奧維德《歲時記》第二卷301-400行

Nunc quoque detecti referunt monimenta vetusti
moris et antiquas testificantur opes.
Sed cur praecipue fugiat velamina Faunus,
traditur antiqui fabula plena ioci.
305 Forte comes dominae iuvenis Tirynthius ibat:
vidit ab excelso Faunus utrumque iugo.
Vidit et incaluit, ‘montana’ que ‘numina,’ dixit
‘nil mihi vobiscum est: hic meus ardor erit.’
Ibat odoratis umeros perfusa capillis
310 Maeonis, aurato conspicienda sinu:
aurea pellebant tepidos umbracula soles,
quae tamen Herculeae sustinuere manus.
Iam Bacchi nemus et Tmoli vineta tenebat,
Hesperos et fusco roscidus ibat equo.
315 antra subit tofis laqueata et pumice vivo;
garrulus in primo limine rivus erat.
Dumque parant epulas potandaque vina ministri,
cultibus Alciden instruit illa suis.
Dat tenues tunicas Gaetulo murice tinctas,
320 dat teretem zonam, qua modo cincta fuit.
Ventre minor zona est; tunicarum vincla relaxat,
ut posset magnas exseruisse manus.
Fregerat armillas non illa ad bracchia factas,
scindebant magni vincula parva pedes.
325 Ipsa capit clavamque gravem spoliumque leonis
conditaque in pharetra tela minora sua.
Sic epulis functi sic dant sua corpora somno,
et positis iuxta secubuere toris:
causa, repertori vitis quia sacra parabant,
330 quae facerent pure, cum foret orta dies.
Noctis erat medium. Quid non amor improbus audet?
Roscida per tenebras Faunus ad antra venit,
utque videt comites somno vinoque solutos,
spem capit in dominis esse soporis idem.
335 Intrat, et huc illuc temerarius errat adulter
et praefert cautas subsequiturque manus.
Venerat ad strati captata cubilia lecti,
et felix prima sorte futurus erat.
Ut tetigit fulvi saetis hirsuta leonis
340 vellera, pertimuit sustinuitque manum,
attonitusque metu rediit, ut saepe viator
turbatum viso rettulit angue pedem.
Inde tori qui iunctus erat velamina tangit
mollia, mendaci decipiturque nota.
345 Ascendit spondaque sibi propiore recumbit,
et tumidum cornu durius inguen erat.
Interea tunicas ora subducit ab ima:
horrebant densis aspera crura pilis.
Cetera temptantem subito Tirynthius heros
350 reppulit: e summo decidit ille toro.
Fit sonus, inclamat comites et lumina poscit
Maeonis: inlatis ignibus acta patent.
Ille gemit lecto graviter deiectus ab alto,
membraque de dura vix sua tollit humo.
355 Ridet et Alcides et qui videre iacentem,
ridet amatorem Lyda puella suum.
Veste deus lusus fallentes lumina vestes
non amat, et nudos ad sua sacra vocat.
Adde peregrinis causas, mea Musa, Latinas,
360 inque suo noster pulvere currat equus.
cornipedi Fauno caesa de more capella
venit ad exiguas turba vocata dapes.
Dumque sacerdotes veribus transuta salignis
exta parant, medias sole tenente vias,
365 Romulus et frater pastoralisque iuventus
solibus et campo corpora nuda dabant.
Vectibus et iaculis et misso pondere saxi
bracchia per lusus experienda dabant:
pastor ab excelso ‘per devia rura iuvencos,
370 Romule, praedones, et Reme’, dixit ‘agunt.’
Longum erat armari: diversis exit uterque
partibus; occursu praeda recepta Remi.
Ut rediit, veribus stridentia detrahit exta
atque ait ‘haec certe non nisi victor edet.’
375 Dicta facit, Fabiique simul. Venit inritus illuc
Romulus et mensas ossaque nuda videt;
risit et indoluit Fabios potuisse Remumque
vincere, Quintilios non potuisse suos.
Forma manet facti: posito velamine currunt,
380 et memorem famam, quod bene cessit, habet.
Forsitan et quaeras, cur sit locus ille Lupercal,
quaeve diem tali nomine causa notet.
Silvia Vestalis caelestia semina partu
ediderat, patruo regna tenente suo.
385 Is iubet auferri parvos et in amne necari:
Quid facis? Ex istis Romulus alter erit.
Iussa recusantes peragunt lacrimosa ministri
(flent tamen) et geminos in loca sola ferunt.
Albula, quem Tiberim mersus Tiberinus in undis
390 reddidit, hibernis forte tumebat aquis:
hic, ubi nunc fora sunt, lintres errare videres,
quaque iacent valles, Maxime Circe, tuae.
Huc, ubi venerunt (neque enim procedere possunt
longius), ex illis unus et alter ait:
395 ‘At quam sunt similes! at quam formosus uterque!
plus tamen ex illis iste vigoris habet.
