟,後來他兌現了自己的諾言。5月12日在羅馬大賽車場有為“復仇者馬爾斯”舉行的慶祝活動。
[10] “羅慕路斯”的原文是Iliades(伊利婭的兒子)。“敵酋的盔甲”指羅慕路斯殺死凱尼納(Caenina)國王阿克隆(Acron)所繳獲的盔甲,這類戰利品在古羅馬享有很高的榮譽,被稱為spolia opima。
[11] 指屋大維。
[12] 指愷撒遇刺的主謀布魯圖斯和卡西烏斯。
[13] 愷撒是大祭司,大祭司也被視為維斯塔的祭司。
[14] 維斯塔和愷撒。
[15] 公元前53年,克拉蘇(M. Licinius Crassus)和他兒子率領的羅馬軍隊在卡萊(Carrhae)戰役中慘敗於帕提亞(Parthia)軍隊,羅馬軍旗也被繳獲。公元前20年,屋大維通過外交施壓,才從帕提亞取回了軍旗。
[16] 指屋大維。帕提亞國王弗拉特斯(Phraates)本不情願歸還,聽說屋大維準備東征,才履行了承諾。
[17] 599-602行是5月13日(羅馬標記法為E III EID. MAI. N LEM[VRIA])。