filius huius erat primo lascivus in aevo
addideratque annos ad duo lustra duos.
Is capit extremi volpem convalle salicti:
abstulerat multas illa cohortis aves.
705 Captivam stipula fenoque involvit et ignes
admovet: urentes effugit illa manus:
qua fugit, incendit vestitos messibus agros;
damnosis vires ignibus aura dabat.
factum abiit, monimenta manent; nam dicere certa
710 nunc quoque lex volpem Carseolana vetat;
utque luat poenas, gens haec Cerialibus ardet,
quoque modo segetes perdidit, ipsa perit.’
Proxima cum veniet terras visura patentes
Memnonis in roseis lutea mater equis,
715 de duce lanigeri pecoris, qui prodidit Hellen,
sol abit: egresso victima maior adest.
Vacca sit an Taurus, non est cognoscere promptum:
pars prior apparet, posteriora latent.
Seu tamen est taurus sive est hoc femina signum,
720 Iunone invita munus amoris habet.
Nox abiit, oriturque aurora. Parilia poscor:
non poscor frustra, si favet alma Pales.
Alma Pales, faveas pastoria sacra canenti,
prosequor officio si tua festa meo.
725 Certe ego de vitulo cinerem stipulasque fabales
saepe tuli plena, februa tosta, manu:
certe ego transilui positas ter in ordine flammas,
udaque roratas laurea misit aquas.
Mota dea est, operique favet: navalibus exit
730 puppis, habent ventos iam mea vela suos.
I, pete virginea, populus, suffimen ab ara:
Vesta dabit, Vestae munere purus eris.
Sanguis equi suffimen erit vitulique favilla,
tertia res durae culmen inane fabae.
735 pastor, oves saturas ad prima crepuscula lustra:
unda prius spargat, virgaque verrat humum,
frondibus et fixis decorentur ovilia ramis,
et tegat ornatas longa corona fores.
Caerulei fiant puro de sulpure fumi,
740 tactaque fumanti sulpure balet ovis.
Ure mares oleas taedamque herbasque Sabinas,
et crepet in mediis laurus adusta focis.
Libaque de milio milii fiscella sequatur;
rustica praecipue est hoc dea laeta cibo.
745 Adde dapes mulctramque suas, dapibusque resectis
silvicolam tepido lacte precare Palem.
‘Consule’ dic ‘pecori pariter pecorisque magistris:
effugiat stabulis noxa repulsa meis.
Sive sacro pavi, sedive sub arbore sacra,
750 pabulaque e bustis inscia carpsit ovis:
si nemus intravi vetitum, nostrisve fugatae
sunt oculis nymphae semicaperque deus:
si mea falx ramo lucum spoliavit opaco,
unde data est aegrae fiscina frondis ovi:
755 da veniam culpae. Nec, dum degrandinat, obsit
agresti fano subposuisse pecus.
Nec noceat turbasse lacus. Ignoscite, nymphae,
mota quod obscuras ungula fecit aquas.
Tu, dea, pro nobis fontes fontanaque placa
760 numina, tu sparsos per nemus omne deos.
Nec dryadas nec nos videamus labra Dianae,
nec Faunum, medio cum premit arva die.
Pelle procul morbos; valeant hominesque gregesque,
et valeant vigiles, provida turba, canes.
765 Neve minus multos redigam quam mane fuerunt,
neve gemam referens vellera rapta lupo.
Absit iniqua fames: herbae frondesque supersint,
quaeque lavent artus quaeque bibantur aquae.
Ubera plena premam, referat mihi caseus aera,
770 dentque viam liquido vimina rara sero.
Sitque salax aries, conceptaque semina coniunx
reddat, et in stabulo multa sit agna meo.
Lanaque proveniat nullas laesura puellas,
mollis et ad teneras quamlibet apta manus.
775 Quae precor eveniant, et nos faciamus ad annum
pastorum dominae grandia liba Pali.’
His dea placanda est: haec tu conversus ad ortus
dic quater et vivo perlue rore manus.
Tum licet adposita, veluti cratere, camella
780 lac niveum potes purpureamque sapam;
moxque per ardentes stipulae crepitantis acervos
traicias celeri strenua membra pede.
Expositus mos est; moris mihi restat origo:
turba facit dubium coeptaque nostra tenet.
