奥维德《岁时记》第四卷301-400行

Quisquis adest operi, plus quam pro parte laborat,
adiuvat et fortes voce sonante manus.
Illa velut medio stabilis sedet insula ponto:
attoniti monstro stantque paventque viri.
305 Claudia Quinta genus Clauso referebat ab alto
nec facies impar nobilitate fuit:
casta quidem, sed non et credita: rumor iniquus
laeserat, et falsi criminis acta rea est;
cultus et ornatis varie prodisse capillis
310 obfuit ad rigidos promptaque lingua senes.
Conscia mens recti famae mendacia risit,
sed nos in vitium credula turba sumus.
Haec ubi castarum processit ab agmine matrum
et manibus puram fluminis hausit aquam,
315 ter caput inrorat, ter tollit in aethera palmas
(quicumque aspiciunt, mente carere putant)
summissoque genu voltus in imagine divae
figit, et hos edit crine iacente sonos:
“supplicis, alma, tuae, genetrix fecunda deorum,
320 accipe sub certa condicione preces.
Casta negor: si tu damnas, meruisse fatebor;
morte luam poenas iudice victa dea.
Sed si crimen abest, tu nostrae pignora vitae
re dabis, et castas casta sequere manus.”
325 Dixit et exiguo funem conamine traxit
(mira, sed et scaena testificata loquar):
mota dea est, sequiturque ducem laudatque sequendo:
index laetitiae fertur ad astra sonus.
Fluminis ad flexum veniunt (Tiberina priores
330 Atria dixerunt), unde sinister abit.
Nox aderat: querno religant in stipite funem
dantque levi somno corpora functa cibo.
Lux aderat: querno solvunt a stipite funem;
ante tamen posito tura dedere foco,
335 ante coronarunt puppem, sine labe iuvencam
mactarunt operum coniugiique rudem.
Est locus, in Tiberim qua lubricus influit Almo
et nomen magno perdit in amne minor:
illic purpurea canus cum veste sacerdos
340 Almonis dominam sacraque lavit aquis.
Exululant comites, furiosaque tibia flatur,
et feriunt molles taurea terga manus.
Claudia praecedit laeto celeberrima voltu,
credita vix tandem teste pudica dea;
345 ipsa sedens plaustro porta est invecta Capena:
sparguntur iunctae flore recente boves.
Nasica accepit. Templi non perstitit auctor:
Augustus nunc est, ante Metellus erat.’
Substitit hic Erato. Mora fit, si cetera quaeram:
350 ‘dic,’ inquam ‘parva cur stipe quaerat opes.’
‘Contulit aes populus, de quo delubra Metellus
fecit,’ ait ‘dandae mos stipis inde manet.’
Cur vicibus factis ineant convivia, quaero,
tum magis, indictas concelebrentque dapes.
355 ‘Quod bene mutarit sedem Berecyntia,’ dixit
‘captant mutatis sedibus omen idem.’
Institeram, quare primi Megalesia ludi
urbe forent nostra, cum dea (sensit enim)
‘illa deos’ inquit ‘peperit: cessere parenti,
360 principiumque dati Mater honoris habet.’
‘Cur igitur Gallos, qui se excidere vocamus,
cum tanto a Phrygia Gallica distet humus?’
‘Inter’ ait ‘viridem Cybelen altasque Celaenas
amnis it insana, nomine Gallus, aqua.
365 Qui bibit inde, furit: procul hinc discedite, quis est
cura bonae mentis: qui bibit inde, furit.’
‘Non pudet herbosum’ dixi ‘posuisse moretum
in dominae mensis. An sua causa subest?’
‘Lacte mero veteres usi narrantur et herbis,
370 sponte sua siquas terra ferebat’ ait.
‘Candidus elisae miscetur caseus herbae,
cognoscat priscos ut dea prisca cibos.’
Postera cum caelo motis Pallantias astris
fulserit, et niveos Luna levarit equos,
375 qui dicet ‘quondam sacrata est colle Quirini
hac Fortuna die Publica,’ verus erit.
Tertia lux (memini) ludis erat, ac mihi quidam
spectanti senior continuusque loco
‘haec’ ait ‘illa dies, Libycis qua Caesar in oris
380 perfida magnanimi contudit arma Iubae.
Dux mihi Caesar erat, sub quo meruisse tribunus
glorior: officio praefuit ille meo.
Hanc ego militia sedem, tu pace parasti,
inter bis quinos usus honore viros.’
385 Plura locuturi subito seducimur imbre:
pendula caelestes Libra movebat aquas.
Ante tamen quam summa dies spectacula sistat,
ensifer Orion aequore mersus erit.
Proxima victricem cum Romam inspexerit Eos,
390 et dederit Phoebo stella fugata locum,
Circus erit pompa celeber numeroque deorum,
primaque ventosis palma petetur equis.
Hinc Cereris ludi. Non est opus indice causae;
sponte deae munus promeritumque patet.
