filius huius erat primo lascivus in aevo
addideratque annos ad duo lustra duos.
Is capit extremi volpem convalle salicti:
abstulerat multas illa cohortis aves.
705 Captivam stipula fenoque involvit et ignes
admovet: urentes effugit illa manus:
qua fugit, incendit vestitos messibus agros;
damnosis vires ignibus aura dabat.
factum abiit, monimenta manent; nam dicere certa
710 nunc quoque lex volpem Carseolana vetat;
utque luat poenas, gens haec Cerialibus ardet,
quoque modo segetes perdidit, ipsa perit.’
Proxima cum veniet terras visura patentes
Memnonis in roseis lutea mater equis,
715 de duce lanigeri pecoris, qui prodidit Hellen,
sol abit: egresso victima maior adest.
Vacca sit an Taurus, non est cognoscere promptum:
pars prior apparet, posteriora latent.
Seu tamen est taurus sive est hoc femina signum,
720 Iunone invita munus amoris habet.
Nox abiit, oriturque aurora. Parilia poscor:
non poscor frustra, si favet alma Pales.
Alma Pales, faveas pastoria sacra canenti,
prosequor officio si tua festa meo.
725 Certe ego de vitulo cinerem stipulasque fabales
saepe tuli plena, februa tosta, manu:
certe ego transilui positas ter in ordine flammas,
udaque roratas laurea misit aquas.
Mota dea est, operique favet: navalibus exit
730 puppis, habent ventos iam mea vela suos.
I, pete virginea, populus, suffimen ab ara:
Vesta dabit, Vestae munere purus eris.
Sanguis equi suffimen erit vitulique favilla,
tertia res durae culmen inane fabae.
735 pastor, oves saturas ad prima crepuscula lustra:
unda prius spargat, virgaque verrat humum,
frondibus et fixis decorentur ovilia ramis,
et tegat ornatas longa corona fores.
Caerulei fiant puro de sulpure fumi,
740 tactaque fumanti sulpure balet ovis.
Ure mares oleas taedamque herbasque Sabinas,
et crepet in mediis laurus adusta focis.
Libaque de milio milii fiscella sequatur;
rustica praecipue est hoc dea laeta cibo.
745 Adde dapes mulctramque suas, dapibusque resectis
silvicolam tepido lacte precare Palem.
‘Consule’ dic ‘pecori pariter pecorisque magistris:
effugiat stabulis noxa repulsa meis.
Sive sacro pavi, sedive sub arbore sacra,
750 pabulaque e bustis inscia carpsit ovis:
si nemus intravi vetitum, nostrisve fugatae
sunt oculis nymphae semicaperque deus:
si mea falx ramo lucum spoliavit opaco,
unde data est aegrae fiscina frondis ovi:
755 da veniam culpae. Nec, dum degrandinat, obsit
agresti fano subposuisse pecus.
Nec noceat turbasse lacus. Ignoscite, nymphae,
mota quod obscuras ungula fecit aquas.
Tu, dea, pro nobis fontes fontanaque placa
760 numina, tu sparsos per nemus omne deos.
Nec dryadas nec nos videamus labra Dianae,
nec Faunum, medio cum premit arva die.
Pelle procul morbos; valeant hominesque gregesque,
et valeant vigiles, provida turba, canes.
765 Neve minus multos redigam quam mane fuerunt,
neve gemam referens vellera rapta lupo.
Absit iniqua fames: herbae frondesque supersint,
quaeque lavent artus quaeque bibantur aquae.
Ubera plena premam, referat mihi caseus aera,
770 dentque viam liquido vimina rara sero.
Sitque salax aries, conceptaque semina coniunx
reddat, et in stabulo multa sit agna meo.
Lanaque proveniat nullas laesura puellas,
mollis et ad teneras quamlibet apta manus.
775 Quae precor eveniant, et nos faciamus ad annum
pastorum dominae grandia liba Pali.’
His dea placanda est: haec tu conversus ad ortus
dic quater et vivo perlue rore manus.
Tum licet adposita, veluti cratere, camella
780 lac niveum potes purpureamque sapam;
moxque per ardentes stipulae crepitantis acervos
traicias celeri strenua membra pede.
