奥维德《岁时记》第四卷501-600行

Hadriacumque patens late bimaremque Corinthum:
sic venit ad portus, Attica terra, tuos.
Hic primum sedit gelido maestissima saxo:
illud Cecropidae nunc quoque triste vocant.
505 Sub Iove duravit multis immota diebus,
et lunae patiens et pluvialis aquae.
sors[1] sua cuique loco est: quod nunc Cerialis Eleusin
dicitur, hoc Celei rura fuere senis.
ille domum glandes excussaque mora rubetis
510 portat et arsuris arida ligna focis.
Filia parva duas redigebat monte capellas,
et tener in cunis filius aeger erat.
‘Mater’ ait virgo (mota est dea nomine matris)
‘quid facis in solis incomitata locis?’
515 Perstitit et senior, quamvis onus urget, et orat
tecta suae subeat quantulacumque casae.
Illa negat. Simularat anum mitraque capillos
presserat. Instanti talia dicta refert:
‘sospes eas semperque parens! mihi filia rapta est.
520 heu, melior quanto sors tua sorte mea est!’
dixit, et ut lacrimae (neque enim lacrimare deorum est)
decidit in tepidos lucida gutta sinus.
Flent pariter molles animis virgoque senexque;
e quibus haec iusti verba fuere senis:
525 ‘Sic tibi, quam raptam quaeris, sit filia sospes,
surge, nec exiguae despice tecta casae.’
cui dea ‘duc’ inquit; ‘scisti, qua cogere posses,
seque levat saxo subsequiturque senem.
Dux comiti narrat, quam sit sibi filius aeger,
530 nec capiat somnos invigiletque malis.
Illa soporiferum, parvos initura penates,
colligit agresti lene papaver humo;
dum legit, oblito fertur gustasse palato
longamque imprudens exsoluisse famem;
535 quae quia principio posuit ieiunia noctis,
tempus habent mystae sidera visa cibi.
Limen ut intravit, luctus videt omnia plena:
iam spes in puero nulla salutis erat.
Matre salutata (mater Metanira vocatur)
540 iungere dignata est os puerile suo.
Pallor abit, subitasque vident in corpore vires:
tantus caelesti venit ab ore vigor.
Tota domus laeta est, hoc est, materque paterque
nataque: tres illi tota fuere domus.
545 Mox epulas ponunt, liquefacta coagula lacte
pomaque et in ceris aurea mella suis.
Abstinet alma Ceres somnique papavera causas
dat tibi cum tepido lacte bibenda, puer.
Noctis erat medium placidique silentia somni:
550 Triptolemum gremio sustulit illa suo
terque manu permulsit eum, tria carmina dixit,
carmina mortali non referenda sono,
inque foco corpus pueri vivente favilla
obruit, humanum purget ut ignis onus.
555 excutitur somno stulte pia mater, et amens
‘quid facis?’ exclamat membraque ab igne rapit.
cui dea ‘dum non es’ dixit ‘scelerata fuisti:
inrita materno sunt mea dona metu.
iste quidem mortalis erit: sed primus arabit
560 et seret et culta praemia tollet humo.’
dixit et egrediens nubem trahit inque dracones
transit et aligero tollitur axe Ceres.
Sunion expositum Piraeaque tuta recessu
linquit et in dextrum quae iacet ora latus.
565 Hinc init Aegaeum, quo Cycladas aspicit omnes,
Ioniumque rapax Icariumque legit.
perque urbes Asiae longum petit Hellespontum,
diversumque locis alta pererrat iter.
Nam modo turilegos Arabas, modo despicit Indos,
570 hinc Libys, hinc Meroe siccaque terra subest;
nunc adit Hesperios, Rhenum Rhodanumque Padumque
teque, future parens, Thybri, potentis aquae.
Quo feror? immensum est erratas dicere terras:
praeteritus Cereri nullus in orbe locus.
575 Errat et in caelo, liquidique immunia ponti
adloquitur gelido proxima signa polo:
‘Parrhasides stellae (namque omnia nosse potestis,
aequoreas numquam cum subeatis aquas),
Persephonen natam miserae monstrate parenti!’
580 Dixerat. Huic Helice talia verba refert:
‘crimine nox vacua est; Solem de virgine rapta
consule, qui late facta diurna videt.’
Sol aditus ‘quam quaeris,’ ait ‘ne vana labores,
nupta Iovis fratri tertia regna tenet.’
