奥维德《岁时记》第五卷201-300行

Ver erat, errabam; Zephyrus conspexit, abibam.
Insequitur, fugio: fortior ille fuit,
et dederat fratri Boreas ius omne rapinae
ausus Erecthea praemia ferre domo.
205 Vim tamen emendat dando mihi nomina nuptae,
inque meo non est ulla querella toro.
vere fruor semper: semper nitidissimus annus,
arbor habet frondes, pabula semper humus.
Est mihi fecundus dotalibus hortus in agris;
210 aura fovet, liquidae fonte rigatur aquae.
Hunc meus implevit generoso flore maritus
atque ait “arbitrium tu, dea, floris habe.”
Saepe ego digestos volui numerare colores
nec potui: numero copia maior erat.
215 Roscida cum primum foliis excussa pruina est,
et variae radiis intepuere comae,
conveniunt pictis incinctae vestibus Horae
inque leves calathos munera nostra legunt.
Protinus accedunt Charites nectuntque coronas
220 sertaque caelestes implicitura comas.
Prima per immensas sparsi nova semina gentes:
unius tellus ante coloris erat.
Prima Therapnaeo feci de sanguine florem,
et manet in folio scripta querella suo.
225 Tu quoque nomen habes cultos, Narcisse, per hortos,
infelix, quod non alter et alter eras.
Quid Crocon aut Attin referam Cinyraque creatum,
de quorum per me volnere surgit honor?
Mars quoque, si nescis, per nostras editus artes:
230 Iuppiter hoc, ut adhuc, nesciat usque, precor.
Sancta Iovem Iuno, nata sine matre Minerva,
officio doluit non eguisse suo.
Ibat, ut Oceano quereretur facta mariti;
restitit ad nostras fessa labore fores.
235 Quam simul aspexi, “quid te, Saturnia,” dixi
“attulit?” exponit, quem petat illa locum,
addidit et causam. Verbis solabar amicis:
“non” inquit “verbis cura levanda mea est.
Si pater est factus neglecto coniugis usu
240 Iuppiter et solus nomen utrumque tenet,
cur ego desperem fieri sine coniuge mater
et parere intacto, dummodo casta, viro?
Omnia temptabo latis medicamina terris,
et freta Tartareos excutiamque sinus.”
245 Vox erat in cursu: voltum dubitantis habebam.
“nescioquid, nymphe, posse videris” ait.
Ter volui promittere opem, ter lingua retenta est:
ira Iovis magni causa timoris erat.
“Fer, precor, auxilium!” dixit “celabitur auctor
250 et Stygiae numen testificatur aquae.”
“Quod petis, Oleniis” inquam “mihi missus ab arvis
flos dabit: est hortis unicus ille meis.
Qui dabat, ‘hoc’ dixit ‘sterilem quoque tange iuvencam,
mater erit.’ Tetigi, nec mora, mater erat.”
255 Protinus haerentem decerpsi pollice florem:
tangitur et tacto concipit illa sinu.
Iamque gravis Thracen et laeva Propontidos intrat
fitque potens voti, Marsque creatus erat.
Qui memor accepti per me natalis “habeto
260 tu quoque Romulea” dixit “in urbe locum.”
Forsitan in teneris tantum mea regna coronis
esse putes. Tangit numen et arva meum.
Si bene floruerint segetes, erit area dives:
si bene floruerit vinea, Bacchus erit;
265 si bene floruerint oleae, nitidissimus annus,
pomaque proventum temporis huius habent.
Flore semel laeso pereunt viciaeque fabaeque,
et pereunt lentes, advena Nile, tuae.
Vina quoque in magnis operose condita cellis
270 florent, et nebulae dolia summa tegunt.
Mella meum munus: volucres ego mella daturas
ad violam et cytisos et thyma cana voco.
Nos quoque idem facimus tunc[1], cum iuvenalibus annis
luxuriant animi, corporaque ipsa vigent.’
275 Talia dicentem tacitus mirabar. At illa
‘ius tibi discendi, siqua requiris’ ait.
‘dic, dea,’ respondi ‘ludorum quae sit origo.’
Vix bene desieram, rettulit illa mihi:
‘Cetera luxuriae nondum instrumenta vigebant,
280 aut pecus aut latam dives habebat humum
hinc etiam locuples, hinc ipsa pecunia dicta est.
Sed iam de vetito quisque parabat opes:
venerat in morem populi depascere saltus,
idque diu licuit, poenaque nulla fuit.