Expositus mos est; moris mihi restat origo:
turba facit dubium coeptaque nostra tenet.
785 Omnia purgat edax ignis vitiumque metallis
excoquit: idcirco cum duce purgat oves?
An, quia cunctarum contraria semina rerum
sunt duo discordes, ignis et unda, dei,
iunxerunt elementa patres, aptumque putarunt
790 ignibus et sparsa tangere corpus aqua?
An, quod in his vitae causa est, haec perdidit exul,
his nova fit coniunx, haec duo magna putant?
Vix equidem credo: sunt qui Phaethonta referri
credant et nimias Deucalionis aquas.
795 Pars quoque, cum saxis pastores saxa feribant,
scintillam subito prosiluisse ferunt;
prima quidem periit, stipulis excepta secunda est:
hoc argumentum flamma Parilis habet?
An magis hunc morem pietas Aeneia fecit,
800 innocuum victo cui dedit ignis iter?
她有一个儿子,年纪还甚小,刚在
两个赎罪礼之外添了两载[1]。
他在柳林尽头的山谷里捕到一只
狐狸,它曾偷走许多小鸡。
705 他用秸秆和干草裹住俘虏,然后
点燃,它赶紧逃离纵火的手,
一路奔窜,引着了长满庄稼的田野,
风助火势,几乎吞噬了一切。
此事早过去,但痕迹尚存,卡尔塞奥里
710 仍有法律禁止提狐狸的名字。
为惩罚这种动物,谷神节要施火刑,
如何毁庄稼,它们也如何殒命。”
当门农之母前来,乘着她玫瑰色车驾[2],
再次俯瞰无垠铺展的天下,
715 太阳就会离开抛弃了赫勒的白羊,
一只更大的动物[3]已候在前方,
它是母牛或公牛,还无法立刻辨识,
只留出前部,后部依然隐匿。
无论此星座是公牛还是母牛,它都
720 逆朱诺的意,将秘爱的礼物享受[4]。
夜已逝,天已晓,我需歌唱帕里利亚节[5],
我能胜任,若得帕莱斯助我。
神啊,请庇佑歌吟田园牧礼的诗人,
如果我虔诚追随你的节庆。
- 难道我不是经常双手满盛着牛犊
和豆茎的灰烬,纯净的赎罪之物?
难道我不曾越过前方的三道火障,
让滴答的月桂洒圣水于我头上?
女神被说动,欣然襄赞。我的诗船
730 离开港口,趁好风扬帆波间。
大家去吧,向贞女祭坛求熏蒸的物品,
维斯塔会允准,你们也将得洁净。
熏蒸之物有马血和牛犊的骨灰,第三种
配料则是坚硬豆子的空茎。
735 牧人,请净化肥硕的群羊,在薄暮之际,
先以水喷洒,再用笤帚扫地;
将枝叶编缀起来,装点清洁的羊圈,
精心打扮门,饰以串连的花环;
让纯洁的硫磺燃起蓝烟,用冒烟的硫磺
740 触碰绵羊,让它们咩咩哼唱;
焚烧白橄榄、松木、双子柏,让火炉中央
炙烤的月桂发出噼啪的声响;
摆上小米的糕饼,再摆上一篮子小米,
乡野的女神钟爱这样的美食。
745 进献牺牲和一桶奶,斟满温奶,切好肉,
向居住林间的帕莱斯恭敬祈求:
“神啊,请庇佑羊群,也庇佑羊群的主人,
让一切灾殃从我的圈舍远遁!
