Vnde licet, non unde iuvat, Graecine, salutem
mittit ab Euxinis hanc tibi Naso vadis,
missaque, di faciant, auroram occurrat ad illam,
bis senos fascis quae tibi prima dabit:
5 ut, quoniam sine me tanges Capitolia consul
et fiam turbae pars ego nulla tuae,
in domini subeat partis et praestet amici
officium iusso littera nostra die.
Atque, ego si fatis genitus melioribus essem
10 et mea sincero curreret axe rota,
quo nunc nostra manus per scriptum fungitur, esset
lingua salutandi munere functa tui,
gratatusque darem cum dulcibus oscula verbis,
nec minus ille meus quam tuus esset honor.
15 Illa, confiteor, sic essem luce superbus,
ut caperet fastus vix domus ulla meos:
dumque latus sancti cingit tibi turba senatus,
consulis ante pedes ire iuberer eques;
et, quamquam cuperem semper tibi proximus esse,
20 gauderem lateris non habuisse locum
nec querulus, turba quamvis eliderer, essem:
sed foret a populo tum mihi dulce premi.
Prospicerem gaudens quantus foret agminis ordo,
densaque quam longum turba teneret iter.
25 Quoque magis noris quam me vulgaria tangant,
spectarem qualis purpura te tegeret.
Signa quoque in sella nossem formata curuli
et totum Numidi sculptile dentis opus.
At cum Tarpeias esses deductus in arces,
30 dum caderet iussu victima sacra tuo,
me quoque secreto grates sibi magnus agentem
audisset media qui sedet aede deus.
Turaque mente magis plena quam lance dedissem,
ter quater imperii laetus honore tui.
35 Hic ego praesentes inter numerarer amicos,
mitia ius Vrbis si modo fata darent,
quaeque mihi sola capitur nunc mente voluptas,
tunc oculis etiam percipienda foret.
Non ita caelitibus visum est, et forsitan aequis.
40 Nam quid me poenae causa negata iuvet?
Mente tamen, quae sola loco non exulat, utar,
praetextam fasces aspiciamque tuos.
Haec modo te populo reddentem iura videbit,
et se secretis[1] finget adesse tuis,
45 nunc longi reditus hastae subponere lustri
credet et exacta cuncta locare fide:
nunc facere in medio facundum verba senatu,
publica quaerentem quid petat utilitas:
nunc pro Caesaribus superis decernere grates,
50 albave opimorum colla ferire boum.
Atque utinam, cum iam fueris potiora precatus,
ut mihi placetur principis ira roges!
Surgat ad hanc vocem plena pius ignis ab ara,
detque bonum voto lucidus omen apex.
55 Interea, qua parte licet, ne cuncta queramur,
hic quoque te festum consule tempus agam.
Altera laetitiae est nec cedens causa priori,
successor tanti frater honoris erit.
Nam tibi finitum summo, Graecine, Decembri
60 imperium Iani suscipit ille die,
quaeque est in vobis pietas, alterna feretis
gaudia, tu fratris fascibus, ille tuis.
Sic tu bis fueris consul, bis consul et ille,
inque domo binus conspicietur honor.
65 Qui quamquam est ingens et nullum Martia summo
altius imperium consule Roma videt,
multiplicat tamen hunc gravitas auctoris honorem,
et maiestatem res data dantis habet.
Iudiciis igitur liceat Flaccoque tibique
70 talibus Augusti tempus in omne frui.
Quod[2] tamen ab rerum cura propiore vacabit,
vota, precor, votis addite vestra meis,
et si quem dabit aura sinum, iactate rudentis,
exeat e Stygiis ut mea navis aquis.
75 Praefuit his, Graecine, locis modo Flaccus et illo
ripa ferox Histri sub duce tuta fuit.
Hic tenuit Mysas gentis in pace fideli,
hic arcu fisos terruit ense Getas.
Hic raptam Troesmin celeri virtute recepit,
80 infecitque fero sanguine Danuvium.
Quaere loci faciem Scythicique incommoda caeli,
et quam vicino terrear hoste roga:
sintne litae tenues serpentis felle sagittae,
fiat an humanum victima dira caput:
85 mentiar, an coeat duratus frigore Pontus,
et teneat glacies iugera multa freti.
Haec ubi narrarit, quae sit mea fama require,
quoque modo peragam tempora dura roga.
Non sumus hic odio nec scilicet esse meremur,
90 nec cum fortuna mens quoque versa mea est.
Illa quies animi quam tu laudare solebas,
ille vetus solito perstat in ore pudor.
Sic ego sum longe, sic hic, ubi barbarus hostis,
ut fera plus valeant legibus arma facit,
95 rem queat ut nullam tot iam, Graecine, per annos
femina de nobis virve puerve queri.
Hoc facit ut misero faueant adsintque Tomitae:
haec quoniam tellus testificanda mihi est.
Illi me, quia velle vident, discedere malunt:
100 respectu cupiunt hic tamen esse sui.
Nec mihi credideris: extant decreta, quibus nos
laudat et inmunes publica cera facit.
