Quisquis adest operi, plus quam pro parte laborat,
adiuvat et fortes voce sonante manus.
Illa velut medio stabilis sedet insula ponto:
attoniti monstro stantque paventque viri.
305 Claudia Quinta genus Clauso referebat ab alto
nec facies impar nobilitate fuit:
casta quidem, sed non et credita: rumor iniquus
laeserat, et falsi criminis acta rea est;
cultus et ornatis varie prodisse capillis
310 obfuit ad rigidos promptaque lingua senes.
Conscia mens recti famae mendacia risit,
sed nos in vitium credula turba sumus.
Haec ubi castarum processit ab agmine matrum
et manibus puram fluminis hausit aquam,
315 ter caput inrorat, ter tollit in aethera palmas
(quicumque aspiciunt, mente carere putant)
summissoque genu voltus in imagine divae
figit, et hos edit crine iacente sonos:
“supplicis, alma, tuae, genetrix fecunda deorum,
320 accipe sub certa condicione preces.
Casta negor: si tu damnas, meruisse fatebor;
morte luam poenas iudice victa dea.
Sed si crimen abest, tu nostrae pignora vitae
re dabis, et castas casta sequere manus.”
325 Dixit et exiguo funem conamine traxit
(mira, sed et scaena testificata loquar):
mota dea est, sequiturque ducem laudatque sequendo:
index laetitiae fertur ad astra sonus.
Fluminis ad flexum veniunt (Tiberina priores
330 Atria dixerunt), unde sinister abit.
Nox aderat: querno religant in stipite funem
dantque levi somno corpora functa cibo.
Lux aderat: querno solvunt a stipite funem;
ante tamen posito tura dedere foco,
335 ante coronarunt puppem, sine labe iuvencam
mactarunt operum coniugiique rudem.
Est locus, in Tiberim qua lubricus influit Almo
et nomen magno perdit in amne minor:
illic purpurea canus cum veste sacerdos
340 Almonis dominam sacraque lavit aquis.
Exululant comites, furiosaque tibia flatur,
et feriunt molles taurea terga manus.
Claudia praecedit laeto celeberrima voltu,
credita vix tandem teste pudica dea;
345 ipsa sedens plaustro porta est invecta Capena:
sparguntur iunctae flore recente boves.
Nasica accepit. Templi non perstitit auctor:
Augustus nunc est, ante Metellus erat.’
Substitit hic Erato. Mora fit, si cetera quaeram:
350 ‘dic,’ inquam ‘parva cur stipe quaerat opes.’
‘Contulit aes populus, de quo delubra Metellus
fecit,’ ait ‘dandae mos stipis inde manet.’
Cur vicibus factis ineant convivia, quaero,
tum magis, indictas concelebrentque dapes.
355 ‘Quod bene mutarit sedem Berecyntia,’ dixit
‘captant mutatis sedibus omen idem.’
Institeram, quare primi Megalesia ludi
urbe forent nostra, cum dea (sensit enim)
‘illa deos’ inquit ‘peperit: cessere parenti,
360 principiumque dati Mater honoris habet.’
‘Cur igitur Gallos, qui se excidere vocamus,
cum tanto a Phrygia Gallica distet humus?’
‘Inter’ ait ‘viridem Cybelen altasque Celaenas
amnis it insana, nomine Gallus, aqua.
365 Qui bibit inde, furit: procul hinc discedite, quis est
cura bonae mentis: qui bibit inde, furit.’
‘Non pudet herbosum’ dixi ‘posuisse moretum
in dominae mensis. An sua causa subest?’
‘Lacte mero veteres usi narrantur et herbis,
370 sponte sua siquas terra ferebat’ ait.
‘Candidus elisae miscetur caseus herbae,
cognoscat priscos ut dea prisca cibos.’
Postera cum caelo motis Pallantias astris
fulserit, et niveos Luna levarit equos,
375 qui dicet ‘quondam sacrata est colle Quirini
hac Fortuna die Publica,’ verus erit.
Tertia lux (memini) ludis erat, ac mihi quidam
spectanti senior continuusque loco
‘haec’ ait ‘illa dies, Libycis qua Caesar in oris
380 perfida magnanimi contudit arma Iubae.
Dux mihi Caesar erat, sub quo meruisse tribunus
glorior: officio praefuit ille meo.
Hanc ego militia sedem, tu pace parasti,
inter bis quinos usus honore viros.’
385 Plura locuturi subito seducimur imbre:
pendula caelestes Libra movebat aquas.
Ante tamen quam summa dies spectacula sistat,
ensifer Orion aequore mersus erit.
Proxima victricem cum Romam inspexerit Eos,
390 et dederit Phoebo stella fugata locum,
Circus erit pompa celeber numeroque deorum,
primaque ventosis palma petetur equis.
Hinc Cereris ludi. Non est opus indice causae;
sponte deae munus promeritumque patet.
395 Panis erat primis virides mortalibus herbae,
quas tellus nullo sollicitante dabat;
et modo carpebant vivax e caespite gramen,
nunc epulae tenera fronde cacumen erant.
