prima Ceres homine ad meliora alimenta vocato
mutavit glandes utiliore cibo.
Illa iugo tauros collum praebere coegit:
tum primum soles eruta vidit humus.
405 Aes erat in pretio, Chalybeia massa latebat:
eheu! perpetuo debuit illa tegi.
Pace Ceres laeta est; et vos orate, coloni,
perpetuam pacem pacificumque ducem.
Farra deae micaeque licet salientis honorem
410 detis et in veteres turea grana focos,
et, si tura aberunt, unctas accendite taedas:
parva bonae Cereri, sint modo casta, placent.
A bove succincti cultros removete ministri:
bos aret; ignavam sacrificate suem.
415 Apta iugo cervix non est ferienda securi:
vivat et in dura saepe laboret humo.
Exigit ipse locus, raptus ut virginis edam:
plura recognosces, pauca docendus eris.
Terra tribus scopulis vastum procurrit in aequor
420 Trinacris, a positu nomen adepta loci,
grata domus Cereri. Multas ea possidet urbes,
in quibus est culto fertilis Henna solo.
Frigida caelestum matres Arethusa vocarat:
venerat ad sacras et dea flava dapes.
425 Filia, consuetis ut erat comitata puellis,
errabat nudo per sua prata pede.
Valle sub umbrosa locus est aspergine multa
uvidus ex alto desilientis aquae.
Tot fuerant illic, quot habet natura, colores,
430 pictaque dissimili flore nitebat humus.
Quam simul aspexit, ‘comites, accedite’ dixit
‘et mecum plenos flore referte sinus.’
Praeda puellares animos prolectat inanis,
et non sentitur sedulitate labor.
435 Haec implet lento calathos e vimine nexos,
haec gremium, laxos degravat illa sinus:
illa legit calthas, huic sunt violaria curae,
illa papavereas subsecat ungue comas:
has, hyacinthe, tenes; illas, amarante, moraris:
440 pars thyma, pars rhoean et meliloton amat.
Plurima lecta rosa est, sunt et sine nomine flores;
ipsa crocos tenues liliaque alba legit.
Carpendi studio paulatim longius itur,
et dominam casu nulla secuta comes.
445 Hanc videt et visam patruus velociter aufert
regnaque caeruleis in sua portat equis.
Illa quidem clamabat ‘io, carissima mater,
auferor!’ ipsa suos abscideratque sinus:
panditur interea Diti via, namque diurnum
450 lumen inadsueti vix patiuntur equi.
At, chorus aequalis, cumulatae flore ministrae
‘Persephone,’ clamant ‘ad tua dona veni!’
Ut clamata silet, montes ululatibus implent
et feriunt maesta pectora nuda manu.
455 Attonita est plangore Ceres (modo venerat Hennam)
nec mora, ‘me miseram! filia,’ dixit ‘ubi es?’
Mentis inops rapitur, quales audire solemus
Threicias fusis maenadas ire comis.
Ut vitulo mugit sua mater ab ubere rapto
460 et quaerit fetus per nemus omne suos:
sic dea nec retinet gemitus, et concita cursu
fertur et e campis incipit, Henna, tuis.
Inde puellaris nacta est vestigia plantae
et pressam noto pondere vidit humum;
465 forsitan illa dies erroris summa fuisset,
si non turbassent signa reperta sues.
Iamque Leontinos Amenanaque flumina cursu
praeterit et ripas, herbifer Aci, tuas;
praeterit et Cyanen et fontes lenis Anapi
470 et te, verticibus non adeunde Gela.
Liquerat Ortygien Megareaque Pantagienque,
quaque Symaetheas accipit aequor aquas,
antraque Cyclopum positis exusta caminis,
quique locus curvae nomina falcis habet,
475 Himeraque et Didymen Acragantaque Tauromenumque
sacrarumque Mylas pascua laeta boum.
Hinc Camerinan adit Thapsonque et Heloria Tempe,
quaque iacet Zephyro semper apertus Eryx.
Iamque Peloriadem Lilybaeaque, iamque Pachynon
480 lustrarat, terrae cornua prima suae.
Quacumque ingreditur, miseris loca cuncta querellis
implet, ut amissum cum gemit ales Ityn,
perque vices modo ‘Persephone!’ modo ‘filia!’ clamat,
clamat et alternis nomen utrumque ciet.
485 Sed neque Persephone Cererem nec filia matrem
audit, et alternis nomen utrumque perit;
unaque, pastorem vidisset an arva colentem,
vox erat ‘hac gressus ecqua puella tulit?’
iam color unus inest rebus, tenebrisque teguntur
490 omnia, iam vigiles conticuere canes:
alta iacet vasti super ora Typhoeos Aetne,
cuius anhelatis ignibus ardet humus;
illic accendit geminas pro lampade pinus:
hinc Cereris sacris nunc quoque taeda datur.
