Nunc quoque detecti referunt monimenta vetusti
moris et antiquas testificantur opes.
Sed cur praecipue fugiat velamina Faunus,
traditur antiqui fabula plena ioci.
305 Forte comes dominae iuvenis Tirynthius ibat:
vidit ab excelso Faunus utrumque iugo.
Vidit et incaluit, ‘montana’ que ‘numina,’ dixit
‘nil mihi vobiscum est: hic meus ardor erit.’
Ibat odoratis umeros perfusa capillis
310 Maeonis, aurato conspicienda sinu:
aurea pellebant tepidos umbracula soles,
quae tamen Herculeae sustinuere manus.
Iam Bacchi nemus et Tmoli vineta tenebat,
Hesperos et fusco roscidus ibat equo.
315 antra subit tofis laqueata et pumice vivo;
garrulus in primo limine rivus erat.
Dumque parant epulas potandaque vina ministri,
cultibus Alciden instruit illa suis.
Dat tenues tunicas Gaetulo murice tinctas,
320 dat teretem zonam, qua modo cincta fuit.
Ventre minor zona est; tunicarum vincla relaxat,
ut posset magnas exseruisse manus.
Fregerat armillas non illa ad bracchia factas,
scindebant magni vincula parva pedes.
325 Ipsa capit clavamque gravem spoliumque leonis
conditaque in pharetra tela minora sua.
Sic epulis functi sic dant sua corpora somno,
et positis iuxta secubuere toris:
causa, repertori vitis quia sacra parabant,
330 quae facerent pure, cum foret orta dies.
Noctis erat medium. Quid non amor improbus audet?
Roscida per tenebras Faunus ad antra venit,
utque videt comites somno vinoque solutos,
spem capit in dominis esse soporis idem.
335 Intrat, et huc illuc temerarius errat adulter
et praefert cautas subsequiturque manus.
Venerat ad strati captata cubilia lecti,
et felix prima sorte futurus erat.
Ut tetigit fulvi saetis hirsuta leonis
340 vellera, pertimuit sustinuitque manum,
attonitusque metu rediit, ut saepe viator
turbatum viso rettulit angue pedem.
Inde tori qui iunctus erat velamina tangit
mollia, mendaci decipiturque nota.
345 Ascendit spondaque sibi propiore recumbit,
et tumidum cornu durius inguen erat.
Interea tunicas ora subducit ab ima:
horrebant densis aspera crura pilis.
Cetera temptantem subito Tirynthius heros
350 reppulit: e summo decidit ille toro.
Fit sonus, inclamat comites et lumina poscit
Maeonis: inlatis ignibus acta patent.
Ille gemit lecto graviter deiectus ab alto,
membraque de dura vix sua tollit humo.
355 Ridet et Alcides et qui videre iacentem,
ridet amatorem Lyda puella suum.
Veste deus lusus fallentes lumina vestes
non amat, et nudos ad sua sacra vocat.
Adde peregrinis causas, mea Musa, Latinas,
360 inque suo noster pulvere currat equus.
cornipedi Fauno caesa de more capella
venit ad exiguas turba vocata dapes.
Dumque sacerdotes veribus transuta salignis
exta parant, medias sole tenente vias,
365 Romulus et frater pastoralisque iuventus
solibus et campo corpora nuda dabant.
Vectibus et iaculis et misso pondere saxi
bracchia per lusus experienda dabant:
pastor ab excelso ‘per devia rura iuvencos,
370 Romule, praedones, et Reme’, dixit ‘agunt.’
Longum erat armari: diversis exit uterque
partibus; occursu praeda recepta Remi.
Ut rediit, veribus stridentia detrahit exta
atque ait ‘haec certe non nisi victor edet.’
375 Dicta facit, Fabiique simul. Venit inritus illuc
Romulus et mensas ossaque nuda videt;
risit et indoluit Fabios potuisse Remumque
vincere, Quintilios non potuisse suos.
Forma manet facti: posito velamine currunt,
380 et memorem famam, quod bene cessit, habet.
Forsitan et quaeras, cur sit locus ille Lupercal,
quaeve diem tali nomine causa notet.
Silvia Vestalis caelestia semina partu
ediderat, patruo regna tenente suo.
385 Is iubet auferri parvos et in amne necari:
Quid facis? Ex istis Romulus alter erit.
Iussa recusantes peragunt lacrimosa ministri
(flent tamen) et geminos in loca sola ferunt.
Albula, quem Tiberim mersus Tiberinus in undis
390 reddidit, hibernis forte tumebat aquis:
hic, ubi nunc fora sunt, lintres errare videres,
quaque iacent valles, Maxime Circe, tuae.
