Tempus ad hoc, lustris bis iam mihi quinque peractis,
omne fuit Musae carmen inerme meae;
nullaque, quae possit, scriptis tot milibus, extat
littera Nasonis sanguinolenta legi;
5 nec quemquam nostri, nisi me, laesere libelli,
artificis periit cum caput Arte sua.
Vnus, et hoc ipsum est iniuria magna, perennem
candoris titulum non sinit esse mei.
Quisquis is est, nam nomen adhuc utcumque tacebo[1],
10 cogit inassuetas sumere tela manus.
Ille relegatum gelidos aquilonis ad ortus
non sinit exilio delituisse meo,
vulneraque inmitis requiem quaerentia vexat,
iactat et in toto nomina nostra[2] foro,
15 perpetuoque mihi sociatam foedere lecti
non patitur vivi[3] funera flere viri;
cumque ego quassa meae complectar membra carinae,
naufragii tabulas pugnat habere mei,
et, qui debuerat subitas extinguere flammas,
20 Hic praedam medio raptor ab igne petit.
Nititur, ut profugae desint alimenta senectae.
Heu! quanto est nostris dignior ipse malis!
Di melius, quorum longe mihi maximus ille est,
qui nostras inopes noluit esse vias.
25 Huic igitur meritas grates, ubicumque licebit,
pro tam mansueto pectore semper agam.
Audiat hoc Pontus. Faciet quoque forsitan idem,
terra sit ut propior testificanda mihi.
At tibi, calcasti qui me, violente, iacentem,
30 qua[4] licet ei misero, debitus hostis ero.
Desinet esse prius contrarius ignibus umor,
iunctaque cum luna lumina solis erunt,
parsque eadem caeli zephyros emittet et euros,
et tepidus gelido flabit ab axe notus,
37 et ver autumno, brumae miscebitur aestas,
atque eadem regio vesper et ortus erit,
35 et nova fraterno veniet concordia fumo,
quem vetus accensa separat ira pyra,
39 quam mihi sit tecum positis, quae sumpsimus, armis
40 gratia, commissis, improbe, rupta tuis.
< . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . >
43 Pax erit haec nobis, donec mihi[5] vita manebit,
cum pecore infirmo quae solet esse lupis.
45 Prima quidem coepto committam proelia versu,
non soleant quamvis hoc pede bella geri.
Vtque petit primo plenum flaventis harenae
nondum calfacti militis hasta solum,
sic ego te nondum ferro iaculabor acuto,
50 protinus invisum nec petet hasta caput,
et neque nomen in hoc nec dicam facta libello,
teque brevi, qui sis, dissimulare sinam.
Postmodo, si perges, in te mihi liber iambus
tincta Lycambeo sanguine tela dabit.
55 Nunc quo Battiades inimicum devovet Ibin,
hoc ego devoveo teque tuosque modo.
Vtque ille, historiis involvam carmina caecis,
non soleam quamvis hoc genus ipse sequi.
Illius ambages imitatus in Ibide dicar
60 oblitus moris iudiciique mei.
Et quoniam, qui sis, nondum quaerentibus edo,
Ibidis interea tu quoque nomen habe.
Vtque mei versus aliquantum noctis habebunt,
sic vitae series tota sit atra tuae.
65 Haec tibi natali facito[6] Ianique kalendis
non mentituro quilibet ore legat.
Di maris et terrae, quique his meliora tenetis
inter diversos cum Iove regna polos,
huc, precor, huc vestras omnes advertite mentes,
70 et sinite optatis pondus inesse meis:
ipsaque tu tellus, ipsum cum fluctibus aequor,
ipse meas aether accipe summe preces,
sideraque et radiis circumdata solis imago,
lunaque, quae numquam quo prius orbe micas,
75 noxque tenebrarum specie reverenda tuarum,
quaeque ratum triplici pollice netis[7] opus,
quique per infernas horrendo murmure valles
inperiuratae laberis amnis aquae,
quasque ferunt torto vittatis angue capillis
80 carceris obscuras ante sedere fores,
vos quoque, plebs superum, Fauni Satyrique Laresque
fluminaque et nymphae semideumque genus,
denique ab antiquo divi veteresque novique
in nostrum cuncti tempus adeste chao[8],
85 carmina dum capiti male fido dira canentur[9],
et peragent partes ira dolorque suas.
Adnuite optatis omnes ex ordine nostris,
et sit pars voti nulla caduca mei.