495 Est specus exesi structura pumicis asper,
non homini regio, non adeunda ferae:
quo simul ac venit, frenatos curribus angues
iungit et aequoreas sicca pererrat aquas.
Effugit et Syrtes et te, Zanclaea Charybdi,
500 et vos, Nisei, naufraga monstra, canes,
刻瑞斯最先让人类享受更好的营养,
将橡实换成有益的五谷杂粮。
她迫使公牛伸出脖颈,负轭耕地,
翻起的泥土第一次见到天日。
405 铜被世人珍视,铁矿仍藏于地底,
可叹,它本应永远如此隐匿!
刻瑞斯爱和平,你们农夫也该祈愿
和平永存,君上不开启战端。
你们可以向女神进献麦饼和盐粒,
410 并在古老的圣炉中焚香致礼,
若无乳香,就点燃多脂的松木,薄礼
只要纯净,同样能打动刻瑞斯。
穿围裙的帮手[1],别拿刀碰牛,让牛耕地,
懒惰的猪才应该向谷神献祭。
415 适合负轭的动物不可丧命于利斧,
让它活,经常翻耕干硬的泥土。
我希望借此机会讲处女[2]被劫的故事,
情节你多半熟悉,但也有惊奇。
西西里有三处岬角伸入辽阔的大海,
420 轮廓就是“三角岛”名称的由来。
刻瑞斯钟爱此岛[3],许多城市都归她,
其中就有耕地富饶的恒纳[4]。
清凉的阿瑞图萨[5]邀请诸神的母亲,
金发的刻瑞斯也在宴席现身。
425 她的女儿则和熟识的侍女们一道,
赤着足,在自家草地漫步逍遥。
山谷底下有一处地方,潮湿幽暗,
瀑布从崖顶奔泻,水雾弥漫。
自然的一切色彩,这里都不缺,地上
430 开满斑斓的花,仿佛闪着光。
她一见到这景致,便喊,“大家快来,
和我一起摘花,装个满怀。”
这些无用的收获愉悦了少女的心灵,
劳动的疲惫在快乐中化于无形。
435 有人用柔条编成的篮子盛花,有人
用前襟,有人则用张开的长裙。
一位采撷万寿菊,一位搜寻紫罗兰,
另一位掐下罂粟红色的花冠;
这些沉醉于风信子[6],那些为不凋花流连,
440 百里香、迷迭香、草木犀也有人迷恋。
大家摘下许多玫瑰和无名的花朵,
她爱柔嫩的藏红花和素雅百合。
她只顾采花,不知不觉中,越走越远,
恰巧没有侍女跟在她身边。
伯父看见她,闪电般将她扛走,催促
深蓝的快马,直奔自己的国土。
她却大喊,“我被劫走了,亲爱的母亲,
救我!”一边撕扯自己的衣襟。
此时,一条路为普鲁托[7]张开,因为习惯
450 黑暗,马难以忍受明亮的阳间。
可是她的侍女们已盛满花篮,齐呼,
“珀尔塞福涅,快来取你的礼物。”
没听到回应,她们的叫声在山间回荡,
悲伤的手捶打着赤裸的胸膛。
455 哭声惊动了刻瑞斯(她刚回恒纳),她立即
喊道,“天啦!女儿,你在哪里?”
她失魂落魄地奔跑,披头散发,正如
人们常说的色雷斯酒神狂女[8]。
就像吃奶的小牛被夺走,母牛哀鸣,
460 踏遍山林,寻找孩子的踪影,
女神也无法忍住悲叹,风风火火,
从恒纳的原野一直向前搜索。
她在那里发现了女儿留下的足印,
地面的痕迹透露熟悉的身形,
465 或许她的浪游本可以在那天终了,
可惜野猪已搅乱显明的信号。
她已经路过列奥提尼、阿梅纳努斯河[9],
还有阿齐斯河岸[10]碧绿的草坡,
路过库阿涅和阿纳普斯[11]的温柔水波,
470 漩涡密布、不可涉渡的盖拉河[12];
离开俄耳提吉亚、墨伽拉、潘塔吉阿斯[13]
和苏迈图斯河[14]汇入大海之地,
还有被炼炉烧毁的独眼巨人的洞坑,
以及名为“弯曲镰刀”的城镇[15],
475 希麦拉、狄杜梅、阿克拉伽斯、陶洛梅努斯[16],
还有圣牛钟情的牧场梅拉斯[17];
然后到卡梅林、塔普苏斯、赫洛卢斯[18]
和西风常年吹拂的埃卢克斯[19];
穿越佩洛里阿斯、利吕拜昂、帕库努[20],
480 领地的三个尖角正是这三处。
无论到哪里,她惨怛的呼喊都充塞天地,
如同燕子悲悼失去的伊堤斯[21],
她时而喊着“女儿”,时而喊“珀尔塞福涅”,
如此交替地呼唤,不肯止歇。
485 可是珀尔塞福涅听不见母亲,刻瑞斯
听不见女儿,声音出口便已死。
无论她遇到牧人或耕夫,都只有一个
问题:“可有女孩从这里经过?”
