prima Ceres homine ad meliora alimenta vocato
mutavit glandes utiliore cibo.
Illa iugo tauros collum praebere coegit:
tum primum soles eruta vidit humus.
405 Aes erat in pretio, Chalybeia massa latebat:
eheu! perpetuo debuit illa tegi.
Pace Ceres laeta est; et vos orate, coloni,
perpetuam pacem pacificumque ducem.
Farra deae micaeque licet salientis honorem
410 detis et in veteres turea grana focos,
et, si tura aberunt, unctas accendite taedas:
parva bonae Cereri, sint modo casta, placent.
A bove succincti cultros removete ministri:
bos aret; ignavam sacrificate suem.
415 Apta iugo cervix non est ferienda securi:
vivat et in dura saepe laboret humo.
Exigit ipse locus, raptus ut virginis edam:
plura recognosces, pauca docendus eris.
Terra tribus scopulis vastum procurrit in aequor
420 Trinacris, a positu nomen adepta loci,
grata domus Cereri. Multas ea possidet urbes,
in quibus est culto fertilis Henna solo.
Frigida caelestum matres Arethusa vocarat:
venerat ad sacras et dea flava dapes.
425 Filia, consuetis ut erat comitata puellis,
errabat nudo per sua prata pede.
Valle sub umbrosa locus est aspergine multa
uvidus ex alto desilientis aquae.
Tot fuerant illic, quot habet natura, colores,
430 pictaque dissimili flore nitebat humus.
Quam simul aspexit, ‘comites, accedite’ dixit
‘et mecum plenos flore referte sinus.’
Praeda puellares animos prolectat inanis,
et non sentitur sedulitate labor.
435 Haec implet lento calathos e vimine nexos,
haec gremium, laxos degravat illa sinus:
illa legit calthas, huic sunt violaria curae,
illa papavereas subsecat ungue comas:
has, hyacinthe, tenes; illas, amarante, moraris:
440 pars thyma, pars rhoean et meliloton amat.
Plurima lecta rosa est, sunt et sine nomine flores;
ipsa crocos tenues liliaque alba legit.
Carpendi studio paulatim longius itur,
et dominam casu nulla secuta comes.
445 Hanc videt et visam patruus velociter aufert
regnaque caeruleis in sua portat equis.
Illa quidem clamabat ‘io, carissima mater,
auferor!’ ipsa suos abscideratque sinus:
panditur interea Diti via, namque diurnum
450 lumen inadsueti vix patiuntur equi.
At, chorus aequalis, cumulatae flore ministrae
‘Persephone,’ clamant ‘ad tua dona veni!’
Ut clamata silet, montes ululatibus implent
et feriunt maesta pectora nuda manu.
455 Attonita est plangore Ceres (modo venerat Hennam)
nec mora, ‘me miseram! filia,’ dixit ‘ubi es?’
Mentis inops rapitur, quales audire solemus
Threicias fusis maenadas ire comis.
Ut vitulo mugit sua mater ab ubere rapto
460 et quaerit fetus per nemus omne suos:
sic dea nec retinet gemitus, et concita cursu
fertur et e campis incipit, Henna, tuis.
Inde puellaris nacta est vestigia plantae
et pressam noto pondere vidit humum;
465 forsitan illa dies erroris summa fuisset,
si non turbassent signa reperta sues.
Iamque Leontinos Amenanaque flumina cursu
praeterit et ripas, herbifer Aci, tuas;
praeterit et Cyanen et fontes lenis Anapi
470 et te, verticibus non adeunde Gela.
Liquerat Ortygien Megareaque Pantagienque,
quaque Symaetheas accipit aequor aquas,
antraque Cyclopum positis exusta caminis,
quique locus curvae nomina falcis habet,
475 Himeraque et Didymen Acragantaque Tauromenumque
sacrarumque Mylas pascua laeta boum.
Hinc Camerinan adit Thapsonque et Heloria Tempe,
quaque iacet Zephyro semper apertus Eryx.
Iamque Peloriadem Lilybaeaque, iamque Pachynon
480 lustrarat, terrae cornua prima suae.
Quacumque ingreditur, miseris loca cuncta querellis
implet, ut amissum cum gemit ales Ityn,
perque vices modo ‘Persephone!’ modo ‘filia!’ clamat,
clamat et alternis nomen utrumque ciet.
485 Sed neque Persephone Cererem nec filia matrem
audit, et alternis nomen utrumque perit;
unaque, pastorem vidisset an arva colentem,
vox erat ‘hac gressus ecqua puella tulit?’
iam color unus inest rebus, tenebrisque teguntur
490 omnia, iam vigiles conticuere canes:
alta iacet vasti super ora Typhoeos Aetne,
cuius anhelatis ignibus ardet humus;
illic accendit geminas pro lampade pinus:
hinc Cereris sacris nunc quoque taeda datur.
495 Est specus exesi structura pumicis asper,
non homini regio, non adeunda ferae:
quo simul ac venit, frenatos curribus angues
iungit et aequoreas sicca pererrat aquas.