倘若我放牧进入圣地,或坐于圣树下,
750 或者羊无意啃食了墓地的草花,
倘若我误闯禁林,或者半羊神和仙女
因为我的凝视而慌乱逃去,
倘若我的刀劫掠了圣林幽暗的树枝,
为我的病羊盛回一柳篮叶子[6],
755 请饶恕我的罪。天降冰雹,我若带羊群
在乡村的神祠躲避,别给我厄运。
若惊扰圣湖,践踏的羊蹄搅混了清波,
仙女们,也请宽宥,不要责罚我。
女神,请为我安抚山泉和山泉守护神,
760 安抚散布于整座圣林的每位神,
别让我撞见仙女、沐浴的狄安娜[7]或者
牧神(当他午后在原野上休歇)。
将疾病远远驱走,让人与牲畜都健康,
让警觉的犬族也健康,继续守望。
765 早晨带出多少羊,请让我也带回多少,
别让我哀哭,狼只留下了羊毛;
不许邪恶的饥馑靠近!让草叶丰盛,
水足够清洗羊群,足够饮用;
让羊奶充盈,让乳酪为我挣得铜币,
770 让乳清通畅穿过柳条的筛子;
让公羊急于交配,让母羊顺利怀孕,
让我的圈舍羊羔多如白云;
让羊毛格外轻柔,不伤害少女的皮肤,
最娇嫩的手也不会感觉不舒服。
775 请成全我的祷告,愿我们每年都请
牧人的女神[8]享用丰硕的糕饼。”
你应该如此祈福:面朝东方,用晨露
洗净双手,四次将祷词诵读;
然后你可以摆一只木碗,充作酒觞,
780 饮下雪白的羊奶和紫色的新酿;
接着,你就必须奋力助跑,以轻捷
脚步跃过噼啪燃烧的麦茬垛。
说完习俗,我便该解释习俗的起源,
但意见纷纭,我难以作出决断。
785 火吞噬、净化一切,焚去金属的杂质,
所以净化羊群和牧人最合适?
抑或是因为所有事物中都有相反的
两种原则,两位神祇,水和火,
祖先把二者结合起来,认为身体
790 既应触碰火,也当用水濡湿?
还是因它们乃生命所需,放逐者[9]所失,
婚礼所备[10],所以祖先才重视?
这些我都难相信。有人说,仪式是重演
丢卡利翁的洪水和帕厄同的灾难[11]。
795 也有人传言,牧人用石块摩擦石块,
突然发现有火星迸溅出来[12],
最初的自然已消亡,此后的却用秸秆
保存,所以帕里利亚节有火焰?
或者,此习俗源于虔敬的埃涅阿斯,
800 虽战败,他却在火中未伤毫厘?
[1] 举行一次赎罪礼(lustrum)需等待五年,所以这个孩子是十二岁。
[2] 713-720行是4月20日(罗马标记法为F XII KAL. MAI. N)。“门农(Memnon)之母”指黎明女神。
[3] 从下文可知,奥维德指的是金牛座,但“更大的动物”(victima maior)的说法很笨拙,而且用victima(牺牲)在一般意义上指动物,非常奇怪。
[4] 公牛影射朱庇特劫走欧罗巴(Europa)化身的公牛,母牛指朱庇特为了保护情人伊俄将她变成的母牛,无论哪头牛都让朱诺感到羞辱和愤怒。
[5] 721-862行是4月21日(罗马标记法为G XI KAL. MAI. NP PAR[ILIA])。帕里利亚节的名称是Parilia,但从它与帕莱斯(Pales)的关系看,似乎叫Palilia更合适。帕莱斯是庇佑牧人的女神。
[6] 上述行为在西方古代都被视为不敬神的大罪,会招来灾祸。
[7] 影射阿克泰昂(Actaeon)的故事,他因为无意中看见狄安娜沐浴,被女神变成一只鹿,然后被自己的猎犬咬死。见《变形记》(Metamorphoses 3.161)。
[8] 即帕莱斯。
[9] 严格地说,罗马早期没有放逐的惩罚,只有禁止使用水火的惩罚(igni atque aqua interdictus),但受罚者为了生存,只有离开罗马,效果上相当于放逐。
[10] 古罗马人举行婚礼时,水和火就放在新人进门之处,新婚夫妇在进入时需要触碰它们。
[11] 在神话中,朱庇特决定用大洪水毁灭人类,只有丢卡利翁(Deucalion)和妻子庇拉(Pyrrha)活下来,成为新一代人类的祖先。帕厄同(Phaeton)是老太阳神赫里俄斯(Helios)的儿子,因为他驾驶父亲的太阳车失控被烧,为避免造成大祸,朱庇特用闪电击中了他,他燃烧着从天空坠入埃利达努斯河中。
[12] 即钻燧取火。