Si genus arguitur voltu, nisi fallit imago,
nescioquem in vobis suspicor esse deum.
At si quis vestrae deus esset originis auctor,
400 in tam praecipiti tempore ferret opem:

今日赤裸的祭司就算是舊俗的證物,
讓我們知曉古代生活的困苦。
然而,法烏努斯為何尤其恨衣服,
有一個傳說,充滿古式的諧趣。
305 某日,海格力斯正陪伴女主人出行[1]
法烏努斯從高崖看見了他們。
他怦然心動,“你們這些山林的仙女,
我不再惦記,她才是我的愛侶。”
邁奧尼亞[2]的女王正走着,芳香的長髮
310 披垂肩上,金絲袍發出熠熠光華;
頭頂的金色傘篷擋住了灼熱的陽光,
海格力斯擎着它,隨侍身旁。
已到巴克斯聖林和特摩羅斯的葡萄園[3]
滴露晚星的黑駿[4]正遮住青天。
315 她走進洞穴,岩壁綴滿浮石和鍾乳,
一抹泉水在入口呢喃低語。
僕人們準備佳肴美酒的時候,女王
給海格力斯[5]換上了她的服裝:
用蓋圖裡亞貝殼浸染的輕柔紗衣
320 和精緻的裙帶(剛才還在她腰際)。
裙帶難鎖他的腰,她鬆開紗衣的系扣,
好讓他舒展那雙驚人的大手。
他的前臂太粗壯,擠破了她的金鐲,
他的巨足也崩斷秀氣的小鞋。
325 她則拾起著名的大棒,鑽進獅皮,
配上箭囊里那些次等的武器。
兩人如此享用了晚餐,也如此入眠,
分睡兩床,一張在另一張旁邊,
這是因為第二天早晨有酒神的聖禮,
330 他們必須保持潔凈的身體[6]
半夜時分——淫邪的慾望什麼不敢做?[7]
牧神趁黑潛行至垂露的洞穴。
看見女王的侍從都已經酩酊深睡[8]
他猜想,兩位主人也同樣疲憊。
335 冒失的採花賊鑽進洞中,四下摸索,
小心翼翼地追隨手的感覺。
他終於來到擺放床的地方,觸到床,
第一次嘗試本可以好運收場:
當他摸到那張皮,長滿粗糙的硬毛,
340 立刻縮回手,不禁嚇了一大跳。
他愕懼交加地後退,猶如路人瞥見蛇,
常會怵惕地收腳,心頭哆嗦[9]
接着,他又摸到鄰床柔軟的被褥,
溫和的觸感隱藏虛假的幸福。
345 他迅即爬上床,躺在靠近自己的一側,
堅勝牛角的器官已快炸裂。
此時,他從下面掀開“她”的衣服,
卻是毛茸茸的腿迎接撫觸。
他正要行動,海格力斯突然猛力
350 一推:轉眼他已從床上墜地。
巨響嚇醒了女王,她吩咐侍從掌燈[10]
他們拿來火把,真相已顯明。
牧神從高床重重摔下,忍不住呻吟,
幾乎無法從堅硬的地面起身。
355 看見他窘相,海格力斯和侍從都笑了,
女王也嘲笑自己的這位戀慕者。
衣服會欺騙眼睛,上當的牧神憎惡它,
從此要求祭司們一絲不掛。
繆斯,還請告知這習俗的羅馬起因,
360 讓我的詩馬在本國塵土中飛奔。
母山羊已經循例獻給羊蹄的牧神,
一群人受邀來享用微薄的祭品。
祭司們用柳叉串起羊內臟,正加添
佐料,此時太陽仍然在中天,
365 羅慕路斯、雷穆斯和追隨的年輕牧人
正赤身忍受日晒和曠野風塵[11]
他們相互格鬥[12],比賽投擲標槍和重石,
在各種遊戲中試驗自己的臂力。
有牧人在高處喊道:“劫匪正往荒地
370 趕牲口,快來,羅慕路斯,雷穆斯!”
用劍太無趣,兩兄弟分頭行動,徑直
衝出去,最終截獲贓物的是雷穆斯。
回來時,羊內臟正在烤叉上嗞嗞作響,
他邊取邊說:“這當然是勝者的獎賞。”
375 於是和手下一起饕餮,等羅慕路斯
空手歸來,已只剩食物的殘跡。
他苦笑,不信法比烏斯族和弟弟竟能
獲勝,自己的昆提里烏斯族[13]竟不能。
此故事流傳至今,人們仍裸身奔跑,
380 它膾炙人口,是因為結局美好。
你或許還會問我:此地為何叫“狼洞”[14]
此日為何也有類似的名稱?