Postmodo glans nota est: bene erat iam glande reperta,
400 duraque magnificas quercus habebat opes.
每位幫忙的人都使出體力的極限,
一邊為自己拼搏的雙手吶喊,
它卻像島嶼,在大海中央紋絲不動,
大家呆立着,這兆象令人驚恐。
305 克勞迪婭·昆塔的先祖是克勞蘇斯[1]
(她的美貌也堪與門第相比),
這位貞潔的女人卻有不貞的名聲,
謠言害了她,還有虛假的指控。
華麗的裝扮,出門時各種奇特的髮式,
310 對老人苛責的回應,都招致非議。
她知道自己的人品,視流言蜚語為笑料,
可我們庸人總輕信舌頭的鼓噪。
此時只見她離開了貞潔婦人的長隊,
用雙手從河中掬出一捧清水,
315 三次澆頭,三次朝天空舉起手掌
(目擊者都以為,她的心智已迷茫),
然後跪下,眼睛凝視着女神的木雕,
披散着頭髮[2],說出如此的禱告:
‘眾神豐饒的母親[3],慈悲的女神,接受
320 我的祈願,我只有一個請求。
倘若你也譴責我不貞潔,我自當懺悔,
接受女神的判決,以死謝罪;
但我若無辜,請賜我確證,貞潔的女神
請你跟隨我貞潔的手前行。’
325 話音剛落,她毫不費力地拽動了纜繩
(這的確神奇,但有舞台為憑[4]):
女神被說動,跟隨她指引,以示贊同;
眾人的歡呼聲一直飛上高空。
隊伍來到水道向左邊[5]彎曲的位置
330 (‘台伯河中庭’[6]是古人給它的名字),
夜色已籠罩,他們將船拴在橡樹上,
用完餐,將身體交付溫柔的夢鄉。
待到黎明,他們解開纜繩,但沒忘
先搭好一座祭壇,進獻乳香,
335 給船尾掛花環,宰殺一頭無瑕的母牛,
它未曾負軛,未曾有過配偶。
有一處地方,輕快的阿爾莫[7]在此匯入
台伯河,小溪之名在大河中隱去,
身披紫袍的白髮祭司以阿爾莫之水
340 洗凈女神塑像和聖器的塵灰[8]。
侍從們高聲尖叫,骨笛瘋狂地吹奏,
牛皮鼓撞擊他們柔嫩[9]的手。
克勞迪婭走在最前面,揚眉吐氣,
神母為她脫去了不貞的誣詞。
345 女神坐於彩車上,穿過卡丕納城門[10],
鮮花灑滿負軛之牛的腰身。
納西卡[11]迎接她。建廟之人姓名已湮沒,
梅泰盧斯、奧古斯都是重建者[12]。”
厄拉托停下來,看我是否還有問題。
350 我說,“女神為何會索要硬幣?”
“梅泰盧斯用人們捐獻的銅錢造廟,
於是有了交硬幣的習俗[13],”她答道。
我問,為何在此時人們尤其喜歡
輪流舉辦和參加公開的酒宴[14]。
355 “因為神母更換了住所,結局美好,
人們更換地方,也是求吉兆。”
我正準備問神母節為何是羅馬一年中
最早的表演,繆斯早已讀懂
我心思,“她誕下眾神,眾神敬重母親,
360 自然讓她享受第一位之尊。”
“我們為何將自閹的祭司稱為‘加盧斯’?
佛里吉亞和高盧可相距數千哩[15]!”
“就在青翠的庫柏勒和高峻的凱萊奈[16]之間
有條河名叫加盧斯,其水是瘋泉[17],
365 誰若飲此水,必定發瘋,想心智清明,
請遠離。誰若飲此水,必定發瘋[18]。”
“敬拜者以蔬菜沙拉[19]做祭獻女神的供品
而不覺羞恥,可有特別的原因?”
“據說古人祭祀只用簡單的牛奶,”
370 她說,“和田裡自行長出的蔬菜,
白奶酪與碾碎的蔬菜混合,有何好處?
古老的女神可認出古老的食譜。”
當眾星遁逝,天邊再次閃耀曙色[20],
月神卸下雪白駿馬的車軛,
375 誰若說,“古昔此日,‘公共時運’[21]的殿宇
在奎里努斯山敬獻,”他所言不虛。
我記得第三日安排了表演,我正觀看,[22]
鄰座的一位長者對我感言:
“就是在今天,愷撒在利比亞海岸擊潰
380 強悍尤巴王[23]背信棄義的軍隊。
愷撒是我的統帥,在他手下我榮升
軍政官[24],是他賦予我如此的責任。
我靠戰功贏得這座位[25],你靠文職,
因為你曾佔據十人團[26]的一席。”
385 還欲深談,我們被一場驟雨分開,
是搖晃的天秤[27]抖落了這些天水。
但在最後一日終結所有的表演前[28],
執劍的獵戶已經沉入深淵。
待到下一