Effugit et Syrtes et te, Zanclaea Charybdi,
500 et vos, Nisei, naufraga monstra, canes,
刻瑞斯最先讓人類享受更好的營養,
將橡實換成有益的五穀雜糧。
她迫使公牛伸出脖頸,負軛耕地,
翻起的泥土第一次見到天日。
405 銅被世人珍視,鐵礦仍藏於地底,
可嘆,它本應永遠如此隱匿!
刻瑞斯愛和平,你們農夫也該祈願
和平永存,君上不開啟戰端。
你們可以向女神進獻麥餅和鹽粒,
410 並在古老的聖爐中焚香致禮,
若無乳香,就點燃多脂的松木,薄禮
只要純凈,同樣能打動刻瑞斯。
穿圍裙的幫手[1],別拿刀碰牛,讓牛耕地,
懶惰的豬才應該向穀神獻祭。
415 適合負軛的動物不可喪命於利斧,
讓它活,經常翻耕干硬的泥土。
我希望藉此機會講處女[2]被劫的故事,
情節你多半熟悉,但也有驚奇。
西西里有三處岬角伸入遼闊的大海,
420 輪廓就是“三角島”名稱的由來。
刻瑞斯鍾愛此島[3],許多城市都歸她,
其中就有耕地富饒的恆納[4]。
清涼的阿瑞圖薩[5]邀請諸神的母親,
金髮的刻瑞斯也在宴席現身。
425 她的女兒則和熟識的侍女們一道,
赤着足,在自家草地漫步逍遙。
山谷底下有一處地方,潮濕幽暗,
瀑布從崖頂奔瀉,水霧瀰漫。
自然的一切色彩,這裡都不缺,地上
430 開滿斑斕的花,彷彿閃着光。
她一見到這景緻,便喊,“大家快來,
和我一起摘花,裝個滿懷。”
這些無用的收穫愉悅了少女的心靈,
勞動的疲憊在快樂中化於無形。
435 有人用柔條編成的籃子盛花,有人
用前襟,有人則用張開的長裙。
一位採擷萬壽菊,一位搜尋紫羅蘭,
另一位掐下罌粟紅色的花冠;
這些沉醉於風信子[6],那些為不凋花流連,
440 百里香、迷迭香、草木犀也有人迷戀。
大家摘下許多玫瑰和無名的花朵,
她愛柔嫩的藏紅花和素雅百合。
她只顧採花,不知不覺中,越走越遠,
恰巧沒有侍女跟在她身邊。
伯父看見她,閃電般將她扛走,催促
深藍的快馬,直奔自己的國土。
她卻大喊,“我被劫走了,親愛的母親,
救我!”一邊撕扯自己的衣襟。
此時,一條路為普魯托[7]張開,因為習慣
450 黑暗,馬難以忍受明亮的陽間。
可是她的侍女們已盛滿花籃,齊呼,
“珀爾塞福涅,快來取你的禮物。”
沒聽到回應,她們的叫聲在山間回蕩,
悲傷的手捶打着赤裸的胸膛。
455 哭聲驚動了刻瑞斯(她剛回恆納),她立即
喊道,“天啦!女兒,你在哪裡?”
她失魂落魄地奔跑,披頭散髮,正如
人們常說的色雷斯酒神狂女[8]。
就像吃奶的小牛被奪走,母牛哀鳴,
460 踏遍山林,尋找孩子的蹤影,
女神也無法忍住悲嘆,風風火火,
從恆納的原野一直向前搜索。
她在那裡發現了女兒留下的足印,
地面的痕迹透露熟悉的身形,
465 或許她的浪遊本可以在那天終了,
可惜野豬已攪亂顯明的信號。
她已經路過列奧提尼、阿梅納努斯河[9],
還有阿齊斯河岸[10]碧綠的草坡,
路過庫阿涅和阿納普斯[11]的溫柔水波,
470 漩渦密布、不可涉渡的蓋拉河[12];
離開俄耳提吉亞、墨伽拉、潘塔吉阿斯[13]
和蘇邁圖斯河[14]匯入大海之地,
還有被煉爐燒毀的獨眼巨人的洞坑,
以及名為“彎曲鐮刀”的城鎮[15],
475 希麥拉、狄杜梅、阿克拉伽斯、陶洛梅努斯[16],
還有聖牛鍾情的牧場梅拉斯[17];
然後到卡梅林、塔普蘇斯、赫洛盧斯[18]
和西風常年吹拂的埃盧克斯[19];
穿越佩洛里阿斯、利呂拜昂、帕庫努[20],
480 領地的三個尖角正是這三處。
無論到哪裡,她慘怛的呼喊都充塞天地,
如同燕子悲悼失去的伊堤斯[21],
她時而喊着“女兒”,時而喊“珀爾塞福涅”,
如此交替地呼喚,不肯止歇。
485 可是珀爾塞福涅聽不見母親,刻瑞斯
聽不見女兒,聲音出口便已死。
無論她遇到牧人或耕夫,都只有一個
問題:“可有女孩從這裡經過?”