Quaeque precor, fiant: ut non mea dicta, sed illa
90 Pasiphaës generi verba fuisse putet.
Quasque ego transiero poenas, patiatur et illas:
plenius ingenio sit miser ille meo.
Neve minus noceant fictum execrantia nomen
vota, minus magnos commoveantve deos,
95 illum ego devoveo, quem mens intellegit, Ibin,
qui se scit factis has meruisse preces.
Nulla mora est in me: peragam rata vota sacerdos.
Quisquis ades sacris, ore favete, meis.
Quisquis ades sacris, lugubria dicite verba,
100 et fletu madidis Ibin adite genis:
[1] tacebo=latebit
[2] nomina nostra=verba canina=verba carina
[3] vivi=miseri
[4] qua=quo=quod
[5] donec mihi=semper dum
[6] facito=festo
[7] netis=nectit=nectis
[8] chao=chaos=chori=thori
[9] canentur=canuntur
到如今,我在世上已度過五十個寒暑[1],
寫的每首詩都沒有挑釁的企圖,
納索的幾萬行詩里,誰也讀不到一個詞,
上面沾着任何人的半點血跡,
5 若說我的書傷過誰,那就只有我自己,
當《藝術》將我這位作者推向死。
有一人(此事本身已經是很大的傷害)[2]
非不許我的善名長久存在。
無論他是誰(我仍會多少遮掩其名字),
10 我都不得不破例拾起武器。
我雖已貶謫到凜冽北風的發源之處,
他仍不讓我在放逐地隱居,
殘忍地撕開迫切需要靜養的創傷,
肆意攻擊我,把廣場變成戰場,
15 他也不肯讓與我永守婚盟的愛妻
為丈夫生不如死的日子悲泣。
當我緊拽着自己那艘破敗的沉船,
他卻來搶奪劫後殘存的木板,
本應該幫助我撲滅意外大火的友人,
20 卻在烈焰中貪婪搜刮戰利品。
他竭力要讓我流亡的老年缺衣少食,
他比我更該忍受這可怕的遭際!
神另有安排:我眼中至高無上的那位[3]
確保我在旅途中不匱乏飢餒。
25 所以我永遠都要獻上他應得的感激——
無論何時——謝謝他如此仁慈。
讓龐圖斯聽我的心聲,或許同樣這位神
會讓更近的土地為我作證。
可是你,暴徒,卻要踐踏我,我已經倒地,
30 不管多凄慘,我都不能放過你!
即使水不再與火為敵,太陽的金輝
與月亮的銀輝已經攜手聯袂,
即使同一片天空同時吹東風和西風,
溫和的南風從冰冷的北極出籠,
37 即使春天和秋天,冬季和夏季已混合[4],
黎明和黃昏在同一處升起沉落,
35 即使那對兄弟在葬禮火焰上因敵意
而分開的煙霧萌生出新的情誼[5],
39 我也不可能放下武器,與你重溫——
40 惡棍!——因你的罪而斷裂的情分,
我的憤怒也不會隨時間煙消雲散,
天長地久,我的恨絕不會黯淡[6],
只要我活着,我倆只能有一種和平,
那和平就是凶狼和弱羊的對陣。
45 沒錯,我將用這首詩發動第一場戰役,
雖然這格律通常不習慣攻擊[7]。
就像士兵的長矛,在熱血湧起之前,
首先刺向鋪滿黃沙的地面,
我也暫不將利鐵的投槍瞄準你,也不會
50 立刻用長矛扎破你可憎的腦袋,
在這本書里我不提你的名字和惡行,
再忍耐一刻,隱藏你的身份。
如果以後你不知悔改,放肆的短長格
就會殺向你,沾滿呂坎貝的血[8]。
55 巴提亞迪斯[9]如何詛咒他的敵人,
我現在也如何詛咒你和擁躉。
和他一樣,我的詩也覆滿暗黑的細節[10],
雖然我還不習慣如此寫作。
人們會說我忘記了自己的趣味與風格,
60 刻意模仿他的《伊比斯》的晦澀。
既然我還沒有向眾人透露你的名字,
就不妨暫時把你叫做伊比斯。
就像我的作品將籠罩着一層夜色,
也祈願你的餘生黑雲如墨!
65 我會讓人在你的生日和元旦朗讀,
一字不漏地獻上我的祝福。
大海和大地的眾神,還有天界的眾神——
你們和朱庇特的國度遠勝凡塵——
我祈求你們,將所有的心思轉向這裡,
70 給我的這番禱告注入神力!
