Hadriacumque patens late bimaremque Corinthum:
sic venit ad portus, Attica terra, tuos.
Hic primum sedit gelido maestissima saxo:
illud Cecropidae nunc quoque triste vocant.
505 Sub Iove duravit multis immota diebus,
et lunae patiens et pluvialis aquae.
sors[1] sua cuique loco est: quod nunc Cerialis Eleusin
dicitur, hoc Celei rura fuere senis.
ille domum glandes excussaque mora rubetis
510 portat et arsuris arida ligna focis.
Filia parva duas redigebat monte capellas,
et tener in cunis filius aeger erat.
‘Mater’ ait virgo (mota est dea nomine matris)
‘quid facis in solis incomitata locis?’
515 Perstitit et senior, quamvis onus urget, et orat
tecta suae subeat quantulacumque casae.
Illa negat. Simularat anum mitraque capillos
presserat. Instanti talia dicta refert:
‘sospes eas semperque parens! mihi filia rapta est.
520 heu, melior quanto sors tua sorte mea est!’
dixit, et ut lacrimae (neque enim lacrimare deorum est)
decidit in tepidos lucida gutta sinus.
Flent pariter molles animis virgoque senexque;
e quibus haec iusti verba fuere senis:
525 ‘Sic tibi, quam raptam quaeris, sit filia sospes,
surge, nec exiguae despice tecta casae.’
cui dea ‘duc’ inquit; ‘scisti, qua cogere posses,
seque levat saxo subsequiturque senem.
Dux comiti narrat, quam sit sibi filius aeger,
530 nec capiat somnos invigiletque malis.
Illa soporiferum, parvos initura penates,
colligit agresti lene papaver humo;
dum legit, oblito fertur gustasse palato
longamque imprudens exsoluisse famem;
535 quae quia principio posuit ieiunia noctis,
tempus habent mystae sidera visa cibi.
Limen ut intravit, luctus videt omnia plena:
iam spes in puero nulla salutis erat.
Matre salutata (mater Metanira vocatur)
540 iungere dignata est os puerile suo.
Pallor abit, subitasque vident in corpore vires:
tantus caelesti venit ab ore vigor.
Tota domus laeta est, hoc est, materque paterque
nataque: tres illi tota fuere domus.
545 Mox epulas ponunt, liquefacta coagula lacte
pomaque et in ceris aurea mella suis.
Abstinet alma Ceres somnique papavera causas
dat tibi cum tepido lacte bibenda, puer.
Noctis erat medium placidique silentia somni:
550 Triptolemum gremio sustulit illa suo
terque manu permulsit eum, tria carmina dixit,
carmina mortali non referenda sono,
inque foco corpus pueri vivente favilla
obruit, humanum purget ut ignis onus.
555 excutitur somno stulte pia mater, et amens
‘quid facis?’ exclamat membraque ab igne rapit.
cui dea ‘dum non es’ dixit ‘scelerata fuisti:
inrita materno sunt mea dona metu.
iste quidem mortalis erit: sed primus arabit
560 et seret et culta praemia tollet humo.’
dixit et egrediens nubem trahit inque dracones
transit et aligero tollitur axe Ceres.
Sunion expositum Piraeaque tuta recessu
linquit et in dextrum quae iacet ora latus.
565 Hinc init Aegaeum, quo Cycladas aspicit omnes,
Ioniumque rapax Icariumque legit.
perque urbes Asiae longum petit Hellespontum,
diversumque locis alta pererrat iter.
Nam modo turilegos Arabas, modo despicit Indos,
570 hinc Libys, hinc Meroe siccaque terra subest;
nunc adit Hesperios, Rhenum Rhodanumque Padumque
teque, future parens, Thybri, potentis aquae.
Quo feror? immensum est erratas dicere terras:
praeteritus Cereri nullus in orbe locus.
575 Errat et in caelo, liquidique immunia ponti
adloquitur gelido proxima signa polo:
‘Parrhasides stellae (namque omnia nosse potestis,
aequoreas numquam cum subeatis aquas),
Persephonen natam miserae monstrate parenti!’
580 Dixerat. Huic Helice talia verba refert:
‘crimine nox vacua est; Solem de virgine rapta
consule, qui late facta diurna videt.’
Sol aditus ‘quam quaeris,’ ait ‘ne vana labores,
nupta Iovis fratri tertia regna tenet.’
585 Questa diu secum, sic est adfata Tonantem,
maximaque in voltu signa dolentis erant:
‘Si memor es de quo mihi sit Proserpina nata,
dimidium curae debet habere tuae.