785 Omnia purgat edax ignis vitiumque metallis
excoquit: idcirco cum duce purgat oves?
An, quia cunctarum contraria semina rerum
sunt duo discordes, ignis et unda, dei,
iunxerunt elementa patres, aptumque putarunt
790 ignibus et sparsa tangere corpus aqua?
An, quod in his vitae causa est, haec perdidit exul,
his nova fit coniunx, haec duo magna putant?
Vix equidem credo: sunt qui Phaethonta referri
credant et nimias Deucalionis aquas.
795 Pars quoque, cum saxis pastores saxa feribant,
scintillam subito prosiluisse ferunt;
prima quidem periit, stipulis excepta secunda est:
hoc argumentum flamma Parilis habet?
An magis hunc morem pietas Aeneia fecit,
800 innocuum victo cui dedit ignis iter?
她有一個兒子,年紀還甚小,剛在
兩個贖罪禮之外添了兩載[1]。
他在柳林盡頭的山谷里捕到一隻
狐狸,它曾偷走許多小雞。
705 他用秸稈和乾草裹住俘虜,然後
點燃,它趕緊逃離縱火的手,
一路奔竄,引着了長滿莊稼的田野,
風助火勢,幾乎吞噬了一切。
此事早過去,但痕迹尚存,卡爾塞奧里
710 仍有法律禁止提狐狸的名字。
為懲罰這種動物,穀神節要施火刑,
如何毀莊稼,它們也如何殞命。”
當門農之母前來,乘着她玫瑰色車駕[2],
再次俯瞰無垠鋪展的天下,
715 太陽就會離開拋棄了赫勒的白羊,
一隻更大的動物[3]已候在前方,
它是母牛或公牛,還無法立刻辨識,
只留出前部,後部依然隱匿。
無論此星座是公牛還是母牛,它都
720 逆朱諾的意,將秘愛的禮物享受[4]。
夜已逝,天已曉,我需歌唱帕里利亞節[5],
我能勝任,若得帕萊斯助我。
神啊,請庇佑歌吟田園牧禮的詩人,
如果我虔誠追隨你的節慶。
- 難道我不是經常雙手滿盛着牛犢
和豆莖的灰燼,純凈的贖罪之物?
難道我不曾越過前方的三道火障,
讓滴答的月桂灑聖水於我頭上?
女神被說動,欣然襄贊。我的詩船
730 離開港口,趁好風揚帆波間。
大家去吧,向貞女祭壇求熏蒸的物品,
維斯塔會允准,你們也將得潔凈。
熏蒸之物有馬血和牛犢的骨灰,第三種
配料則是堅硬豆子的空莖。
735 牧人,請凈化肥碩的群羊,在薄暮之際,
先以水噴洒,再用笤帚掃地;
將枝葉編綴起來,裝點清潔的羊圈,
精心打扮門,飾以串連的花環;
讓純潔的硫磺燃起藍煙,用冒煙的硫磺
740 觸碰綿羊,讓它們咩咩哼唱;
焚燒白橄欖、松木、雙子柏,讓火爐中央
炙烤的月桂發出噼啪的聲響;
擺上小米的糕餅,再擺上一籃子小米,
鄉野的女神鍾愛這樣的美食。
745 進獻犧牲和一桶奶,斟滿溫奶,切好肉,
向居住林間的帕萊斯恭敬祈求:
“神啊,請庇佑羊群,也庇佑羊群的主人,
讓一切災殃從我的圈舍遠遁!
