Haec mihi Cimmerio bis tertia ducitur aestas
litore pellitos inter agenda Getas.
Ecquos tu silices, ecquod, carissime, ferrum
duritiae confers, Albinovane, meae?
5 Gutta cavat lapidem, consumitur anulus usu,
atteritur[1] pressa vomer aduncus humo.
Tempus edax igitur praeter nos omnia perdet
cessat duritia mors quoque victa mea.
Exemplum est animi nimium patientis Vlixes,
10 iactatus dubio per duo lustra mari:
tempora solliciti sed non tamen omnia fati
pertulit et placidae saepe fuere morae.
An grave sex annis pulchram fovisse Calypson
aequoreaeque fuit concubuisse deae?
15 Excipit Hippotades qui dat pro munere ventos,
curvet ut inpulsos utilis aura sinus.
Nec bene cantantis labor est audire puellas:
nec degustanti lotos amara fuit.
Hos ego, qui patriae faciant oblivia, sucos
20 parte meae vitae, si modo dentur, emam.
Nec tu contuleris urbem Laestrygonos umquam
gentibus obliqua quas obit Hister aqua.
Nec vincet Cyclops saevum feritate Piacchen:
qui quota terroris pars solet esse mei?
25 Scylla feris trunco quod latret ab inguine monstris,
Heniochae nautis plus nocuere rates.
Nec potes infestis conferre Charybdin Achaeis,
ter licet epotum ter vomat illa fretum.
Qui quamquam dextra regione licentius errant,
30 securum latus hoc non tamen esse sinunt.
Hic agri infrondes, hic spicula tincta venenis,
hic freta vel pediti pervia reddit hiems,
ut, qua remus iter pulsis modo fecerat undis,
siccus contempta nave viator eat.
35 Qui veniunt istinc vix vos ea credere dicunt.
Quam miser est qui fert asperiora fide!
Crede tamen, nec te causas nescire sinemus,
horrida Sarmaticum cur mare duret hiems.
Proxima sunt nobis plaustri praebentia formam
40 et quae praecipuum sidera frigus habent.
Hinc oritur Boreas oraeque domesticus huic est
et sumit vires a propiore loco.
At Notus, aduerso tepidum qui spirat ab axe,
est procul et rarus languidiorque venit.
45 Adde quod hic clauso miscentur flumina Ponto,
vimque fretum multo perdit ab amne suam.
Huc Lycus, huc Sagaris Peniusque Hypanisque Calesque
influit et crebro vertice tortus Halys,
Partheniusque rapax et voluens saxa Cynapses
50 labitur et nullo tardior amne Tyras,
et tu, femineae Thermodon cognite turmae,
et quondam Graiis Phasi petite viris,
cumque Borysthenio liquidissimus amne Dyraspes
et tacite peragens lene Melanthus iter,
55 quique duas terras, Asiam Cadmique sororem,
separat et cursus inter utramque facit,
innumerique alii, quos inter maximus omnis
cedere Danuvius se tibi, Nile, negat.
Copia tot laticum, quas auget, adulterat undas,
60 nec patitur vires aequor habere suas.
Quin etiam stagno similis pigraeque paludi,
caeruleus vix est diluiturque color.
Innatat unda freto dulcis, leviorque marina est
quae proprium mixto de sale pondus habet.
65 Si roget haec aliquis cur sint narrata Pedoni,
quidue loqui certis iuverit ista modis,
‘Detinui, dicam, curas tempusque fefelli.
Hunc fructum praesens attulit hora mihi.
Abfuimus solito, dum scribimus ista, dolore,
70 in mediis nec nos sensimus esse Getis.’
At tu, non dubito, cum Thesea carmine laudes,
materiae titulos quin tueare tuae,
quemque refers, imitere virum. Vetat ille profecto
tranquilli comitem temporis esse fidem.
75 Qui quamquam est factis ingens et conditur a te
vir tanto quanto debuit ore cani,
est tamen ex illo nobis imitabile quiddam,
inque fide Theseus quilibet esse potest.
Non tibi sunt hostes ferro clauaque domandi,
80 per quos vix ulli peruius Isthmos erat:
sed praestandus amor, res non operosa volenti.
Quis labor est puram non temerasse fidem?
Haec tibi, qui praestas[2] indeclinatus amico,
non est quod lingua icta querente putes.
