O mihi non dubios inter memorande sodales,
qui quod es, id vere, Care, vocaris, ave!
Vnde salutaris, color hic tibi protinus index
et structura mei carminis esse potest,
5 non quia mirifica est, sed quod non publica certe est:
qualis enim cumque est, non latet esse meam.
Ipse quoque, ut titulum chartae de fronte revellas,
quod sit opus videor dicere posse tuum.
Quamlibet in multis positus noscere libellis,
10 perque observatas inveniere notas.
Prodent auctorem vires quas Hercule dignas
novimus atque illi, quem canis ipse[1], pares.
Et mea Musa potest, proprio deprensa colore,
insignis vitiis forsitan esse suis.
15 Tam mala Thersiten prohibebat forma latere,
quam pulchra Nireus conspiciendus erat.
Nec te mirari, si sint vitiosa, decebit
carmina quae faciam paene poeta Getes.
A! pudet et Getico scripsi sermone libellum,
20 structaque sunt nostris barbara verba modis:
et placui (gratare mihi) coepique poetae
inter inhumanos nomen habere Getas.
Materiam quaeris? Laudes: de Caesare dixi!
Adiuta est novitas numine nostra dei.
25 Nam patris Augusti docui mortale fuisse
corpus, in aetherias numen abisse domos:
esse parem virtute patri qui frena rogatus
saepe recusati ceperit imperii:
esse pudicarum te Vestam, Livia, matrum,
30 ambiguum nato dignior anne viro:
esse duos iuvenes, firma adiumenta parentis,
qui dederint animi pignora certa sui.
Haec ubi non patria perlegi scripta Camena,
venit et ad digitos ultima charta meos,
35 et caput et plenas omnes movere pharetras,
et longum Getico murmur in ore fuit.
Atque aliquis ‘Scribas haec cum de Caesare’ dixit
‘Caesaris imperio restituendus eras.’
Ille quidem dixit, sed me iam, Care, nivali
40 sexta relegatum bruma sub axe videt.
Carmina nil prosunt, nocuerunt carmina quondam
primaque tam miserae causa fuere fugae.
At tu, per studii communia foedera sacri,
per non vile tibi nomen amicitiae
45 (sic capto Latiis Germanicus hoste catenis
materiam vestris adferat ingeniis:
sic valeant pueri, votum commune deorum,
quos laus formandos est tibi magna datos),
quanta potes, praebe nostrae momenta[2] saluti,
50 quae nisi mutato nulla futura loco est.
[1] ipse=esse
[2] momenta=monimenta
(致加茹斯)[1]
加茹斯,人如其名,嘉如斯,我向你问安[2],
我的心目中最忠诚坚定的伙伴。
这封信的颜色和诗的结构提供了线索,
你马上就知道它来自哪个角落,
5 我写得并不精妙,但至少也不平庸,
无论优劣,都显然有我的特征。
反过来也一样,即使扯掉诗作的署名,
我也当知道你是作品的主人,
不管放到多少本书里,我也会找到你,
10 认出你,因为我熟悉你的印记。
我熟悉的笔力——与海格力斯相称也相当[3],
暴露了谁在将这位英雄吟唱。
我的缪斯也能够凭她的肤色来分辨,
或许因为那些痣她才显眼。
15 丑陋的形貌让忒耳西特斯难以隐藏[4],
正如英俊的尼柔斯总吸引目光[5]。
这些诗若缺陷太多,你也不应该惊诧,
我这位诗人几乎已融入盖塔。
唉!我已羞耻地用盖塔语写了一首诗,
20 以罗马的格律编织蛮族的词[6]。
我已经赢得(祝贺我!)粗野盖塔人的欢心,
他们已把我看作一位诗人。
什么题材?你会称赞我,是恺撒的颂歌!
是神意帮助我完成了这篇新作。
25 我在诗中说,虽然奥古斯都的身躯
属于尘世,灵魂已升入天居;
新君曾反复拒绝大位,不得已才执辔[7]
帝国,他的美德与父亲媲美;
你,利维娅,纯洁妇人的维斯塔[8],无愧于
30 你的儿子,也无愧你的丈夫[9];
两位年轻的皇子[10]是父亲的坚强柱石,
他们已经显示出精神的活力。
当我朗诵完这首非母语写成的诗,
手指停在书卷最后的位置,
35 所有人都点头称善,一边晃动他们
满满的箭囊,长时间低声议论,
其中一人说:“既然你的诗赞美恺撒[11],
恺撒就应当下令,让你回家。”
他虽如此说,可是加茹斯,如今我已然
40 在冰冷的天极下放逐了六个冬天[12]。
诗歌对我有何用?除了曾经伤害我,
如此悲惨的流亡就是它惹祸。
可是你,请顾念我们神圣的诗人同盟
还有你向来看重的友谊之名——
45 愿日耳曼尼库斯用罗马的锁链俘虏
敌人,激励你施展文字的天赋,
愿孩子们[13]茁壮成长,这也是诸神的心愿,
你对他们的教育[14]已获得盛赞!
请尽你所能,让我多少能享受平安,
我不会有平安,除非放逐地能更换。
[1] 加茹斯(Carus)通常译成“卡卢斯”,但为了再现诗歌开头的一个双关(见第1行的注释),我选择了这个译法。
[2] Carus在拉丁文中既是人名,也有“亲爱的”“宝贵的”意思,奥维德在这里就利用这个双关表达了对朋友的赞许。我在中文里用了一个不同的双关来表现这个效果:加茹斯——嘉如斯。
[3] 加茹斯可能在写以海格力斯为主角的史诗。
[4] 关于忒耳西特斯,参考《黑海书简》第三部第九首第10行的注释。
[5] 尼柔斯(Nireus)曾是海伦的追求者,特洛伊战争希腊将领中最英俊的一位,参考《伊利亚特》(Iliad 2.673-4)。
[6] 这是令人惊讶的新信息,也体现了奥维德的语言天分。
[7] 提比略故意装作不肯继承帝位,参考塔西佗《编年史》(Annales 1.11-13)。
[8] 贞洁的维斯塔女神是家庭价值观的象征。
[9] 哪位儿子?哪位丈夫?利维娅怀孕三月就与前任丈夫克劳迪乌斯离婚,与屋大维结婚,然后剩下了大德鲁苏。
[10] 日耳曼尼库斯和小德鲁苏。
[11] 指提比略。
[12] 所以此诗作于公元14-15年之间的冬天。
[13] 应当指日耳曼尼库斯的孩子。
[14] 加茹斯此时是日耳曼尼库斯孩子的老师,这恐怕是奥维德给他写信的一个重要原因。