奥维德《黑海书简》第4部第12首



Quo minus in nostris ponaris, amice, libellis,
nominis efficitur condicione tui.
Aut ego non alium prius hoc dignarer honore:
est aliquis nostrum si modo carmen honor.
5 Lex pedis officio fortunaque nominis obstat,
quaque meos adeas, est via nulla, modos.
Nam pudet in geminos ita nomen scindere versus,
desinat ut prior hoc incipiatque minor.
et pudeat, si te, qua syllaba parte moratur,
10 artius adpellem Tuticanumque vocem.
Nec[1] potes in versum Tuticani more venire,
fiat ut e longa syllaba prima brevis:
aut ut ducatur[2] quae nunc correptius exit,
et sit porrecta longa secunda mora.
15 His ego si vitiis ausim corrumpere nomen,
ridear et merito pectus habere neger.
Haec mihi causa fuit dilati muneris huius,
quod meus adiecto fenore reddet[3] amor,
teque canam quacumque nota, tibi carmina mittam,
20 paene mihi puero cognite paene puer,
perque tot annorum seriem quot habemus uterque,
non mihi quam fratri frater amate minus.
Tu bonus hortator, tu duxque comesque fuisti,
cum regerem tenera frena novella manu.
25 Saepe ego correxi sub te censore libellos,
saepe tibi admonitu facta litura meo est,
dignam Maeoniis Phaeacida condere chartis
cum te Pieriae perdocuere deae.
Hic tenor, haec viridi concordia coepta iuventa
30 venit ad albentis inlabefacta comas.
Quae nisi te moveant, duro tibi pectora ferro
esse vel invicto clausa adamante putem.
Sed prius huic desint et bellum et frigora terrae,
invisus nobis quae duo Pontus habet,
35 et tepidus Boreas et sit praefrigidus Auster,
et possit fatum mollius esse meum
quam tua sint lasso[4] praecordia dura sodali.
Hic cumulus nostris absit abestque malis.
Tu modo per superos, quorum certissimus ille est,
40 quo tuus adsidue principe crevit honor,
effice constanti profugum pietate tuendo,
ne sperata meam deserat aura ratem.
Quid mandem quaeris? Peream, nisi dicere vix est,
si mode, qui periit, ille perire potest.
45 Nec quid agam invenio nec quid nolimue velimve,
nec satis utilitas est mihi nota mea.
Crede mihi, miseros prudentia prima relinquit,
et sensus cum re consiliumque fugit.
Ipse, precor, quaeras qua sim tibi parte iuvandus,
50 quoque viam facias ad mea vota vado.
[1] Nec=et=non
[2] ut ducatur=producatur
[3] reddet=reddit
[4] lasso=lapso

(致图提卡努斯)[1]
 
朋友,你不曾出现在我的诗里,原因
在于,你的名字有特别的发音。
我本相信,这样的荣誉首先属于你——
如果我的诗与荣誉能连在一起。
5 可你的名字碰巧与音步的规则冲突,
没任何办法能将它嵌入格律[2]
因为我耻于将你的名字断成两行诗,
分占长行的结尾和短行的开始[3]
如果我把“卡”这个长音强行缩短[4]
10 如此称呼你同样令我羞惭;
你同样不能为了符合哀歌体的格律,
将名字开头的长“图”变成短“途”[5]
或者把短促的第二个音节故意延迟,
在简单的“提”里无端制造难“题”[6]
15 如果我敢用这些歪招篡改你的名,
别人就应嘲笑我品味不正。
因这个缘故,我才迟迟未表达谢意,
但我的情谊为你添加了利息。
我会用某个标记颂赞你,给你寄诗,
20 毕竟我俩几乎孩提时就相识,
在共同度过的漫长年月里,我们彼此
完全如兄弟与兄弟相互扶持[7]
你热情鼓励我,引导我,与我一路同行,
当我尝试用稚手操控缰绳。
25 我修改诗歌经常是遵从你的意见,
经常因你的提醒,我删去冗言,
你自己则跟随皮埃里亚女神[8]的启示,
创作无愧于荷马的《派阿齐亚纪》[9]
从青春时代就开始的这份执着,这种
30 默契,直到头白时仍未松动。
如此的往事若不能打动你,我就会怀疑,
你的那颗心封在坚铁或钻石里。
但即使这片土地不再有战争或严寒——
庞图斯对付我的两样手段,
35 即使北风变暖和,南风也变得凛冽,
即使我的命不再如此惨切[10]
你也不会冷酷地对待疲惫的伙伴。
别再添厄运,厄运也不会再添!
你只需——以诸神的名义,最值得信赖的那位[11]
40 翼护着你的荣誉不断增辉——
忠诚不渝地看护我这位放逐者,以免
期盼的好风抛弃我的小船。
你问我有何愿望?我想死,若我还可以
如此说,若已死的人还能够再死。
45 我不知什么可做,什么可求不可求,
也不清楚利益该如何筹谋。
相信我,首先甩下不幸者的就是远见,
当运气撤走,理性和判断也逃窜。
我求你仔细想想,哪方面能给我帮助,
在怎样的浅滩为我的梦想铺路。


[1] 关于这位图提卡努斯,除了奥维德两首诗中提到的细节,我们一无所知。
[2] 图提卡努斯(Tuticanus)的名字如果标出长音,就是Tūticānus,所以音节模式是“长-短-长-短”,而哀歌双行体除了两行行末的最后一个音节可长可短外,其余位置的基本构成只有“长-长”或者“长-短-短”这两种组合,所以图提卡努斯的名字永远无法嵌入哀歌体的格律中。
[3] 哀歌双行体长行结尾两个音节可以是“长-短”,短行开始两个音节可以是“长-长”,也可以用“长-短-短”来替换,这样如果Tūti放到长行结尾,cānus放到短行开头,可以符合格律,但必须以斩断他的名字为代价。
[4] 哀歌双行体短行结尾是“长-短-短”加上一个可长可短的音节,这样如果将Tūticānus的第三个音节变成短音,就是“长-短-短-短”的结尾,是符合格律的。
[5] 如果将Tūticānus的第一个音节变成短音,则四个音节依次是“短-短-长-短”,开头的两个“短-短”可以和前面某个长音组合,结尾的“长-短”可以和后面某个短音组合。
[6] 如果将Tūticānus的第二个音节变成长音(即延迟),则四个音节依次是“长-长-长-短”,则开始两个音节可以自己组合,结尾两个音节可以和后面某个短音组合。
[7] 此话似乎言不由衷,从奥维德被放逐到此时已经六年,奥维德才第一次给对方写信。
[8] 缪斯。
[9] 《派阿齐亚纪》(Phaeacid)围绕派阿齐亚(Phaeacia)地区展开,派阿齐亚又名斯凯里亚,是尤利西斯遇见瑙西卡公主的地方。图提卡努斯的这首诗很可能是以《奥德赛》的派阿齐亚诸卷(6-12卷)为基础改写的史诗。
[10] 此时奥维德似乎已经确信,他永远不会得到皇室赦免。
[11] 提比略或者日耳曼尼库斯。