585 Questa diu secum, sic est adfata Tonantem,
maximaque in voltu signa dolentis erant:
‘Si memor es de quo mihi sit Proserpina nata,
dimidium curae debet habere tuae.
Orbe pererrato sola est iniuria facti
590 cognita: commissi praemia raptor habet.
At neque Persephone digna est praedone marito,
nec gener hoc nobis more parandus erat.
Quid gravius victore Gyge captiva tulissem
quam nunc te caeli sceptra tenente tuli?
595 Verum impune ferat, nos haec patiemur inultae:
reddat et emendet facta priora novis.’
Iuppiter hanc lenit, factumque excusat amore,
‘nec gener est nobis ille pudendus’ ait.
‘Non ego nobilior: posita est mihi regia caelo,
600 possidet alter aquas, alter inane chaos.

[1] sors=fors

辽阔的亚得里亚海,濒临双海的科林斯[1]
然后在阿提卡半岛[2]的港口暂息。
这里,哀恸的母亲第一次坐下小憩,
雅典人[3]至今称那块石头“伤心石”。
505 但她一坐就是许多天,静默如雕像,
忍受日晒雨淋和冰冷的月光。
每一个地方皆有宿命:埃琉西斯[4]
谷神圣所,最开始只是耕地。
老农凯琉斯[5]正回家,抱着橡实、桑葚,
510 背着用于点燃炉灶的柴捆。
小女儿赶着两只山羊刚下坡顶,
摇篮里柔弱的儿子病得不轻。
“大娘,”女孩说(称谓让女神心头一热),
“你独自在这荒凉之地做什么?”
515 虽然身负重担,老人也停下脚步,
邀她到自己的寒舍做客一叙。
女神推辞了(她扮作老妇,缠着头巾),
如此回应凯琉斯再三的邀请:
“祝你平安,永享天伦!我女儿被劫,
520 和我比,你的命运幸福太多!”
说完,一颗晶亮的水滴(因为神不会
流泪[6])掉下,落入她温热的胸扉。
心地善良的少女和老人都为她落泪,
正直的老者如此将她宽慰:
525 “我祝你失踪的孩子安然回到你身边,
起来吧,我的家虽穷,却有温暖。”
女神答道,“领路吧,你懂得如何规劝。”
她从岩石上起身,跟在他后面。
老者告诉他,自己的儿子得了重病,
530 无法入眠,整夜忍受疼痛。
女神在进入低矮房舍前,在地里摘了
柔嫩的、可以催眠的罂粟花朵。
传说她采撷的时候,恍惚间尝了一下,
长久的禁食就在无意中作罢。
535 因为女神的斋戒是在入夜时中断,
信徒们[7]也在星辰升起后进餐。
她踏进门槛,发现屋里一片哀伤,
家人深信婴儿已康复无望。
女神问候了名叫梅塔尼拉[8]的母亲,
540 然后屈尊亲吻男孩的嘴唇。
苍白消失了,身体骤然恢复生机,
天神的嘴唇就有如此的法力。
全家都兴奋不已:姐姐、母亲和父亲,
这个家庭太小,只有三口人。
545 很快晚饭已摆好,融化的凝乳、苹果,
还有金黄的蜂蜜,新鲜采撷。
温慈的女神不肯吃,她让婴孩吞服
催眠的罂粟,连同温热的牛乳。
半夜时分,所有人都沉入宁静的梦乡,
550 她把男婴抱起来,放在膝上[9]
三次用手轻抚他,三次诵念咒语
(神的咒语不可向凡人讲述),
又在炉膛里用余烬覆盖孩子的身体,
以便烧尽凡胎的重浊之气。
555 爱子的母亲猛然惊醒,不明究竟,
疯狂呵斥她,从火中抢回男婴。
女神答道,“你虽无恶意,却行下恶事,
母亲的恐惧毁掉了我的厚礼。
他以后只能做凡人,但他将最先耕作、
560 播种,最先赢得稼穑的收获[10]。”
言毕,刻瑞斯腾云而起,与龙会聚,
乘着带翼的飞车升入天宇。
苏尼昂岬地、蜿蜒的庇莱欧斯港[11]、还有
右边的海岸已被她抛在身后,
565 然后她飞过爱琴海(环形岛在那里排开)、
凶险的伊奥尼亚海和伊卡利亚海,
途经亚细亚诸城,飞向赫勒斯庞图斯。
她在高空俯瞰,在各处游弋,
时而是酷爱香料的阿拉伯,时而是印度,
570 时而是利比亚、麦罗埃和“旱魃之土”[12]
时而是西方的河流,莱茵、罗讷和波河,
还有一条大河的母亲,台伯。
我是否已迷失?她的浪游怎可能细说?