維斯塔貞女西爾維婭誕下了天種[15]
那時王國已落入她叔父[16]手中。
385 他下旨將雙嬰抱走,放入河中淹死:
瘋狂!這其中可有羅慕路斯。
僕人服從了殘忍的命令,滿心不情願,
含淚將孿生子抱到指定地點。
阿爾布拉河[17](台伯里努斯淹死後改叫
390 台伯河)碰巧因冬雨漫出了河道,
現在是羅馬廣場和著名賽車場[18]的地方,
那時你能夠看見小船漂蕩。
他們到了這裡(其實也無法走更遠),
站在岸邊,望着孩子們慨嘆:
395 “他倆多像啊!兩個都長得這麼漂亮!
不過,那一個似乎更有力量。
倘若長相能表明血緣,眼睛沒騙我,
我真懷疑你們是某位神的骨血。
可如果神是你們的父親,現在局面
400 如此危急,他怎會袖手旁觀?

[1] 海格力斯殺死了歐呂托斯(Eurytus)的兒子伊皮托斯(Iphytus),墨丘利將他賣給邁奧尼亞(即呂底亞)女王翁帕勒(Omphale)做奴隸,用換來的工錢作為給歐呂托斯的賠償,但翁帕勒卻對他青睞有加。Hejduk(2011)認為,這段未遂強姦的記述也象徵著史詩體與愛情哀歌體的爭鬥,而且法烏努斯的洞中行為影射了埃涅阿斯與狄多在洞中的幽會,是維吉爾筆下愛情悲劇的喜劇重演。而且值得注意的是,海格力斯在這段文字中扮演的不是英雄,通過下文描述的易裝行為,他變成了羅馬愛情哀歌中陰柔的男性求愛者。
[2] “邁奧尼亞”無疑讓人聯想到史詩的開創者荷馬(他出生於邁奧尼亞)。
[3] 特摩羅斯(Tmolus或Timolus)是呂底亞的一座山,以葡萄酒聞名。
[4] 奧維德想象白馬為晨星拉車,與此對應,黑馬則為晚星拉車。
[5] “海格力斯”的原文是Alciden(主格Alcides),Alcides是海格力斯的常見名號之一,意為“阿爾凱俄斯(Alceus)的孫子”。
[6] 神的敬拜儀式要求參與者保持潔凈狀態,這包括在儀式之前特定時期內禁慾。
[7] Hejduk(2011)認為,這行原文中的quid non amor improbus audet?明顯呼應着《埃涅阿斯紀》(Aeneid 4.412)的improbe Amor, quid non mortalia pectora cogis!(淫邪的慾望,在你驅使下,凡心什麼事不會做?)。
[8] Hejduk指出,這一行是典型的史詩描寫。
[9] 這個比喻也是典型的史詩元素,它出自荷馬《伊利亞特》(Iliad 3.33-5),維吉爾也曾在《埃涅阿斯紀》(Aeneid 2.378-82)中借用。
[10] 按照當時的習俗,侍從睡在主人卧室外面的房間里,通常晚上會留一盞燈,所以牧神還來不及從地上起來,侍從就已經把燈拿過來了。
[11] “曠野”(campo)可能指戰神廣場。
[12] “格鬥”對應的原文是caestibus(主格單數caestus),caestus是一種皮製的拳擊手套,上面縫着鉛或鐵,以增強攻擊力。
[13] 法比烏斯家族(Fabii)是薩賓人,相傳是雷穆斯的同伴;昆提里烏斯家族(Quintilii)是羅馬人,相傳是羅慕路斯的同伴。
[14] “狼洞”的原文是Lupercal,這裡為了表現它與“狼”(lupus)的關聯,沒有採用音譯。
[15] 西爾維婭(Rhea Silvia)又名伊利婭(Ilia),她的故事在下一卷有詳細講述。她是長白城(Alba Longa)國王努米托爾(Numitor)的女兒。努米托爾被弟弟阿穆利烏斯(Amulius)奪去王位後,阿穆利烏斯故意選她為維斯塔貞女,以讓兄長家絕後。此後,伊利婭懷孕生下了羅慕路斯和雷穆斯,雖然她聲稱他們是戰神馬爾斯的兒子,但阿穆利烏斯還是下令活埋了她,並讓人把孩子投入台伯河溺斃。後來兩兄弟意外獲救,經過一番曲折,恢復了努米托爾的王位。
[16] “叔父”指阿穆利烏斯。
[17] 阿爾布拉(Albula)是台伯河的古名,意為“白色”(雖然羅馬人通常都用“棕黃”形容台伯河)。相傳長白城國王台伯里努斯在這條河裡淹死,從此它改名台伯河。
[18] 羅馬有兩類廣場(forum),一類用作法庭,一類用作市場。“著名賽車場”指Circus Maximus,建於帕拉丁山和阿文丁山之間的山谷,周長一英里,最初是國王老塔克文(Tarquinius Priscus)所造,後來愷撒做了大規模翻修,可容納15萬觀眾,許多重大比賽和公共表演都在這裡舉行。