[1] atteritur=et teritur
[2] praestas=perstas
(致阿爾比諾瓦努斯)[1]
這已是基梅里伊[2]海岸邊的第六個夏天,
我仍在身裹獸皮的蓋塔人中間。
親愛的阿爾比諾瓦努斯,我的忍耐力
可有任何燧石和鋼鐵能相比?
5 水滴會鑿空岩石,戒指久用會耗損,
彎曲的犁鏵也會被泥土磨鈍。
如此看,饕餮的時間能吞噬一切,除了我[3],
連死亡都被我震懾,學會了耽擱。
尤利西斯是心靈忍受苦難的典範,
10 他在無常的海上飄蕩了十年。
但他並非十年都忍受命運的危險
與折磨,經常也有寧靜與悠閑[4]。
難道與美麗的卡呂普索相擁六年,
和海里的女神共枕也是磨難[5]?
15 埃俄洛斯款待他,贈風給他做禮物,
好鼓滿船帆,在波上暢行無阻[6]。
傾聽少女優美的歌唱算不上考驗[7],
沒有苦味的蓮花也不難下咽[8]。
倘若有人出售能忘記故國的藥劑,
20 用一半的生命去換,我也不吝惜。
你也永遠不能用食人族的城市來比擬
希斯特蜿蜒流過的蠻夷之地[9]。
論殘忍,獨眼巨人也勝不過皮亞切斯[10],
我的多少夢魘都拜他所賜!
25 雖然斯庫拉醜陋的小腹有凶獸狂吠[11],
赫尼俄基人才是船上的厲鬼[12]。
亞該亞人的剽悍讓卡律布狄斯羞愧[13],
儘管她三次吸入又吐出海水,
雖然他們在歐克辛右岸隨意遊盪,
30 但也絕不許左岸擺脫恐慌。
這裡的原野沒有樹,這裡的箭浸了毒,
這裡的海冬天是步行的通途,
不久前還需揮槳破浪的洶湧之處,
旅人已傲視舟楫,如履平陸。
35 從羅馬來的人告知,你們幾乎不信我。
多可憐,忍受難以置信的折磨!
但你必須信,我會告訴你,薩爾馬特海
為何在嚴酷的冬天被堅冰覆蓋。
離我最近的這些星辰形狀如一輛
40 馬車,它們的寒冷超出想象[14]。
北風在這裡發源,這裡是它的家鄉,
它從周圍的海岸汲取力量。
而南風溫暖的呼吸來自另一個天極,
它太遠,很少拜訪,來了也萎靡。
45 而且,這裡的河流都匯入封閉的龐圖斯[15],
海水因為河水減損了威力。
這些河[16]有萊庫斯、薩加利斯、佩尼烏斯、
許帕尼斯、卡雷斯、多漩渦的哈呂斯[17]、
性情暴烈的帕忒尼烏斯、裹挾大石
50 奔流的庫納普賽斯、湍急的圖拉斯,
還有你,婦女軍團熟知的忒爾墨冬[18]
和帕西斯[19]——當年曾吸引希臘群雄,
還有柏里斯忒紐斯[20]和清澈的杜拉斯佩斯,
和溫柔寧靜流淌的梅蘭圖斯,
55 還有那條分開兩片大陸的界河,
在亞細亞、歐羅巴[21]之間蜿蜒流過,
還有無數其他河,為首的是多瑙河,
尼羅河啊,它不承認比你遜色[22]。
源源匯入的淡水稀釋了咸澀的波浪,
60 不許這海保持原來的力量。
它簡直就像沉悶的池塘或凝滯的沼澤,
看不出蔚藍,完全變換了顏色。
河流的淡水停在表層,它比海水輕,
鹹水混合了鹽分,自然更沉[23]。
65 若有人問我,為何向裴多[24]講述這些,
如此精確的描繪能收穫什麼,
我會回答,“憂慮暫停了,時間消磨了,
這就是眼下的光陰給我的甜果。
我寫這些的時候,遠離了慣常的痛苦,
70 不再感覺自己與蓋塔人為伍。”
可是你,我相信,既然用詩讚美忒修斯[25],
必定不會辜負這崇高的主題,
並且會仿效你塑造的英雄。他當然不許
忠誠只做平安之時的伴侶[26]。
75 雖然他功業超卓,你在作品裡的頌讚
也自有與之相稱的高貴莊嚴,
但他的某種品質我們也能夠模仿:
忠誠的人都和忒修斯一樣。
你不用拔劍舞棒制伏兇殘的敵人——
80 他們幾乎讓地峽無法通行[27]——
但須展示愛,只要情願,此事容易辦。
難道不傷害純潔的忠誠很難?