刻瑞斯寻访过世界的每个角落。
575 她甚至在天界查探,问过紧邻冰冷的
北极、永不沉入大海的星座:
“阿卡迪亚的众星[13],既然你们从不
没入海涛,一切都能够目睹,
就请告诉可怜的母亲,女儿在何处?
580 她说完,大熊星座[14]如此答复:
“夜晚是无辜的,女孩被劫之事,请询问
太阳,白昼的一切逃不过他眼睛。”
太阳说,“别徒费辛劳,你的女儿已成为
朱庇特嫂嫂,掌管冥府的权威。”
585 她哀叹良久,然后向雷霆者如此鸣冤
(脸上悲痛的印记分外惹眼):
“你若还记得珀尔塞福涅是谁的后代[15]
她就应分得父亲一半的关爱。
我寻遍世界,却只发现伤害和罪恶,
590 劫掠者仍然享受行凶的成果。
可是强盗哪配做珀尔塞福涅的夫君,
你我的女婿也不该如此产生!
即使古格斯[16]获胜,我被俘,可会有如此
羞辱?但现在天庭是在你手里!
595 算了吧!让他逃脱惩罚,我不再追究,
但至少他应交人,做出补救。”
朱庇特安抚她,辩称这是冲动的过失,
还说,“有这样的女婿也不羞耻,
我的地位不比他更尊贵,天界属于我,
600 涅普顿掌管海洋,他统治冥国[17]

[1] 科林斯地峡连接西边的伊奥尼亚海和东边的爱琴海。
[2] 雅典所在地。
[3] “雅典人”的原文是Cecropidae(刻克罗普斯人),因为刻克罗普斯(Cecrops)曾是雅典国王。
[4] 埃琉西斯(Eleusis)是阿提卡半岛的一个海滨城镇名,Eleusis在希腊语中意为“到达”,因为这是刻瑞斯初次踏足希腊的地方,这里敬拜刻瑞斯的风气很盛。Fantham(1998)发现,奥维德特别喜欢泛希腊诗歌的“好客”主题,多次以卡利马科斯的《赫卡勒》(Hecale)为范本。这里凯琉斯的故事和第五卷许里俄斯(5.499-534)的故事都是例子。
[5] 凯琉斯(Celeus)在荷马笔下并非老农,而是埃琉西斯的国王。Boyd(2000)认为,奥维德让凯琉斯从国王变成老农,也是为了向读者暗示,谷神节(Cerealia)不仅与刻瑞斯有关,也与凯琉斯有关。
[6] 在希腊神话中,诸神的食物(ambrosia)和饮料(nectar)都与凡人不同,流的血也不同(ichor),自然的推论是他们的眼泪也与人的眼泪不同。
[7] “信徒们”的原文是mystae,意为“已领受神秘仪式的人”。
[8] 梅塔尼拉的拉丁文是Metanira。
[9] 在托名荷马的《献给德墨忒耳的颂歌》(Homeric Hymn to Demeter)中,凯琉斯的儿子是德谟丰(Demophon),而阿波罗多洛斯(Apollodorus)则说,特里普托勒摩斯(Triptolemus,即奥维德所描绘的孩子)是刻瑞斯医治的这个孩子的兄长。在奥维德笔下,治疗过程只持续一夜,在其他作家的记述中,刻瑞斯则连续多夜作法。
[10] 从这里可以判断,这个孩子就是特里普托勒摩斯。
[11] 苏尼昂(Sunium)是阿提卡半岛的一处岬地,庇莱欧斯港(Piraeus)是雅典的海港。
[12] 麦罗埃(Meroe)是埃塞俄比亚境内尼罗河形成的一个岛,“旱魃之土”指埃塞俄比亚。
[13] “阿卡迪亚的众星”指大熊星座,因为化身大熊的卡里斯托来自阿卡迪亚,原文用Parrhasides(帕拉西亚的)表示“阿卡迪亚的”。
[14] 原文的Helice指大熊座,因为Helice之名来自希腊语helissō(旋转),而大熊星座是围绕北天极旋转的。
[15] 珀尔塞福涅是刻瑞斯和朱庇特的女儿。
[16] 古格斯(Gyges)是反叛朱庇特的百手巨人之一,布里阿柔斯(Briareus)的兄弟。
[17] 这行的chaos(混沌)代表冥界。