Orbe pererrato sola est iniuria facti
590 cognita: commissi praemia raptor habet.
At neque Persephone digna est praedone marito,
nec gener hoc nobis more parandus erat.
Quid gravius victore Gyge captiva tulissem
quam nunc te caeli sceptra tenente tuli?
595 Verum impune ferat, nos haec patiemur inultae:
reddat et emendet facta priora novis.’
Iuppiter hanc lenit, factumque excusat amore,
‘nec gener est nobis ille pudendus’ ait.
‘Non ego nobilior: posita est mihi regia caelo,
600 possidet alter aquas, alter inane chaos.
[1] sors=fors
遼闊的亞得里亞海,瀕臨雙海的科林斯[1],
然後在阿提卡半島[2]的港口暫息。
這裡,哀慟的母親第一次坐下小憩,
雅典人[3]至今稱那塊石頭“傷心石”。
505 但她一坐就是許多天,靜默如雕像,
忍受日晒雨淋和冰冷的月光。
每一個地方皆有宿命:埃琉西斯[4],
穀神聖所,最開始只是耕地。
老農凱琉斯[5]正回家,抱着橡實、桑葚,
510 背着用於點燃爐灶的柴捆。
小女兒趕着兩隻山羊剛下坡頂,
搖籃里柔弱的兒子病得不輕。
“大娘,”女孩說(稱謂讓女神心頭一熱),
“你獨自在這荒涼之地做什麼?”
515 雖然身負重擔,老人也停下腳步,
邀她到自己的寒舍做客一敘。
女神推辭了(她扮作老婦,纏着頭巾),
如此回應凱琉斯再三的邀請:
“祝你平安,永享天倫!我女兒被劫,
520 和我比,你的命運幸福太多!”
說完,一顆晶亮的水滴(因為神不會
流淚[6])掉下,落入她溫熱的胸扉。
心地善良的少女和老人都為她落淚,
正直的老者如此將她寬慰:
525 “我祝你失蹤的孩子安然回到你身邊,
起來吧,我的家雖窮,卻有溫暖。”
女神答道,“領路吧,你懂得如何規勸。”
她從岩石上起身,跟在他後面。
老者告訴他,自己的兒子得了重病,
530 無法入眠,整夜忍受疼痛。
女神在進入低矮房舍前,在地里摘了
柔嫩的、可以催眠的罌粟花朵。
傳說她採擷的時候,恍惚間嘗了一下,
長久的禁食就在無意中作罷。
535 因為女神的齋戒是在入夜時中斷,
信徒們[7]也在星辰升起後進餐。
她踏進門檻,發現屋裡一片哀傷,
家人深信嬰兒已康復無望。
女神問候了名叫梅塔尼拉[8]的母親,
540 然後屈尊親吻男孩的嘴唇。
蒼白消失了,身體驟然恢復生機,
天神的嘴唇就有如此的法力。
全家都興奮不已:姐姐、母親和父親,
這個家庭太小,只有三口人。
545 很快晚飯已擺好,融化的凝乳、蘋果,
還有金黃的蜂蜜,新鮮採擷。
溫慈的女神不肯吃,她讓嬰孩吞服
催眠的罌粟,連同溫熱的牛乳。
半夜時分,所有人都沉入寧靜的夢鄉,
550 她把男嬰抱起來,放在膝上[9],
三次用手輕撫他,三次誦念咒語
(神的咒語不可向凡人講述),
又在爐膛里用餘燼覆蓋孩子的身體,
以便燒盡凡胎的重濁之氣。
555 愛子的母親猛然驚醒,不明究竟,
瘋狂呵斥她,從火中搶回男嬰。
女神答道,“你雖無惡意,卻行下惡事,
母親的恐懼毀掉了我的厚禮。
他以後只能做凡人,但他將最先耕作、
560 播種,最先贏得稼穡的收穫[10]。”
言畢,刻瑞斯騰雲而起,與龍會聚,
乘着帶翼的飛車升入天宇。
蘇尼昂岬地、蜿蜒的庇萊歐斯港[11]、還有
右邊的海岸已被她拋在身後,
565 然後她飛過愛琴海(環形島在那裡排開)、
兇險的伊奧尼亞海和伊卡利亞海,
途經亞細亞諸城,飛向赫勒斯龐圖斯。
她在高空俯瞰,在各處游弋,
時而是酷愛香料的阿拉伯,時而是印度,
570 時而是利比亞、麥羅埃和“旱魃之土”[12],
時而是西方的河流,萊茵、羅訥和波河,
還有一條大河的母親,台伯。
我是否已迷失?她的浪遊怎可能細說?
