O mihi non dubios inter memorande sodales,
qui quod es, id vere, Care, vocaris, ave!
Vnde salutaris, color hic tibi protinus index
et structura mei carminis esse potest,
5 non quia mirifica est, sed quod non publica certe est:
qualis enim cumque est, non latet esse meam.
Ipse quoque, ut titulum chartae de fronte revellas,
quod sit opus videor dicere posse tuum.
Quamlibet in multis positus noscere libellis,
10 perque observatas inveniere notas.
Prodent auctorem vires quas Hercule dignas
novimus atque illi, quem canis ipse[1], pares.
Et mea Musa potest, proprio deprensa colore,
insignis vitiis forsitan esse suis.
15 Tam mala Thersiten prohibebat forma latere,
quam pulchra Nireus conspiciendus erat.
Nec te mirari, si sint vitiosa, decebit
carmina quae faciam paene poeta Getes.
A! pudet et Getico scripsi sermone libellum,
20 structaque sunt nostris barbara verba modis:
et placui (gratare mihi) coepique poetae
inter inhumanos nomen habere Getas.
Materiam quaeris? Laudes: de Caesare dixi!
Adiuta est novitas numine nostra dei.
25 Nam patris Augusti docui mortale fuisse
corpus, in aetherias numen abisse domos:
esse parem virtute patri qui frena rogatus
saepe recusati ceperit imperii:
esse pudicarum te Vestam, Livia, matrum,
30 ambiguum nato dignior anne viro:
esse duos iuvenes, firma adiumenta parentis,
qui dederint animi pignora certa sui.
Haec ubi non patria perlegi scripta Camena,
venit et ad digitos ultima charta meos,
35 et caput et plenas omnes movere pharetras,
et longum Getico murmur in ore fuit.
Atque aliquis ‘Scribas haec cum de Caesare’ dixit
‘Caesaris imperio restituendus eras.’
Ille quidem dixit, sed me iam, Care, nivali
40 sexta relegatum bruma sub axe videt.
Carmina nil prosunt, nocuerunt carmina quondam
primaque tam miserae causa fuere fugae.
At tu, per studii communia foedera sacri,
per non vile tibi nomen amicitiae
45 (sic capto Latiis Germanicus hoste catenis
materiam vestris adferat ingeniis:
sic valeant pueri, votum commune deorum,
quos laus formandos est tibi magna datos),
quanta potes, praebe nostrae momenta[2] saluti,
50 quae nisi mutato nulla futura loco est.
[1] ipse=esse
[2] momenta=monimenta
(致加茹斯)[1]
加茹斯,人如其名,嘉如斯,我向你問安[2],
我的心目中最忠誠堅定的夥伴。
這封信的顏色和詩的結構提供了線索,
你馬上就知道它來自哪個角落,
5 我寫得並不精妙,但至少也不平庸,
無論優劣,都顯然有我的特徵。
反過來也一樣,即使扯掉詩作的署名,
我也當知道你是作品的主人,
不管放到多少本書里,我也會找到你,
10 認出你,因為我熟悉你的印記。
我熟悉的筆力——與海格力斯相稱也相當[3],
暴露了誰在將這位英雄吟唱。
我的繆斯也能夠憑她的膚色來分辨,
或許因為那些痣她才顯眼。
15 醜陋的形貌讓忒耳西特斯難以隱藏[4],
正如英俊的尼柔斯總吸引目光[5]。
這些詩若缺陷太多,你也不應該驚詫,
我這位詩人幾乎已融入蓋塔。
唉!我已羞恥地用蓋塔語寫了一首詩,
20 以羅馬的格律編織蠻族的詞[6]。
我已經贏得(祝賀我!)粗野蓋塔人的歡心,
他們已把我看作一位詩人。
什麼題材?你會稱讚我,是愷撒的頌歌!
是神意幫助我完成了這篇新作。
25 我在詩中說,雖然奧古斯都的身軀
屬於塵世,靈魂已升入天居;
新君曾反覆拒絕大位,不得已才執轡[7]
帝國,他的美德與父親媲美;
你,利維婭,純潔婦人的維斯塔[8],無愧於
30 你的兒子,也無愧你的丈夫[9];
兩位年輕的皇子[10]是父親的堅強柱石,
他們已經顯示出精神的活力。
當我朗誦完這首非母語寫成的詩,
手指停在書卷最後的位置,
35 所有人都點頭稱善,一邊晃動他們
滿滿的箭囊,長時間低聲議論,
其中一人說:“既然你的詩讚美愷撒[11],
愷撒就應當下令,讓你回家。”
他雖如此說,可是加茹斯,如今我已然
40 在冰冷的天極下放逐了六個冬天[12]。
詩歌對我有何用?除了曾經傷害我,
如此悲慘的流亡就是它惹禍。
可是你,請顧念我們神聖的詩人同盟
還有你向來看重的友誼之名——
45 願日耳曼尼庫斯用羅馬的鎖鏈俘虜
敵人,激勵你施展文字的天賦,
願孩子們[13]茁壯成長,這也是諸神的心愿,
你對他們的教育[14]已獲得盛讚!
請盡你所能,讓我多少能享受平安,
我不會有平安,除非放逐地能更換。
[1] 加茹斯(Carus)通常譯成“卡盧斯”,但為了再現詩歌開頭的一個雙關(見第1行的注釋),我選擇了這個譯法。
[2] Carus在拉丁文中既是人名,也有“親愛的”“寶貴的”意思,奧維德在這裡就利用這個雙關表達了對朋友的讚許。我在中文裡用了一個不同的雙關來表現這個效果:加茹斯——嘉如斯。
[3] 加茹斯可能在寫以海格力斯為主角的史詩。
[4] 關於忒耳西特斯,參考《黑海書簡》第三部第九首第10行的注釋。
[5] 尼柔斯(Nireus)曾是海倫的追求者,特洛伊戰爭希臘將領中最英俊的一位,參考《伊利亞特》(Iliad 2.673-4)。
[6] 這是令人驚訝的新信息,也體現了奧維德的語言天分。
[7] 提比略故意裝作不肯繼承帝位,參考塔西佗《編年史》(Annales 1.11-13)。
[8] 貞潔的維斯塔女神是家庭價值觀的象徵。
[9] 哪位兒子?哪位丈夫?利維婭懷孕三月就與前任丈夫克勞迪烏斯離婚,與屋大維結婚,然後剩下了大德魯蘇。
[10] 日耳曼尼庫斯和小德魯蘇。
[11] 指提比略。
[12] 所以此詩作於公元14-15年之間的冬天。
[13] 應當指日耳曼尼庫斯的孩子。
[14] 加茹斯此時是日耳曼尼庫斯孩子的老師,這恐怕是奧維德給他寫信的一個重要原因。