奥维德《黑海书简》第4部第10首



Haec mihi Cimmerio bis tertia ducitur aestas
litore pellitos inter agenda Getas.
Ecquos tu silices, ecquod, carissime, ferrum
duritiae confers, Albinovane, meae?
5 Gutta cavat lapidem, consumitur anulus usu,
atteritur[1] pressa vomer aduncus humo.
Tempus edax igitur praeter nos omnia perdet
cessat duritia mors quoque victa mea.
Exemplum est animi nimium patientis Vlixes,
10 iactatus dubio per duo lustra mari:
tempora solliciti sed non tamen omnia fati
pertulit et placidae saepe fuere morae.
An grave sex annis pulchram fovisse Calypson
aequoreaeque fuit concubuisse deae?
15 Excipit Hippotades qui dat pro munere ventos,
curvet ut inpulsos utilis aura sinus.
Nec bene cantantis labor est audire puellas:
nec degustanti lotos amara fuit.
Hos ego, qui patriae faciant oblivia, sucos
20 parte meae vitae, si modo dentur, emam.
Nec tu contuleris urbem Laestrygonos umquam
gentibus obliqua quas obit Hister aqua.
Nec vincet Cyclops saevum feritate Piacchen:
qui quota terroris pars solet esse mei?
25 Scylla feris trunco quod latret ab inguine monstris,
Heniochae nautis plus nocuere rates.
Nec potes infestis conferre Charybdin Achaeis,
ter licet epotum ter vomat illa fretum.
Qui quamquam dextra regione licentius errant,
30 securum latus hoc non tamen esse sinunt.
Hic agri infrondes, hic spicula tincta venenis,
hic freta vel pediti pervia reddit hiems,
ut, qua remus iter pulsis modo fecerat undis,
siccus contempta nave viator eat.
35 Qui veniunt istinc vix vos ea credere dicunt.
Quam miser est qui fert asperiora fide!
Crede tamen, nec te causas nescire sinemus,
horrida Sarmaticum cur mare duret hiems.
Proxima sunt nobis plaustri praebentia formam
40 et quae praecipuum sidera frigus habent.
Hinc oritur Boreas oraeque domesticus huic est
et sumit vires a propiore loco.
At Notus, aduerso tepidum qui spirat ab axe,
est procul et rarus languidiorque venit.
45 Adde quod hic clauso miscentur flumina Ponto,
vimque fretum multo perdit ab amne suam.
Huc Lycus, huc Sagaris Peniusque Hypanisque Calesque
influit et crebro vertice tortus Halys,
Partheniusque rapax et voluens saxa Cynapses
50 labitur et nullo tardior amne Tyras,
et tu, femineae Thermodon cognite turmae,
et quondam Graiis Phasi petite viris,
cumque Borysthenio liquidissimus amne Dyraspes
et tacite peragens lene Melanthus iter,
55 quique duas terras, Asiam Cadmique sororem,
separat et cursus inter utramque facit,
innumerique alii, quos inter maximus omnis
cedere Danuvius se tibi, Nile, negat.
Copia tot laticum, quas auget, adulterat undas,
60 nec patitur vires aequor habere suas.
Quin etiam stagno similis pigraeque paludi,
caeruleus vix est diluiturque color.
Innatat unda freto dulcis, leviorque marina est
quae proprium mixto de sale pondus habet.
65 Si roget haec aliquis cur sint narrata Pedoni,
quidue loqui certis iuverit ista modis,
‘Detinui, dicam, curas tempusque fefelli.
Hunc fructum praesens attulit hora mihi.
Abfuimus solito, dum scribimus ista, dolore,
70 in mediis nec nos sensimus esse Getis.’
At tu, non dubito, cum Thesea carmine laudes,
materiae titulos quin tueare tuae,
quemque refers, imitere virum. Vetat ille profecto
tranquilli comitem temporis esse fidem.
75 Qui quamquam est factis ingens et conditur a te
vir tanto quanto debuit ore cani,
est tamen ex illo nobis imitabile quiddam,
inque fide Theseus quilibet esse potest.
Non tibi sunt hostes ferro clauaque domandi,
80 per quos vix ulli peruius Isthmos erat:
sed praestandus amor, res non operosa volenti.
Quis labor est puram non temerasse fidem?
Haec tibi, qui praestas[2] indeclinatus amico,
non est quod lingua icta querente putes.