刻瑞斯尋訪過世界的每個角落。
575 她甚至在天界查探,問過緊鄰冰冷的
北極、永不沉入大海的星座:
“阿卡迪亞的眾星[13],既然你們從不
沒入海濤,一切都能夠目睹,
就請告訴可憐的母親,女兒在何處?
580 她說完,大熊星座[14]如此答覆:
“夜晚是無辜的,女孩被劫之事,請詢問
太陽,白晝的一切逃不過他眼睛。”
太陽說,“別徒費辛勞,你的女兒已成為
朱庇特嫂嫂,掌管冥府的權威。”
585 她哀嘆良久,然後向雷霆者如此鳴冤
(臉上悲痛的印記分外惹眼):
“你若還記得珀爾塞福涅是誰的後代[15],
她就應分得父親一半的關愛。
我尋遍世界,卻只發現傷害和罪惡,
590 劫掠者仍然享受行兇的成果。
可是強盜哪配做珀爾塞福涅的夫君,
你我的女婿也不該如此產生!
即使古格斯[16]獲勝,我被俘,可會有如此
羞辱?但現在天庭是在你手裡!
595 算了吧!讓他逃脫懲罰,我不再追究,
但至少他應交人,做出補救。”
朱庇特安撫她,辯稱這是衝動的過失,
還說,“有這樣的女婿也不羞恥,
我的地位不比他更尊貴,天界屬於我,
600 涅普頓掌管海洋,他統治冥國[17]。
[1] 科林斯地峽連接西邊的伊奧尼亞海和東邊的愛琴海。
[2] 雅典所在地。
[3] “雅典人”的原文是Cecropidae(刻克羅普斯人),因為刻克羅普斯(Cecrops)曾是雅典國王。
[4] 埃琉西斯(Eleusis)是阿提卡半島的一個海濱城鎮名,Eleusis在希臘語中意為“到達”,因為這是刻瑞斯初次踏足希臘的地方,這裡敬拜刻瑞斯的風氣很盛。Fantham(1998)發現,奧維德特別喜歡泛希臘詩歌的“好客”主題,多次以卡利馬科斯的《赫卡勒》(Hecale)為範本。這裡凱琉斯的故事和第五卷許里俄斯(5.499-534)的故事都是例子。
[5] 凱琉斯(Celeus)在荷馬筆下並非老農,而是埃琉西斯的國王。Boyd(2000)認為,奧維德讓凱琉斯從國王變成老農,也是為了向讀者暗示,穀神節(Cerealia)不僅與刻瑞斯有關,也與凱琉斯有關。
[6] 在希臘神話中,諸神的食物(ambrosia)和飲料(nectar)都與凡人不同,流的血也不同(ichor),自然的推論是他們的眼淚也與人的眼淚不同。
[7] “信徒們”的原文是mystae,意為“已領受神秘儀式的人”。
[8] 梅塔尼拉的拉丁文是Metanira。
[9] 在託名荷馬的《獻給德墨忒耳的頌歌》(Homeric Hymn to Demeter)中,凱琉斯的兒子是德謨豐(Demophon),而阿波羅多洛斯(Apollodorus)則說,特里普托勒摩斯(Triptolemus,即奧維德所描繪的孩子)是刻瑞斯醫治的這個孩子的兄長。在奧維德筆下,治療過程只持續一夜,在其他作家的記述中,刻瑞斯則連續多夜作法。
[10] 從這裡可以判斷,這個孩子就是特里普托勒摩斯。
[11] 蘇尼昂(Sunium)是阿提卡半島的一處岬地,庇萊歐斯港(Piraeus)是雅典的海港。
[12] 麥羅埃(Meroe)是埃塞俄比亞境內尼羅河形成的一個島,“旱魃之土”指埃塞俄比亞。
[13] “阿卡迪亞的眾星”指大熊星座,因為化身大熊的卡里斯托來自阿卡迪亞,原文用Parrhasides(帕拉西亞的)表示“阿卡迪亞的”。
[14] 原文的Helice指大熊座,因為Helice之名來自希臘語helissō(旋轉),而大熊星座是圍繞北天極旋轉的。
[15] 珀爾塞福涅是刻瑞斯和朱庇特的女兒。
[16] 古格斯(Gyges)是反叛朱庇特的百手巨人之一,布里阿柔斯(Briareus)的兄弟。
[17] 這行的chaos(混沌)代表冥界。