395 Panis erat primis virides mortalibus herbae,
quas tellus nullo sollicitante dabat;
et modo carpebant vivax e caespite gramen,
nunc epulae tenera fronde cacumen erant.
Postmodo glans nota est: bene erat iam glande reperta,
400 duraque magnificas quercus habebat opes.

每位帮忙的人都使出体力的极限,
一边为自己拼搏的双手呐喊,
它却像岛屿,在大海中央纹丝不动,
大家呆立着,这兆象令人惊恐。
305 克劳迪娅·昆塔的先祖是克劳苏斯[1]
(她的美貌也堪与门第相比),
这位贞洁的女人却有不贞的名声,
谣言害了她,还有虚假的指控。
华丽的装扮,出门时各种奇特的发式,
310 对老人苛责的回应,都招致非议。
她知道自己的人品,视流言蜚语为笑料,
可我们庸人总轻信舌头的鼓噪。
此时只见她离开了贞洁妇人的长队,
用双手从河中掬出一捧清水,
315 三次浇头,三次朝天空举起手掌
(目击者都以为,她的心智已迷茫),
然后跪下,眼睛凝视着女神的木雕,
披散着头发[2],说出如此的祷告:
‘众神丰饶的母亲[3],慈悲的女神,接受
320 我的祈愿,我只有一个请求。
倘若你也谴责我不贞洁,我自当忏悔,
接受女神的判决,以死谢罪;
但我若无辜,请赐我确证,贞洁的女神
请你跟随我贞洁的手前行。’
325 话音刚落,她毫不费力地拽动了缆绳
(这的确神奇,但有舞台为凭[4]):
女神被说动,跟随她指引,以示赞同;
众人的欢呼声一直飞上高空。
队伍来到水道向左边[5]弯曲的位置
330 (‘台伯河中庭’[6]是古人给它的名字),
夜色已笼罩,他们将船拴在橡树上,
用完餐,将身体交付温柔的梦乡。
待到黎明,他们解开缆绳,但没忘
先搭好一座祭坛,进献乳香,
335 给船尾挂花环,宰杀一头无瑕的母牛,
它未曾负轭,未曾有过配偶。
有一处地方,轻快的阿尔莫[7]在此汇入
台伯河,小溪之名在大河中隐去,
身披紫袍的白发祭司以阿尔莫之水
340 洗净女神塑像和圣器的尘灰[8]
侍从们高声尖叫,骨笛疯狂地吹奏,
牛皮鼓撞击他们柔嫩[9]的手。
克劳迪娅走在最前面,扬眉吐气,
神母为她脱去了不贞的诬词。
345 女神坐于彩车上,穿过卡丕纳城门[10]
鲜花洒满负轭之牛的腰身。
纳西卡[11]迎接她。建庙之人姓名已湮没,
梅泰卢斯、奥古斯都是重建者[12]。”
厄拉托停下来,看我是否还有问题。
350 我说,“女神为何会索要硬币?”
“梅泰卢斯用人们捐献的铜钱造庙,
于是有了交硬币的习俗[13],”她答道。
我问,为何在此时人们尤其喜欢
轮流举办和参加公开的酒宴[14]
355 “因为神母更换了住所,结局美好,
人们更换地方,也是求吉兆。”
我正准备问神母节为何是罗马一年中
最早的表演,缪斯早已读懂
我心思,“她诞下众神,众神敬重母亲,
360 自然让她享受第一位之尊。”
“我们为何将自阉的祭司称为‘加卢斯’?
佛里吉亚和高卢可相距数千哩[15]!”
“就在青翠的库柏勒和高峻的凯莱奈[16]之间
有条河名叫加卢斯,其水是疯泉[17]
365 谁若饮此水,必定发疯,想心智清明,
请远离。谁若饮此水,必定发疯[18]。”
“敬拜者以蔬菜沙拉[19]做祭献女神的供品
而不觉羞耻,可有特别的原因?”
“据说古人祭祀只用简单的牛奶,”
370 她说,“和田里自行长出的蔬菜,
白奶酪与碾碎的蔬菜混合,有何好处?
古老的女神可认出古老的食谱。”
当众星遁逝,天边再次闪耀曙色[20]
月神卸下雪白骏马的车轭,
375 谁若说,“古昔此日,‘公共时运’[21]的殿宇
在奎里努斯山敬献,”他所言不虚。
我记得第三日安排了表演,我正观看,[22]
邻座的一位长者对我感言:
“就是在今天,恺撒在利比亚海岸击溃
380 强悍尤巴王[23]背信弃义的军队。
恺撒是我的统帅,在他手下我荣升
军政官[24],是他赋予我如此的责任。
我靠战功赢得这座位[25],你靠文职,
因为你曾占据十人团[26]的一席。”
385 还欲深谈,我们被一场骤雨分开,
是摇晃的天秤[27]抖落了这些天水。
但在最后一日终结所有的表演前[28]
执剑的猎户已经沉入深渊。
待到下一