此時世界只餘一種色,黑暗已籠罩
490 萬物,警惕的狗都停止吠叫,
巍峨的埃特納屹立在巨人堤豐[22]臉上,
他噴出的火焰將周圍大地映亮。
刻瑞斯點燃兩根松木,做行路的火炬,
因此火炬是穀神聖禮的道具。
495 有一處洞穴,布滿浮石猙獰的鏤刻,
既沒人踏足,也無野獸出沒,
她到了這裡,便令龍蛇負軛駕車,
拉自己穿越大海,不沾濤波。
她避開西爾特斯和卡律布狄斯[23],還有
500 讓無數水手喪生的斯庫拉怪獸[24],
[1] 指祭司的幫手。
[2] 指刻瑞斯的女兒珀爾塞福涅(Persephone),拉丁文名字是普洛塞庇娜(Proserpina)。Harries(1989)評論道,在這麼長的一段故事前,奧維德沒有求助於某位神祇賜予靈感,似乎令人驚訝。但類似的故事已經在《變形記》(Metamorphoses 5.341-661)中通過繆斯神卡利俄柏之口講述出來,這裡已無必要再次申請“神聖授權”了。
[3] 西西里土地富饒,被視為穀神刻瑞斯的居處。
[4] 恆納(Henna,又名Enna)位於西西里中心,被稱為西西里的“肚臍”,此處有刻瑞斯的聖林和神廟。
[5] 阿瑞圖薩(Arethusa)是西西里島上敘拉古的一處泉水。
[6] 風信子(hyacinthus)原是一位美少年,被阿波羅誤殺,太陽神把他變成了這種花。
[7] 冥王普魯托(Pluto)也叫迪斯(Dis)。按照西塞羅的說法,他是從敘拉古附近的一個湖將珀爾塞福涅劫走的。
[8] 色雷斯酒神狂女(Threicias maenadas)是酒神巴克斯的敬拜者,以瘋狂的敬拜儀式著稱。
[9] 列奧提尼(Lenotini)是西西里東海岸的一座城市,阿梅納努斯河(Amenanus)是西西里的一條河。
[10] 阿齊斯河(Acis)是埃特納火山附近的一條河,以水涼著稱。
[11] 庫阿涅(Cyane)是西西里的一處泉水,阿納普斯(Anapus或者Anapis)是敘拉古附近的一條河。
[12] 蓋拉河(Gela)是西西里南海岸的一條河。
[13] 俄耳提吉亞(Ortygia)是敘拉古的一座島,墨伽拉(Megara或Megaris)和潘塔吉阿斯(Pantagias)都是是西西里的城鎮。
[14] 蘇邁圖斯河(Symaethus)是西西里東部的一條河。
[15] 名為“彎曲鐮刀”的城鎮指贊科勒(Zancle,來自希臘語zanklon)或者德萊帕農(Drepanum,來自希臘語drepanon),兩個希臘詞語都是“鐮刀”的意思。
[16] 希麥拉(Himera)是西西里一條河和一個城鎮的名字,狄杜梅(Didyme)、阿克拉伽斯(Acragas)、陶洛梅努斯(Tauromenus)都是西西里城鎮名。
[17] 牛是穀神鍾愛的動物,所以稱為“聖牛”。梅拉斯(Melas)所指地名不詳。
[18] 卡梅林(Camerina)、塔普蘇斯(Thapsus)和赫洛盧斯(Helorus)都是西西里地名,其中赫洛盧斯也有一處地方叫坦佩(Tempe),和希臘阿卡迪亞的著名山谷同名。
[19] 埃盧克斯(Eryx)是西西里西海岸的一座山和一座城的名字,這裡有著名的維納斯神廟。
[20] 佩洛里阿斯(Pelorias)、利呂拜昂(Lilybaeum)和帕庫努(Pachynum)分別是位於西西里島三個尖岬上的城鎮。
[21] 參考本書第二卷第629行的注釋。
[22] 參考本書第一卷第573行的注釋。
[23] 西爾特斯(Syrtes)指北非海岸附近險灘密布的兩個海灣(大西爾特斯和小西爾特斯,即今日的西德拉灣和卡貝斯灣)。卡律布狄斯(Charybdis)是古希臘神話中的海妖,據說一天三次吸入再吐出大量海水,無數水手葬身她口中,理性的解釋是,這是西西里梅西拿海峽的一個漩渦。
[24] 斯庫拉(Scylla)是西西里海域的六頭長頸食人女妖,其的小腹有狗吠叫,參考《奧德賽》(Odyssey 12.73-126)。但奧維德在原文中提到“尼索斯的犬”(Nisaei canes),表明他和維吉爾(見Eclogues 6.74-77)一樣,混淆了神話中的兩位斯庫拉,一位是吃人的女妖,一位是是墨伽拉(Megara)國王尼索斯(Nisus)的女兒,因為愛上米諾斯(Minos),剪斷了父親性命所系的一綹頭髮。