285 Vindice servabat nullo sua publica volgus;
iamque in privato pascere inertis erat.
Plebis ad aediles perducta licentia talis
Publicios; animus defuit ante viris.
Rem populus recipit, multam subiere nocentes:
290 vindicibus laudi publica cura fuit.
Multa data est ex parte mihi, magnoque favore
victores ludos instituere novos.
Parte locant clivum, qui tunc erat ardua rupes:
utile nunc iter est, Publiciumque vocant.’
295 Annua credideram spectacula facta. Negavit,
addidit et dictis altera verba suis:
‘Nos quoque tangit honor: festis gaudemus et aris,
turbaque caelestes ambitiosa sumus.
Saepe deos aliquis peccando fecit iniquos,
300 et pro delictis hostia blanda fuit;

[1] tunc=tum

春天时我正浪游,西风神[1]看见我,我躲避,
他追我,我逃跑,但他有更强的体力,
而且北风敢公然劫走厄瑞克透斯之女[2]
此先例让弟弟奸淫时无所惮惧。
205 不过强暴后他以新娘的名分做补偿,
我也无所抱怨地躺上了婚床。
我永远享受春天,终年景色都明艳,
树枝叶繁茂,地上绿茵成片。
我的嫁妆便是田野上丰饶的花园,
210 和风吹拂,还有润溉的流泉。
丈夫让它开满了高贵的花朵,对我说,
‘女神,所有的花都由你裁夺。’
我时常想数清花圃里缤纷的颜色,可是
做不到,数字对它们无能为力。
215 每当湿凉的白霜刚从草木上摇落,
各色的叶子刚被阳光煨热,
诸‘时日’[3]便身着华丽的衣裳聚集于此,
采撷我的礼物,盛入轻篮里。
美惠三女神[4]也立刻降临,编织花环,
220 为她们天界的头发制作冠冕。
我最先向无数邦族播撒陌生的种子,
此前唯单调的一色覆盖大地。
我最先将许阿钦托斯[5]的血变成花朵,
悲伤仍在它的花瓣上印刻。
225 那喀索斯[6],整饬的花园也有你的名,
只可惜没有湖水照出你的影。
何须提克罗科斯、阿蒂斯、阿多尼斯[7]
伤口育出美,皆因我的法力?
你或许不知,马尔斯也靠我的技艺
230 诞生,愿朱庇特永远蒙在鼓里[8]
密涅瓦出世没凭借母亲,神圣的朱诺
怨恨朱庇特轻慢她的职责。
于是她去找大洋神[9]揭发丈夫的过错,
路途辛苦,在我的门前暂歇。
235 我一看见她,便问,‘萨图尔尼娅[10],你因何
来此?’她告知此行的终点,又细说
事情的原委。我温言安慰她,却无济于事。
‘我的痛苦不可能用话语消弭,’
她答道,‘如果他无需妻子就做了父亲,
240 将两种名号独自揽于他一身,
我为何就不能成为无需丈夫的母亲,
保持贞洁之身而依然能怀孕?
我要尝尽广阔世界的每一种灵药,
寻遍四海,直至冥府的涯角。’
245 她本要继续说下去,却见我一脸狐疑,
便说,‘仙女,你或许对我有助益。’
我三次决定答应她,又三次止住舌头:
想到神王[11]的愤怒,我不免颤抖。
‘我求你帮我!’她喊道,‘我会守口如瓶,
250 请让斯堤克斯河[12]的神灵作证!’