倘若我放牧進入聖地,或坐於聖樹下,
750 或者羊無意啃食了墓地的草花,
倘若我誤闖禁林,或者半羊神和仙女
因為我的凝視而慌亂逃去,
倘若我的刀劫掠了聖林幽暗的樹枝,
為我的病羊盛回一柳籃葉子[6],
755 請饒恕我的罪。天降冰雹,我若帶羊群
在鄉村的神祠躲避,別給我厄運。
若驚擾聖湖,踐踏的羊蹄攪混了清波,
仙女們,也請寬宥,不要責罰我。
女神,請為我安撫山泉和山泉守護神,
760 安撫散佈於整座聖林的每位神,
別讓我撞見仙女、沐浴的狄安娜[7]或者
牧神(當他午後在原野上休歇)。
將疾病遠遠驅走,讓人與牲畜都健康,
讓警覺的犬族也健康,繼續守望。
765 早晨帶出多少羊,請讓我也帶回多少,
別讓我哀哭,狼只留下了羊毛;
不許邪惡的饑饉靠近!讓草葉豐盛,
水足夠清洗羊群,足夠飲用;
讓羊奶充盈,讓乳酪為我掙得銅幣,
770 讓乳清通暢穿過柳條的篩子;
讓公羊急於交配,讓母羊順利懷孕,
讓我的圈舍羊羔多如白雲;
讓羊毛格外輕柔,不傷害少女的皮膚,
最嬌嫩的手也不會感覺不舒服。
775 請成全我的禱告,願我們每年都請
牧人的女神[8]享用豐碩的糕餅。”
你應該如此祈福:面朝東方,用晨露
洗凈雙手,四次將禱詞誦讀;
然後你可以擺一隻木碗,充作酒觴,
780 飲下雪白的羊奶和紫色的新釀;
接着,你就必須奮力助跑,以輕捷
腳步躍過噼啪燃燒的麥茬垛。
說完習俗,我便該解釋習俗的起源,
但意見紛紜,我難以作出決斷。
785 火吞噬、凈化一切,焚去金屬的雜質,
所以凈化羊群和牧人最合適?
抑或是因為所有事物中都有相反的
兩種原則,兩位神祇,水和火,
祖先把二者結合起來,認為身體
790 既應觸碰火,也當用水濡濕?
還是因它們乃生命所需,放逐者[9]所失,
婚禮所備[10],所以祖先才重視?
這些我都難相信。有人說,儀式是重演
丟卡利翁的洪水和帕厄同的災難[11]。
795 也有人傳言,牧人用石塊摩擦石塊,
突然發現有火星迸濺出來[12],
最初的自然已消亡,此後的卻用秸稈
保存,所以帕里利亞節有火焰?
或者,此習俗源於虔敬的埃涅阿斯,
800 雖戰敗,他卻在火中未傷毫釐?
[1] 舉行一次贖罪禮(lustrum)需等待五年,所以這個孩子是十二歲。
[2] 713-720行是4月20日(羅馬標記法為F XII KAL. MAI. N)。“門農(Memnon)之母”指黎明女神。
[3] 從下文可知,奧維德指的是金牛座,但“更大的動物”(victima maior)的說法很笨拙,而且用victima(犧牲)在一般意義上指動物,非常奇怪。
[4] 公牛影射朱庇特劫走歐羅巴(Europa)化身的公牛,母牛指朱庇特為了保護情人伊俄將她變成的母牛,無論哪頭牛都讓朱諾感到羞辱和憤怒。
[5] 721-862行是4月21日(羅馬標記法為G XI KAL. MAI. NP PAR[ILIA])。帕里利亞節的名稱是Parilia,但從它與帕萊斯(Pales)的關係看,似乎叫Palilia更合適。帕萊斯是庇佑牧人的女神。
[6] 上述行為在西方古代都被視為不敬神的大罪,會招來災禍。
[7] 影射阿克泰昂(Actaeon)的故事,他因為無意中看見狄安娜沐浴,被女神變成一隻鹿,然後被自己的獵犬咬死。見《變形記》(Metamorphoses 3.161)。
[8] 即帕萊斯。
[9] 嚴格地說,羅馬早期沒有放逐的懲罰,只有禁止使用水火的懲罰(igni atque aqua interdictus),但受罰者為了生存,只有離開羅馬,效果上相當於放逐。
[10] 古羅馬人舉行婚禮時,水和火就放在新人進門之處,新婚夫婦在進入時需要觸碰它們。
[11] 在神話中,朱庇特決定用大洪水毀滅人類,只有丟卡利翁(Deucalion)和妻子庇拉(Pyrrha)活下來,成為新一代人類的祖先。帕厄同(Phaeton)是老太陽神赫里俄斯(Helios)的兒子,因為他駕駛父親的太陽車失控被燒,為避免造成大禍,朱庇特用閃電擊中了他,他燃燒着從天空墜入埃利達努斯河中。
[12] 即鑽燧取火。