Conveniens miseris et quamquam gloria non sit[3],
proxima dant nobis oppida munus idem.
105 Nec pietas ignota mea est: videt hospita terra
in nostra sacrum Caesaris esse domo.
Stant pariter natusque pius coniunxque sacerdos,
numina iam facto non leviora deo.
Neu desit pars ulla domus, stat uterque nepotum,
110 hic aviae lateri proximus, ille patris.
His ego do totiens cum ture precantia verba,
Eoo quotiens surgit ab orbe dies.
Tota, licet quaeras, hoc me non fingere dicet
officii testis Pontica terra mei.
115 Pontica me tellus, quantis hac possumus ara[4],
natalem ludis scit celebrare dei.
Nec minus hospitibus pietas est cognita talis,
Misit in has si quos longa Propontis aquas.
Is quoque quo Laevus[5] fuerat sub praeside Pontus
120 audierit frater forsitan ista tuus.
Fortuna est inpar animo talique libenter
exiguas carpo munere pauper opes.
Nec vestris damus haec oculis, procul Vrbe remoti:
contenti tacita sed pietate sumus.
125 Et tamen haec tangent aliquando Caesaris aures.
Nil illi toto quod fit in orbe latet.
Tu certe scis haec[6], superis adscite, videsque,
Caesar, ut est oculis subdita terra tuis.
Tu nostras audis inter convexa locatus
130 sidera, sollicito quas damus ore, preces.
Perveniant istuc et carmina forsitan illa,
quae de te misi caelite facta novo!
Auguror his igitur flecti tua numina, nec tu
inmerito nomen mite Parentis habes.
[1] secretis=secreto
[2] Quod=cum=ut
[3] sit=est
[4] ara=ora
[5] Laevus=laetus
[6] haec=hoc
(致格萊齊努斯)[1]
從他能而非他願的地方——歐克辛海岸——
納索向你,格萊齊努斯,問安。
願神保佑,這封信到達的早晨,正值
十二隻束薪斧[2]初次呈獻於你。
5 既然你這位執政官登上卡皮托的時候,
我不在羅馬,不能隨侍在左右,
就讓我的信代表主人,在指定的日子,
履行一位朋友應盡的職司。
倘若我出生時有更好的命數,我的馬車
10 也不曾在旅途中間輪斷轅折,
我就不會用手和文字來為你慶祝,
而要當面用舌頭承擔這義務,
我不僅用言辭道喜,也會以吻相賀,
這不僅是你的榮耀,也是我的。
15 那一天,告訴你實話,我會無比自豪,
任何房子都裝不下我的驕傲。
當你兩側圍滿了尊貴的元老院議員,
我這位騎士將奉命走在你前面[3]。
雖然我渴望自己永遠陪伴在近旁,
20 但沒有身邊的位置,快樂也無傷。
我也不抱怨被民眾擠得渾身酸疼,
此時人群的擠迫反讓我高興。
我會欣喜地掃視望不到首尾的隊伍,
漫長的路線上身影密如雲霧。
25 你會發現,瑣碎的細節竟讓我着迷,
我會端詳你身上紫袍的紋理,
揣摩你的寶座[4]上那些圖案的輪廓,
都是用努米底亞的象牙雕刻。
當他們領着你登上塔爾皮亞的峰頂[5],
30 你命令宰殺受過祝福的犧牲,
那時,高坐在聖殿中間的那位大神[6]
也會聽見我秘密地向他感恩。
我將用這顆心而非盤盞盛滿乳香,
反覆歡慶你贏得至高的榮光[7]。
35 我本可與各位朋友一起在此做見證,
只要仁慈的命運允我回羅馬城,
如今唯我的想象可以獲取的愉悅,
那時我這雙眼睛也能採擷。
天神卻不這麼想,或許他們很公平,
40 我否認懲罰的理由,怎會有回應?
但我還是要想象,只有它未被放逐,
我會打量你的紫袍和束薪斧。
我的心有時看見你處理民眾的案件,
有時似乎在分享你私密的空閑;
45 相信你有時在長矛下[8]審核五年的財政,
忠誠而細緻地檢視每一份合同;
有時在元老院中間的講壇上慷慨陳詞,
論述該如何增進公眾的福祉;
有時替各位愷撒下令,向天神謝恩,
50 或割開上等公牛雪白的脖頸。
當你為國家大事獻完了禱辭,但願你
也祈求君上平復他對我的怒氣!
但願聽到你的話,豐盛祭壇上的聖火
騰起明亮的火焰,彷彿在應和!