[1] atteritur=et teritur
[2] praestas=perstas

(致阿尔比诺瓦努斯)[1]
 
这已是基梅里伊[2]海岸边的第六个夏天,
我仍在身裹兽皮的盖塔人中间。
亲爱的阿尔比诺瓦努斯,我的忍耐力
可有任何燧石和钢铁能相比?
5 水滴会凿空岩石,戒指久用会耗损,
弯曲的犁铧也会被泥土磨钝。
如此看,饕餮的时间能吞噬一切,除了我[3]
连死亡都被我震慑,学会了耽搁。
尤利西斯是心灵忍受苦难的典范,
10 他在无常的海上飘荡了十年。
但他并非十年都忍受命运的危险
与折磨,经常也有宁静与悠闲[4]
难道与美丽的卡吕普索相拥六年,
和海里的女神共枕也是磨难[5]
15 埃俄洛斯款待他,赠风给他做礼物,
好鼓满船帆,在波上畅行无阻[6]
倾听少女优美的歌唱算不上考验[7]
没有苦味的莲花也不难下咽[8]
倘若有人出售能忘记故国的药剂,
20 用一半的生命去换,我也不吝惜。
你也永远不能用食人族的城市来比拟
希斯特蜿蜒流过的蛮夷之地[9]
论残忍,独眼巨人也胜不过皮亚切斯[10]
我的多少梦魇都拜他所赐!
25 虽然斯库拉丑陋的小腹有凶兽狂吠[11]
赫尼俄基人才是船上的厉鬼[12]
亚该亚人的剽悍让卡律布狄斯羞愧[13]
尽管她三次吸入又吐出海水,
虽然他们在欧克辛右岸随意游荡,
30 但也绝不许左岸摆脱恐慌。
这里的原野没有树,这里的箭浸了毒,
这里的海冬天是步行的通途,
不久前还需挥桨破浪的汹涌之处,
旅人已傲视舟楫,如履平陆。
35 从罗马来的人告知,你们几乎不信我。
多可怜,忍受难以置信的折磨!
但你必须信,我会告诉你,萨尔马特海
为何在严酷的冬天被坚冰覆盖。
离我最近的这些星辰形状如一辆
40 马车,它们的寒冷超出想象[14]
北风在这里发源,这里是它的家乡,
它从周围的海岸汲取力量。
而南风温暖的呼吸来自另一个天极,
它太远,很少拜访,来了也萎靡。
45 而且,这里的河流都汇入封闭的庞图斯[15]
海水因为河水减损了威力。
这些河[16]有莱库斯、萨加利斯、佩尼乌斯、
许帕尼斯、卡雷斯、多漩涡的哈吕斯[17]
性情暴烈的帕忒尼乌斯、裹挟大石
50 奔流的库纳普赛斯、湍急的图拉斯,
还有你,妇女军团熟知的忒尔墨冬[18]
和帕西斯[19]——当年曾吸引希腊群雄,
还有柏里斯忒纽斯[20]和清澈的杜拉斯佩斯,
和温柔宁静流淌的梅兰图斯,
55 还有那条分开两片大陆的界河,
在亚细亚、欧罗巴[21]之间蜿蜒流过,
还有无数其他河,为首的是多瑙河,
尼罗河啊,它不承认比你逊色[22]
源源汇入的淡水稀释了咸涩的波浪,
60 不许这海保持原来的力量。
它简直就像沉闷的池塘或凝滞的沼泽,
看不出蔚蓝,完全变换了颜色。
河流的淡水停在表层,它比海水轻,
咸水混合了盐分,自然更沉[23]
65 若有人问我,为何向裴多[24]讲述这些,
如此精确的描绘能收获什么,
我会回答,“忧虑暂停了,时间消磨了,
这就是眼下的光阴给我的甜果。
我写这些的时候,远离了惯常的痛苦,
70 不再感觉自己与盖塔人为伍。”
可是你,我相信,既然用诗赞美忒修斯[25]
必定不会辜负这崇高的主题,
并且会仿效你塑造的英雄。他当然不许
忠诚只做平安之时的伴侣[26]
75 虽然他功业超卓,你在作品里的颂赞
也自有与之相称的高贵庄严,
但他的某种品质我们也能够模仿:
忠诚的人都和忒修斯一样。
你不用拔剑舞棒制伏凶残的敌人——
80 他们几乎让地峡无法通行[27]——
但须展示爱,只要情愿,此事容易办。
难道不伤害纯洁的忠诚很难?