此时世界只余一种色,黑暗已笼罩
490 万物,警惕的狗都停止吠叫,
巍峨的埃特纳屹立在巨人堤丰[22]脸上,
他喷出的火焰将周围大地映亮。
刻瑞斯点燃两根松木,做行路的火炬,
因此火炬是谷神圣礼的道具。
495 有一处洞穴,布满浮石狰狞的镂刻,
既没人踏足,也无野兽出没,
她到了这里,便令龙蛇负轭驾车,
拉自己穿越大海,不沾涛波。
她避开西尔特斯和卡律布狄斯[23],还有
500 让无数水手丧生的斯库拉怪兽[24],
[1] 指祭司的帮手。
[2] 指刻瑞斯的女儿珀尔塞福涅(Persephone),拉丁文名字是普洛塞庇娜(Proserpina)。Harries(1989)评论道,在这么长的一段故事前,奥维德没有求助于某位神祇赐予灵感,似乎令人惊讶。但类似的故事已经在《变形记》(Metamorphoses 5.341-661)中通过缪斯神卡利俄柏之口讲述出来,这里已无必要再次申请“神圣授权”了。
[3] 西西里土地富饶,被视为谷神刻瑞斯的居处。
[4] 恒纳(Henna,又名Enna)位于西西里中心,被称为西西里的“肚脐”,此处有刻瑞斯的圣林和神庙。
[5] 阿瑞图萨(Arethusa)是西西里岛上叙拉古的一处泉水。
[6] 风信子(hyacinthus)原是一位美少年,被阿波罗误杀,太阳神把他变成了这种花。
[7] 冥王普鲁托(Pluto)也叫迪斯(Dis)。按照西塞罗的说法,他是从叙拉古附近的一个湖将珀尔塞福涅劫走的。
[8] 色雷斯酒神狂女(Threicias maenadas)是酒神巴克斯的敬拜者,以疯狂的敬拜仪式著称。
[9] 列奥提尼(Lenotini)是西西里东海岸的一座城市,阿梅纳努斯河(Amenanus)是西西里的一条河。
[10] 阿齐斯河(Acis)是埃特纳火山附近的一条河,以水凉著称。
[11] 库阿涅(Cyane)是西西里的一处泉水,阿纳普斯(Anapus或者Anapis)是叙拉古附近的一条河。
[12] 盖拉河(Gela)是西西里南海岸的一条河。
[13] 俄耳提吉亚(Ortygia)是叙拉古的一座岛,墨伽拉(Megara或Megaris)和潘塔吉阿斯(Pantagias)都是是西西里的城镇。
[14] 苏迈图斯河(Symaethus)是西西里东部的一条河。
[15] 名为“弯曲镰刀”的城镇指赞科勒(Zancle,来自希腊语zanklon)或者德莱帕农(Drepanum,来自希腊语drepanon),两个希腊词语都是“镰刀”的意思。
[16] 希麦拉(Himera)是西西里一条河和一个城镇的名字,狄杜梅(Didyme)、阿克拉伽斯(Acragas)、陶洛梅努斯(Tauromenus)都是西西里城镇名。
[17] 牛是谷神钟爱的动物,所以称为“圣牛”。梅拉斯(Melas)所指地名不详。
[18] 卡梅林(Camerina)、塔普苏斯(Thapsus)和赫洛卢斯(Helorus)都是西西里地名,其中赫洛卢斯也有一处地方叫坦佩(Tempe),和希腊阿卡迪亚的著名山谷同名。
[19] 埃卢克斯(Eryx)是西西里西海岸的一座山和一座城的名字,这里有著名的维纳斯神庙。
[20] 佩洛里阿斯(Pelorias)、利吕拜昂(Lilybaeum)和帕库努(Pachynum)分别是位于西西里岛三个尖岬上的城镇。
[21] 参考本书第二卷第629行的注释。
[22] 参考本书第一卷第573行的注释。
[23] 西尔特斯(Syrtes)指北非海岸附近险滩密布的两个海湾(大西尔特斯和小西尔特斯,即今日的西德拉湾和卡贝斯湾)。卡律布狄斯(Charybdis)是古希腊神话中的海妖,据说一天三次吸入再吐出大量海水,无数水手葬身她口中,理性的解释是,这是西西里梅西拿海峡的一个漩涡。
[24] 斯库拉(Scylla)是西西里海域的六头长颈食人女妖,其的小腹有狗吠叫,参考《奥德赛》(Odyssey 12.73-126)。但奥维德在原文中提到“尼索斯的犬”(Nisaei canes),表明他和维吉尔(见Eclogues 6.74-77)一样,混淆了神话中的两位斯库拉,一位是吃人的女妖,一位是是墨伽拉(Megara)国王尼索斯(Nisus)的女儿,因为爱上米诺斯(Minos),剪断了父亲性命所系的一绺头发。