你總是堅定地和朋友一起,不要誤會,
說出上面這番話,我並無怨懟。
[1] 從第一行可以判斷,這首詩寫於公元14年的夏天(奧維德大約在公元9年春天到達托密斯)。收信人阿爾比諾瓦努斯(Albinovanus Pedo)是日耳曼尼庫斯麾下的軍官,曾隨他在北海作戰,並寫過一首以此為題材的史詩。這篇作品在奧維德的放逐詩歌中獨樹一幟:(1)它的重心不再是抱怨處境的艱難,而是突出自己的堅忍;(2)詩中有一大段理性甚至堪稱“科學”的文字,解釋黑海冬天為何會結冰;(3)奧維德雖然再次將自己與尤利西斯做比較,語氣卻充滿了調侃。
[2] 基梅里伊(Cimmerii)是居住在第聶伯河沿岸的一個色雷斯部落。
[3] 在《哀歌集》第四部第六首重奧維德強調的是時間也不能沖淡痛苦,這裡“我”如同那首詩仍是世界的特例,但“我”已不再臣服於時間。
[4] 在下面的對比中,奧維德故意扭曲了《奧德賽》的情節,片面敘述或解讀其中的故事。
[5] 尤利西斯和卡呂普索(Calypso)一起度過了多少年,沒人確切地知道。按照荷馬的說法,這段旁人眼裡的艷遇並沒讓尤利西斯沉迷,他總是急於離開女神,希望早日返家。參考《奧德賽》(Odyssey 4.555-60, 5.151-8)。
[6] 風神埃俄洛斯的禮物固然出於好心,後來卻引發了災難,參考《奧德賽》(Odyssey 10.1-79)。
[7] 指塞壬(Sirens)。她們的歌聲並非享受,而是災難,參考《奧德賽》(Odyssey 12.165-200)。
[8] 在尤利西斯看來,讓人遺忘過去的蓮花絕非好東西,參考《奧德賽》(Odyssey 9.82-104)。
[9] 食人族指萊斯特里恭部落(Laestrygones),參考《奧德賽》(Odyssey 10.80-132)。
[10] 獨眼巨人指波呂斐摩斯,參考《黑海書簡》第二部第二首第113行的注釋。皮亞切斯(Piacches)從上下文看,應該是斯基泰一個食人部落的首領。
[11] 女妖斯庫拉的小腹有狗吠叫,參考《奧德賽》(Odyssey 12.73-126)。
[12] 赫尼俄基人(Heniochi)是居住在科爾基斯附近的海盜民族。
[13] 亞該亞人(Achaei)是斯基泰地區一個兇悍的民族。關於卡律布狄斯,參考《哀歌集》第五部第二首第73行的注釋。
[14] 指大熊星座。
[15] 黑海只通過西南的狹窄水道(博斯普魯斯海峽、馬爾馬拉海和達達尼爾海峽)與愛琴海連通,其他方向都被陸地封鎖。
[16] 下面列舉的都是黑海周邊流入黑海的河流,許多小河已經無從確定所指。
[17] 哈呂斯(Halys)是今天的吉希伊馬河,是小亞細亞最長的河流,向北流入黑海。
[18] 忒爾墨冬(Thermodon)是傳說中亞馬遜女戰士(Amazones)的領地。
[19] 帕西斯(Phasis)位於科爾基斯,當年追尋金羊毛的希臘群雄曾經到過這條河。
[20] 柏里斯忒紐斯(Borysthenius)即今天的第聶伯河。
[21] 歐羅巴(Europa)的原文是Cadmique sororem(卡德摩斯的妹妹),參考《黑海書簡》第一部第三首第78行的注釋。
[22] 尼羅河長度為6600多公里,多瑙河只有2800多公里。
[23] 奧維德的解釋完全符合科學原理。
[24] 裴多(Pedo)即阿爾比諾瓦努斯。
[25] 阿爾比諾瓦努斯可能正在寫一首以忒修斯為主角的史詩。
[26] “平安之時的伴侶”意味着會背叛逆境中的朋友。然而,忒修斯正是這樣的人,他拋棄了為他背叛父親、深愛他的阿里阿德涅。奧維德曾經四次敘述這段故事,尤其是《女傑書簡》(Heroides 10)和《變形記》(Metamorphoses 8.172ff)。卡圖盧斯也曾嚴厲譴責忒修斯(Carmina 64)的負心行為。
[27] 指忒修斯穿過科林斯地峽時殺死的多位攔路者。