Huc, ubi venerunt (neque enim procedere possunt
longius), ex illis unus et alter ait:
395 ‘At quam sunt similes! at quam formosus uterque!
plus tamen ex illis iste vigoris habet.
Si genus arguitur voltu, nisi fallit imago,
nescioquem in vobis suspicor esse deum.
At si quis vestrae deus esset originis auctor,
400 in tam praecipiti tempore ferret opem:
今日赤裸的祭司就算是旧俗的证物,
让我们知晓古代生活的困苦。
然而,法乌努斯为何尤其恨衣服,
有一个传说,充满古式的谐趣。
305 某日,海格力斯正陪伴女主人出行[1],
法乌努斯从高崖看见了他们。
他怦然心动,“你们这些山林的仙女,
我不再惦记,她才是我的爱侣。”
迈奥尼亚[2]的女王正走着,芳香的长发
310 披垂肩上,金丝袍发出熠熠光华;
头顶的金色伞篷挡住了灼热的阳光,
海格力斯擎着它,随侍身旁。
已到巴克斯圣林和特摩罗斯的葡萄园[3],
滴露晚星的黑骏[4]正遮住青天。
315 她走进洞穴,岩壁缀满浮石和钟乳,
一抹泉水在入口呢喃低语。
仆人们准备佳肴美酒的时候,女王
给海格力斯[5]换上了她的服装:
用盖图里亚贝壳浸染的轻柔纱衣
320 和精致的裙带(刚才还在她腰际)。
裙带难锁他的腰,她松开纱衣的系扣,
好让他舒展那双惊人的大手。
他的前臂太粗壮,挤破了她的金镯,
他的巨足也崩断秀气的小鞋。
325 她则拾起著名的大棒,钻进狮皮,
配上箭囊里那些次等的武器。
两人如此享用了晚餐,也如此入眠,
分睡两床,一张在另一张旁边,
这是因为第二天早晨有酒神的圣礼,
330 他们必须保持洁净的身体[6]。
半夜时分——淫邪的欲望什么不敢做?[7]
牧神趁黑潜行至垂露的洞穴。
看见女王的侍从都已经酩酊深睡[8],
他猜想,两位主人也同样疲惫。
335 冒失的采花贼钻进洞中,四下摸索,
小心翼翼地追随手的感觉。
他终于来到摆放床的地方,触到床,
第一次尝试本可以好运收场:
当他摸到那张皮,长满粗糙的硬毛,
340 立刻缩回手,不禁吓了一大跳。
他愕惧交加地后退,犹如路人瞥见蛇,
常会怵惕地收脚,心头哆嗦[9]。
接着,他又摸到邻床柔软的被褥,
温和的触感隐藏虚假的幸福。
345 他迅即爬上床,躺在靠近自己的一侧,
坚胜牛角的器官已快炸裂。
此时,他从下面掀开“她”的衣服,
却是毛茸茸的腿迎接抚触。
他正要行动,海格力斯突然猛力
350 一推:转眼他已从床上坠地。
巨响吓醒了女王,她吩咐侍从掌灯[10]:
他们拿来火把,真相已显明。
牧神从高床重重摔下,忍不住呻吟,
几乎无法从坚硬的地面起身。
355 看见他窘相,海格力斯和侍从都笑了,
女王也嘲笑自己的这位恋慕者。
衣服会欺骗眼睛,上当的牧神憎恶它,
从此要求祭司们一丝不挂。
缪斯,还请告知这习俗的罗马起因,
360 让我的诗马在本国尘土中飞奔。
母山羊已经循例献给羊蹄的牧神,
一群人受邀来享用微薄的祭品。
祭司们用柳叉串起羊内脏,正加添
佐料,此时太阳仍然在中天,
365 罗慕路斯、雷穆斯和追随的年轻牧人
正赤身忍受日晒和旷野风尘[11]。
他们相互格斗[12],比赛投掷标枪和重石,
在各种游戏中试验自己的臂力。
有牧人在高处喊道:“劫匪正往荒地
370 赶牲口,快来,罗慕路斯,雷穆斯!”
用剑太无趣,两兄弟分头行动,径直
冲出去,最终截获赃物的是雷穆斯。
回来时,羊内脏正在烤叉上嗞嗞作响,
他边取边说:“这当然是胜者的奖赏。”
375 于是和手下一起饕餮,等罗慕路斯
空手归来,已只剩食物的残迹。
他苦笑,不信法比乌斯族和弟弟竟能
获胜,自己的昆提里乌斯族[13]竟不能。
此故事流传至今,人们仍裸身奔跑,
380 它脍炙人口,是因为结局美好。
你或许还会问我:此地为何叫“狼洞”[14],
此日为何也有类似的名称?