‘从奥莱诺斯[13]田野送来的花,’我说,
‘能遂你的愿:花园里只有这朵。
送花之人说,“不孕的母牛用它碰一下,
就会生产。”我碰了,果然非虚话。’
255 我立刻摘下那朵花,用拇指捏住,轻碰
朱诺的胸脯,她瞬间便有了身孕。
她怀着孩子,远赴色雷斯和普罗庞提斯[14]
左岸,如愿分娩,便有了马尔斯。
他感谢我帮他来到世间,向我发誓,
260 ‘罗慕路斯的城市也会敬拜你。’
你或许以为,只有娇嫩的花环才归我
掌管,我对耕地也担一份责。
庄稼的花开得好,打谷场就有丰收,
葡萄花盛开,就能酿出美酒,
265 橄榄花朵繁茂,就会有兴旺的年景,
水果的产量同样以花季为依凭。
花一旦受伤,豌豆和大豆都将凋亡,
远来的尼罗河,你的扁豆[15]也一样。
葡萄酒也会开花[16],在精心贮藏的大窖中,
270 雾状的泡沫将坛中佳酿轻笼。
蜂蜜是我的礼物:我召唤造蜜的飞蜂
赶往紫罗兰、苜蓿和百里香花丛;
在青春的年岁,心灵奔放,身体茁壮,
也是我让人们的生命吐露芬芳。”
275 我沉默地倾听,暗自惊叹。可是她说,
“有任何疑惑,你都可坦然问我。”
“女神,告诉我,你这些庆典的起源。”
我还未闭口,她已开始说答案:
“那时,各种奢侈的佚乐尚未行于世,
280 富人只拥有牲口或广阔的土地,
所以,‘地多’即‘富’,‘牲口’便是‘金钱’[17]
但已经有人非法地抢夺资源。
在公共草场[18]放牧竟成了一种习俗,
人们容忍甚久,无任何惩处。
285 没有任何人替民众守护公用的物产,
在自家放牧被视为白痴的表现。
猖獗的行为终于上报给平民市政官,
在普布里修[19]之前却无人敢裁断。
案件公开审理,作恶者被处以罚款,
290 关心公益的勇者受到称赞。
部分罚款转赠我[20],伴着众人的欢喧,
胜利者创立了这些新的庆典。
部分钱用于修路,那时是陡峭山岭,
如今却是易行的普布里修径[21]。”
295 我以为庆典是一年一度,她说不是,
接着刚才的话,又添上解释:
“我们也贪恋荣誉,喜欢节日和祭坛,
天界众生也爱虚荣的场面。
经常有人因僭越而触怒诸神,于是
300 献祭的牺牲就成了赎罪的好礼。

[1] 西风神的名字是Zephyrus。
[2] 北风神(Boreas)劫走了厄瑞克透斯(Erectheus)之女俄瑞堤伊亚(Orithyia)。
[3] 诸“时日”(Horae)是朱庇特和忒弥斯的女儿,总是身着华服。
[4] 美惠三女神(Charites)在西方艺术中通常以裸体形象出现。
[5] 许阿钦托斯(Hyacinthus)死后变成了风信子,原文用Therapnaeo sanguine(忒拉普奈的血)影射他,因为忒拉普奈是斯巴达的一个城镇,而许阿钦托斯出生在附近的阿穆克莱(Amyclae)。参考《变形记》(Metamorphoses 10.162-219)。
[6] 那喀索斯(Narcissus)是一位美少年,因为恋上自己在水中的倒影,不忍离去,最终饿死,变成水仙花。参考《变形记》(Metamorphoses 3.402-510)。
[7] 克罗科斯(Crocus)因为爱恋仙女斯密拉克斯(Smilax),相思成疾而死,变成同名的花,即藏红花,见《变形记》(Metamorphoses 4.283)。关于阿蒂斯,参考本书第四卷第224行的注释,传说从他的血中诞生了紫罗兰。美少年阿多尼斯(Adonis)是维纳斯的至爱,他被一头野猪杀死后,被维纳斯变成了银莲花(anemone),见《变形记》(Metamorphoses 10.710-39),原文称他为“喀倪剌斯(Cinyras)的儿子”。
[8] 古代作家中只有奥维德如此讲述马尔斯的来历。
[9] 大洋神在诸神中辈分极高,朱诺称他为自己的养父。参考《伊利亚特》(Iliad 14.200ff.)。
[10] 意为“萨图尔努斯的女儿”,指朱诺。
[11] 指朱庇特。
[12] 斯堤克斯河(Styx)是大洋神最古老的女儿,诸神起誓都要以她为凭,参考赫希俄德《神谱》(Theogony 776)。
[13] 亚该亚的一个城市。
[14] 普罗庞提斯(Propontis)即马尔马拉海。
[15] 罗马的扁豆产于尼罗河流域。
[16] 拉丁文动词florere可以用来形容酒产生泡沫,这是比喻的用法。
[17] 拉丁文表示“富裕”的词语locuples字面意思便是“地多”,表示“金钱”的词pecunia来自pecus(牲口)。
[18] 这些公共草场叫做pascuum,本来需要交租金才可放牧,但按照奥维德的描述,很多人未交租金,也大摇大摆地放牧。
[19] 指公元前240年担任市政官的Lucius和Marcus Publicius Malleolus兄弟。
[20] 普布里修用部分罚款建造了一座花神神庙,也创立了花神庆典。
[21] 这条路通往阿文丁山顶。