55 那時,我也要停止抱怨,盡我所能,
在這裡為你就任執政官歡慶。
還有另一件喜事,不亞於前面一件:
你弟弟也將登頂,接任執政官。
當你在年末結束任期,格萊齊努斯,
60 他的職司又將在年初開始。
深厚的兄弟情誼一定讓你們彼此
祝賀,互相為對方的尊位欣喜。
這樣,你和他都等於兩次出任執政官,
你們家將有雙份的榮耀相連。
65 雖然這榮耀很輝煌,戰神的羅馬也從未
目睹超越執政官的權力和職位,
然而,授予者的權威卻讓這榮耀翻倍,
禮物也擁有贈禮之人的尊貴。
所以,願你和弗拉庫斯能永享好運,
70 繼續獲得奧古斯都的首肯。
當你忙完緊要的事務之餘,我求你,
在你的禱辭中也加上我的禱辭,
如果風能夠鼓起帆,請鬆開纜繩,這樣
我的船才能從斯堤克斯河[9]起航。
75 弗拉庫斯[10]不久前還執掌這裡,希斯特
動蕩的流域在他治理下尚寧和。
米西亞[11]部落受了他安撫,變得恭順,
他用劍嚇退迷信弓箭的蓋塔人,
他奪回了特羅彌斯[12],戰鬥迅速而堅決,
80 蠻族敵人的鮮血染紅了多瑙河。
問問他,此地的樣貌如何,斯基泰的天氣
多惡劣,可怕的敵人有多遠距離,
細長的飛箭是否真抹過蝰蛇的毒汁,
活人是否依然被悲慘地獻祭?
85 是我說謊,還是寒冷的大海真封凍,
千頃的堅冰看起來綿延無窮?
他說完這些,你再問問我名聲怎樣,
我怎樣度過這些艱難的時光。
這裡沒有人憎厭我,也找不到理由,
90 我的心靈並未隨命運改變。
你過去常贊我性情平和,現在仍如此;
我臉上謙遜的表情也彷彿昔日。
在故鄉如何,這裡也如何,野蠻的敵人
沒能讓殘酷的暴力勝過文明[13],
95 這麼多年來,格萊齊努斯,男女老少
都無法指責我的任何行為不公道。
所以,托密斯的人喜歡我,願意幫助我,
這片土地能見證我無虧的品德。
他們希望我離開,是知道我的想法;
100 若按他們的意願,則希望我留下。
你若不信我,這裡保存有官方的卷宗,
公開稱讚我,給我免稅的殊榮。
雖然淪落人本不該自誇,但還有一點:
鄰近的城市也授予我這項特權。
105 我的忠誠人們也知曉,雖在客居地,
我也沒忘在家裡建愷撒的神祠。
他旁邊站着皇子和皇后——他的祭司,
他們不遜於最近升天的神祇[14]。
為讓神的家無缺憾,兩位皇孫也在列,
110 分別站在祖母和父親的一側。
每當晨光從東方升起,我都會點燃
乳香,向這些神明禱告祭獻。
如果你打聽,整片龐圖斯海岸地都可以
作證,說我的虔敬沒有虛辭。
115 龐圖斯的土地也知道,每逢神的生日,
我都會慶祝,在祭壇上備盡儀禮。
我這樣的熱情奉獻異鄉人同樣熟知,
如果誰從普羅龐提斯[15]一路到此。
龐圖斯的左岸過去歸你的弟弟掌管,
120 他或許也曾聽聞此類傳言。
我的慷慨雖受限於財力,但我總欣然
為這樣的義務耗費微薄的家產。
我遠離羅馬,並未向你們展示這些,
默默盡自己的責任,已經是快樂。
125 但它們有一天終會傳到愷撒[16]的耳朵里,
對他而言,全世界本沒有秘密。
你[17]至少知道這些,被召回天界的愷撒,
因為你的眼可看到整個天下。
在天穹閃耀的眾星之間,你能聽到
130 我用憂慮的嘴唇念出的禱告。
我為你——升入天國的新神——創作的詩,
寄往了羅馬,或許也到了你那裡!
我預言,這些禱告能扭轉你的神意,
因你無愧於“父親”這仁慈的名字。
[1] 公元16年,格萊齊努斯擔任替補執政官(consul suffectus,代替死亡或被罷免的執政官),他的弟弟弗拉庫斯也當選公元17年的執政官。
[2] 指十二位侍從(lictores)為執政官開道時手持的法西斯(fasces)。奧維德希望對方在就職當天收到這封信。
[3] 按照慣例,在執政官的就職遊行中,騎士(奧維德所在的階層)代表在執政官前方騎馬行進。
[4] 指執政官的象牙椅。
[5] 卡皮托山的朱庇特神廟所在地。
[6] 既指朱庇特,也指屋大維。
[7] 執政官是羅馬共和國時代最高的官階,從政的“榮耀之路”(cursus honorum)的終點。在帝國時代,仍是除皇帝外名義上最高的職位。
[8] 關於長矛,參考《黑海書簡》第四部第五首第19行的注釋。
[9] 奧維德常將托密斯與冥府等同。
[10] 公元12年,弗拉庫斯曾以軍團將軍的身份在多瑙河下游作戰。
[11] 米西亞(Mysia)的位置相當於今天土耳其半島的西北部。
[12] 特羅彌斯(Troemis)在今天的羅馬尼亞境內,離托密斯不遠。
[13] 奧維德和其他古羅馬詩人一樣,對“文明”羅馬對“野蠻”民族的野蠻暴力熟視無睹。
[14] “最近升天的神祇”指屋大維。
[15] 指馬爾馬拉海。
[16] 指提比略。
[17] 指屋大維。