维斯塔贞女西尔维娅诞下了天种[15],
那时王国已落入她叔父[16]手中。
385 他下旨将双婴抱走,放入河中淹死:
疯狂!这其中可有罗慕路斯。
仆人服从了残忍的命令,满心不情愿,
含泪将孪生子抱到指定地点。
阿尔布拉河[17](台伯里努斯淹死后改叫
390 台伯河)碰巧因冬雨漫出了河道,
现在是罗马广场和著名赛车场[18]的地方,
那时你能够看见小船漂荡。
他们到了这里(其实也无法走更远),
站在岸边,望着孩子们慨叹:
395 “他俩多像啊!两个都长得这么漂亮!
不过,那一个似乎更有力量。
倘若长相能表明血缘,眼睛没骗我,
我真怀疑你们是某位神的骨血。
可如果神是你们的父亲,现在局面
400 如此危急,他怎会袖手旁观?
[1] 海格力斯杀死了欧吕托斯(Eurytus)的儿子伊皮托斯(Iphytus),墨丘利将他卖给迈奥尼亚(即吕底亚)女王翁帕勒(Omphale)做奴隶,用换来的工钱作为给欧吕托斯的赔偿,但翁帕勒却对他青睐有加。Hejduk(2011)认为,这段未遂强奸的记述也象征着史诗体与爱情哀歌体的争斗,而且法乌努斯的洞中行为影射了埃涅阿斯与狄多在洞中的幽会,是维吉尔笔下爱情悲剧的喜剧重演。而且值得注意的是,海格力斯在这段文字中扮演的不是英雄,通过下文描述的易装行为,他变成了罗马爱情哀歌中阴柔的男性求爱者。
[2] “迈奥尼亚”无疑让人联想到史诗的开创者荷马(他出生于迈奥尼亚)。
[3] 特摩罗斯(Tmolus或Timolus)是吕底亚的一座山,以葡萄酒闻名。
[4] 奥维德想象白马为晨星拉车,与此对应,黑马则为晚星拉车。
[5] “海格力斯”的原文是Alciden(主格Alcides),Alcides是海格力斯的常见名号之一,意为“阿尔凯俄斯(Alceus)的孙子”。
[6] 神的敬拜仪式要求参与者保持洁净状态,这包括在仪式之前特定时期内禁欲。
[7] Hejduk(2011)认为,这行原文中的quid non amor improbus audet?明显呼应着《埃涅阿斯纪》(Aeneid 4.412)的improbe Amor, quid non mortalia pectora cogis!(淫邪的欲望,在你驱使下,凡心什么事不会做?)。
[8] Hejduk指出,这一行是典型的史诗描写。
[9] 这个比喻也是典型的史诗元素,它出自荷马《伊利亚特》(Iliad 3.33-5),维吉尔也曾在《埃涅阿斯纪》(Aeneid 2.378-82)中借用。
[10] 按照当时的习俗,侍从睡在主人卧室外面的房间里,通常晚上会留一盏灯,所以牧神还来不及从地上起来,侍从就已经把灯拿过来了。
[11] “旷野”(campo)可能指战神广场。
[12] “格斗”对应的原文是caestibus(主格单数caestus),caestus是一种皮制的拳击手套,上面缝着铅或铁,以增强攻击力。
[13] 法比乌斯家族(Fabii)是萨宾人,相传是雷穆斯的同伴;昆提里乌斯家族(Quintilii)是罗马人,相传是罗慕路斯的同伴。
[14] “狼洞”的原文是Lupercal,这里为了表现它与“狼”(lupus)的关联,没有采用音译。
[15] 西尔维娅(Rhea Silvia)又名伊利娅(Ilia),她的故事在下一卷有详细讲述。她是长白城(Alba Longa)国王努米托尔(Numitor)的女儿。努米托尔被弟弟阿穆利乌斯(Amulius)夺去王位后,阿穆利乌斯故意选她为维斯塔贞女,以让兄长家绝后。此后,伊利娅怀孕生下了罗慕路斯和雷穆斯,虽然她声称他们是战神马尔斯的儿子,但阿穆利乌斯还是下令活埋了她,并让人把孩子投入台伯河溺毙。后来两兄弟意外获救,经过一番曲折,恢复了努米托尔的王位。
[16] “叔父”指阿穆利乌斯。
[17] 阿尔布拉(Albula)是台伯河的古名,意为“白色”(虽然罗马人通常都用“棕黄”形容台伯河)。相传长白城国王台伯里努斯在这条河里淹死,从此它改名台伯河。
[18] 罗马有两类广场(forum),一类用作法庭,一类用作市场。“著名赛车场”指Circus Maximus,建于帕拉丁山和阿文丁山之间的山谷,周长一英里,最初是国王老塔克文(Tarquinius Priscus)所造,后来恺撒做了大规模翻修,可容纳15万观众,许多重大比赛和公共表演都在这里举行。