你总是坚定地和朋友一起,不要误会,
说出上面这番话,我并无怨怼。


[1] 从第一行可以判断,这首诗写于公元14年的夏天(奥维德大约在公元9年春天到达托密斯)。收信人阿尔比诺瓦努斯(Albinovanus Pedo)是日耳曼尼库斯麾下的军官,曾随他在北海作战,并写过一首以此为题材的史诗。这篇作品在奥维德的放逐诗歌中独树一帜:(1)它的重心不再是抱怨处境的艰难,而是突出自己的坚忍;(2)诗中有一大段理性甚至堪称“科学”的文字,解释黑海冬天为何会结冰;(3)奥维德虽然再次将自己与尤利西斯做比较,语气却充满了调侃。
[2] 基梅里伊(Cimmerii)是居住在第聂伯河沿岸的一个色雷斯部落。
[3] 在《哀歌集》第四部第六首重奥维德强调的是时间也不能冲淡痛苦,这里“我”如同那首诗仍是世界的特例,但“我”已不再臣服于时间。
[4] 在下面的对比中,奥维德故意扭曲了《奥德赛》的情节,片面叙述或解读其中的故事。
[5] 尤利西斯和卡吕普索(Calypso)一起度过了多少年,没人确切地知道。按照荷马的说法,这段旁人眼里的艳遇并没让尤利西斯沉迷,他总是急于离开女神,希望早日返家。参考《奥德赛》(Odyssey 4.555-60, 5.151-8)。
[6] 风神埃俄洛斯的礼物固然出于好心,后来却引发了灾难,参考《奥德赛》(Odyssey 10.1-79)。
[7] 指塞壬(Sirens)。她们的歌声并非享受,而是灾难,参考《奥德赛》(Odyssey 12.165-200)。
[8] 在尤利西斯看来,让人遗忘过去的莲花绝非好东西,参考《奥德赛》(Odyssey 9.82-104)。
[9] 食人族指莱斯特里恭部落(Laestrygones),参考《奥德赛》(Odyssey 10.80-132)。
[10] 独眼巨人指波吕斐摩斯,参考《黑海书简》第二部第二首第113行的注释。皮亚切斯(Piacches)从上下文看,应该是斯基泰一个食人部落的首领。
[11] 女妖斯库拉的小腹有狗吠叫,参考《奥德赛》(Odyssey 12.73-126)。
[12] 赫尼俄基人(Heniochi)是居住在科尔基斯附近的海盗民族。
[13] 亚该亚人(Achaei)是斯基泰地区一个凶悍的民族。关于卡律布狄斯,参考《哀歌集》第五部第二首第73行的注释。
[14] 指大熊星座。
[15] 黑海只通过西南的狭窄水道(博斯普鲁斯海峡、马尔马拉海和达达尼尔海峡)与爱琴海连通,其他方向都被陆地封锁。
[16] 下面列举的都是黑海周边流入黑海的河流,许多小河已经无从确定所指。
[17] 哈吕斯(Halys)是今天的吉希伊马河,是小亚细亚最长的河流,向北流入黑海。
[18] 忒尔墨冬(Thermodon)是传说中亚马逊女战士(Amazones)的领地。
[19] 帕西斯(Phasis)位于科尔基斯,当年追寻金羊毛的希腊群雄曾经到过这条河。
[20] 柏里斯忒纽斯(Borysthenius)即今天的第聂伯河。
[21] 欧罗巴(Europa)的原文是Cadmique sororem(卡德摩斯的妹妹),参考《黑海书简》第一部第三首第78行的注释。
[22] 尼罗河长度为6600多公里,多瑙河只有2800多公里。
[23] 奥维德的解释完全符合科学原理。
[24] 裴多(Pedo)即阿尔比诺瓦努斯。
[25] 阿尔比诺瓦努斯可能正在写一首以忒修斯为主角的史诗。
[26] “平安之时的伴侣”意味着会背叛逆境中的朋友。然而,忒修斯正是这样的人,他抛弃了为他背叛父亲、深爱他的阿里阿德涅。奥维德曾经四次叙述这段故事,尤其是《女杰书简》(Heroides 10)和《变形记》(Metamorphoses 8.172ff)。卡图卢斯也曾严厉谴责忒修斯(Carmina 64)的负心行为。
[27] 指忒修斯穿过科林斯地峡时杀死的多位拦路者。