奧維德《黑海書簡》第4部第12首



Quo minus in nostris ponaris, amice, libellis,
nominis efficitur condicione tui.
Aut ego non alium prius hoc dignarer honore:
est aliquis nostrum si modo carmen honor.
5 Lex pedis officio fortunaque nominis obstat,
quaque meos adeas, est via nulla, modos.
Nam pudet in geminos ita nomen scindere versus,
desinat ut prior hoc incipiatque minor.
et pudeat, si te, qua syllaba parte moratur,
10 artius adpellem Tuticanumque vocem.
Nec[1] potes in versum Tuticani more venire,
fiat ut e longa syllaba prima brevis:
aut ut ducatur[2] quae nunc correptius exit,
et sit porrecta longa secunda mora.
15 His ego si vitiis ausim corrumpere nomen,
ridear et merito pectus habere neger.
Haec mihi causa fuit dilati muneris huius,
quod meus adiecto fenore reddet[3] amor,
teque canam quacumque nota, tibi carmina mittam,
20 paene mihi puero cognite paene puer,
perque tot annorum seriem quot habemus uterque,
non mihi quam fratri frater amate minus.
Tu bonus hortator, tu duxque comesque fuisti,
cum regerem tenera frena novella manu.
25 Saepe ego correxi sub te censore libellos,
saepe tibi admonitu facta litura meo est,
dignam Maeoniis Phaeacida condere chartis
cum te Pieriae perdocuere deae.
Hic tenor, haec viridi concordia coepta iuventa
30 venit ad albentis inlabefacta comas.
Quae nisi te moveant, duro tibi pectora ferro
esse vel invicto clausa adamante putem.
Sed prius huic desint et bellum et frigora terrae,
invisus nobis quae duo Pontus habet,
35 et tepidus Boreas et sit praefrigidus Auster,
et possit fatum mollius esse meum
quam tua sint lasso[4] praecordia dura sodali.
Hic cumulus nostris absit abestque malis.
Tu modo per superos, quorum certissimus ille est,
40 quo tuus adsidue principe crevit honor,
effice constanti profugum pietate tuendo,
ne sperata meam deserat aura ratem.
Quid mandem quaeris? Peream, nisi dicere vix est,
si mode, qui periit, ille perire potest.
45 Nec quid agam invenio nec quid nolimue velimve,
nec satis utilitas est mihi nota mea.
Crede mihi, miseros prudentia prima relinquit,
et sensus cum re consiliumque fugit.
Ipse, precor, quaeras qua sim tibi parte iuvandus,
50 quoque viam facias ad mea vota vado.
[1] Nec=et=non
[2] ut ducatur=producatur
[3] reddet=reddit
[4] lasso=lapso

(致圖提卡努斯)[1]
 
朋友,你不曾出現在我的詩里,原因
在於,你的名字有特別的發音。
我本相信,這樣的榮譽首先屬於你——
如果我的詩與榮譽能連在一起。
5 可你的名字碰巧與音步的規則衝突,
沒任何辦法能將它嵌入格律[2]
因為我恥於將你的名字斷成兩行詩,
分佔長行的結尾和短行的開始[3]
如果我把“卡”這個長音強行縮短[4]
10 如此稱呼你同樣令我羞慚;
你同樣不能為了符合哀歌體的格律,
將名字開頭的長“圖”變成短“途”[5]
或者把短促的第二個音節故意延遲,
在簡單的“提”里無端製造難“題”[6]
15 如果我敢用這些歪招篡改你的名,
別人就應嘲笑我品味不正。
因這個緣故,我才遲遲未表達謝意,
但我的情誼為你添加了利息。
我會用某個標記頌讚你,給你寄詩,
20 畢竟我倆幾乎孩提時就相識,
在共同度過的漫長年月里,我們彼此
完全如兄弟與兄弟相互扶持[7]
你熱情鼓勵我,引導我,與我一路同行,
當我嘗試用稚手操控韁繩。
25 我修改詩歌經常是遵從你的意見,
經常因你的提醒,我刪去冗言,
你自己則跟隨皮埃里亞女神[8]的啟示,
創作無愧於荷馬的《派阿齊亞紀》[9]
從青春時代就開始的這份執着,這種
30 默契,直到頭白時仍未鬆動。
如此的往事若不能打動你,我就會懷疑,
你的那顆心封在堅鐵或鑽石里。
但即使這片土地不再有戰爭或嚴寒——
龐圖斯對付我的兩樣手段,
35 即使北風變暖和,南風也變得凜冽,
即使我的命不再如此慘切[10]
你也不會冷酷地對待疲憊的夥伴。
別再添厄運,厄運也不會再添!
你只需——以諸神的名義,最值得信賴的那位[11]
40 翼護着你的榮譽不斷增輝——
忠誠不渝地看護我這位放逐者,以免
期盼的好風拋棄我的小船。
你問我有何願望?我想死,若我還可以
如此說,若已死的人還能夠再死。
45 我不知什麼可做,什麼可求不可求,
也不清楚利益該如何籌謀。
相信我,首先甩下不幸者的就是遠見,
當運氣撤走,理性和判斷也逃竄。
我求你仔細想想,哪方面能給我幫助,
在怎樣的淺灘為我的夢想鋪路。


[1] 關於這位圖提卡努斯,除了奧維德兩首詩中提到的細節,我們一無所知。
[2] 圖提卡努斯(Tuticanus)的名字如果標出長音,就是Tūticānus,所以音節模式是“長-短-長-短”,而哀歌雙行體除了兩行行末的最後一個音節可長可短外,其餘位置的基本構成只有“長-長”或者“長-短-短”這兩種組合,所以圖提卡努斯的名字永遠無法嵌入哀歌體的格律中。
[3] 哀歌雙行體長行結尾兩個音節可以是“長-短”,短行開始兩個音節可以是“長-長”,也可以用“長-短-短”來替換,這樣如果Tūti放到長行結尾,cānus放到短行開頭,可以符合格律,但必須以斬斷他的名字為代價。
[4] 哀歌雙行體短行結尾是“長-短-短”加上一個可長可短的音節,這樣如果將Tūticānus的第三個音節變成短音,就是“長-短-短-短”的結尾,是符合格律的。
[5] 如果將Tūticānus的第一個音節變成短音,則四個音節依次是“短-短-長-短”,開頭的兩個“短-短”可以和前面某個長音組合,結尾的“長-短”可以和後面某個短音組合。
[6] 如果將Tūticānus的第二個音節變成長音(即延遲),則四個音節依次是“長-長-長-短”,則開始兩個音節可以自己組合,結尾兩個音節可以和後面某個短音組合。
[7] 此話似乎言不由衷,從奧維德被放逐到此時已經六年,奧維德才第一次給對方寫信。
[8] 繆斯。
[9] 《派阿齊亞紀》(Phaeacid)圍繞派阿齊亞(Phaeacia)地區展開,派阿齊亞又名斯凱里亞,是尤利西斯遇見瑙西卡公主的地方。圖提卡努斯的這首詩很可能是以《奧德賽》的派阿齊亞諸卷(6-12卷)為基礎改寫的史詩。
[10] 此時奧維德似乎已經確信,他永遠不會得到皇室赦免。
[11] 提比略或者日耳曼尼庫斯。