還有你,土地,你,波濤翻湧的海洋,
你,高天,請接受我的祈望;
還有星辰,光芒輻散四方的太陽,
從不以同一種面容照臨的月亮;
75 還有夜神[11],你黑暗的形象令人畏懼,
還有你們[12],編織命定的結局;
還有你,永恆的冥河,穿過幽森的谷底,
奔流的喧響讓世人不寒而慄;
還有你們[13],傳說以盤繞的毒蛇為束髮帶,
80 總是守在不見天日的牢門外;
還有你們,神界的平民,牧神、林神、
家神、河神、仙女與各位半神[14];
總之,從最古老的混沌到我們的世紀,
所有的新神舊神,助我一份力,
85 當我對這位無信者吟唱詛咒的詩歌,
當憤怒和仇恨扮演它們的角色。
請你們按各自的品次襄助我的心愿,
別讓任何一部分無法應驗。
無論求什麼,都實現,讓他覺得,這不是
90 我的話,而是帕西法厄女婿[15]的禱辭。
願我不曾求的懲罰,他也一併忍受,
願他的痛苦越過我天賦的盡頭!
也別讓我的詛咒因使用化名而減輕
殺傷力,或少打動大神半分!
95 我詛咒伊比斯,心裡知道他是誰,他也
清楚作惡的自己是罪有應得。
我這位祭司將立刻說出每一條詛咒,
見證聖禮的眾神啊,請開尊口!
無論你是誰,請念誦哀傷陰鬱的話,
100 請逼近伊比斯,淚水掛滿臉頰;
[1] 這首集古典時代詬詈詩大成的作品究竟以誰為靶子,我們已經無從知曉,但許多研究者認為,他可能是奧古斯都的獲釋奴隸,一位名叫許基努斯(C. Iulius Hyginus,前64-17)的亞歷山大文法學家,他寫過一部論神話的專著。“伊比斯”(ibis)的標題來自亞歷山大詩人卡利馬科斯的同名詩作,這個詞原是一種鳥(朱鷺)的名字,卡利馬科斯用它代指自己的一位私敵,奧維德仿效了他的做法。整首詩充滿了拐彎抹角的神話典故,如果它真是以許基努斯為攻擊對象,倒是合適的人選。從第一行推知,這首詩的創作時間至少早於《黑海書簡》,可能也比《哀歌集》中不少詩歌要早。在充分顧及格律和中文表現力的前提下,譯文儘可能地保留了原詩的“典故謎”。
[2] “有一人”指此詩針對的那位。
[3] 指屋大維。
[4] 35-39行的順序根據上下文的語義做了調整。
[5] 指俄狄浦斯的兩個兒子,事情的起因參考《哀歌集》第二部第320行的注釋,這個情節參考《哀歌集》第五部第五首33-36行。
[6] 原詩41-42行缺失,譯文為了完整,根據上下文杜撰了這兩行。
[7] 哀歌體通常不用於諷刺。
[8] 短長格(iambus)是諷刺攻擊的最合適體裁,古希臘詩人阿齊洛科斯(Archilochus,前680-前645)是短長格的創始人。呂坎貝(Lycambes)是聶奧布勒(Neobule)的父親,他曾許諾把她嫁給阿齊洛科斯,後來毀約,傳說呂坎貝因為受不了阿齊洛科斯一再寫詩諷刺,上吊自殺。參考《帕拉丁選集》(Anthologia Palatina 7.69.3)。
[9] “巴提亞迪斯”(Battiades)意為“巴托斯的後代”,指卡利馬科斯。
[10] “暗黑的細節”指晦澀生僻的典故,以卡利馬科斯為代表的亞歷山大詩派尤其強調學識對創作的重要性,所以喜歡曲折隱晦地用典。奧維德此詩也是這種風格。
[11] 夜神(Nox),古希臘羅馬神話中最古老的神祇之一。
[12] 指命運三女神(Parcae)。
[13] 指復仇三女神(Eumenides)。
[14] 牧神(Fauni)、林神(Satyri)、家神(Lares)、河神(Flumina)、仙女(nymphae)與各位半神(semidei)都是古希臘羅馬神話中的次等神。
[15] “帕西法厄女婿”指忒修斯,因為忒修斯曾娶過米諾斯和帕西法厄的女兒阿里阿德涅。關於“禱辭”,參考《哀歌集》第二部第383行的注釋。