奥维德《黑海书简》第4部第9首



Vnde licet, non unde iuvat, Graecine, salutem
mittit ab Euxinis hanc tibi Naso vadis,
missaque, di faciant, auroram occurrat ad illam,
bis senos fascis quae tibi prima dabit:
5 ut, quoniam sine me tanges Capitolia consul
et fiam turbae pars ego nulla tuae,
in domini subeat partis et praestet amici
officium iusso littera nostra die.
Atque, ego si fatis genitus melioribus essem
10 et mea sincero curreret axe rota,
quo nunc nostra manus per scriptum fungitur, esset
lingua salutandi munere functa tui,
gratatusque darem cum dulcibus oscula verbis,
nec minus ille meus quam tuus esset honor.
15 Illa, confiteor, sic essem luce superbus,
ut caperet fastus vix domus ulla meos:
dumque latus sancti cingit tibi turba senatus,
consulis ante pedes ire iuberer eques;
et, quamquam cuperem semper tibi proximus esse,
20 gauderem lateris non habuisse locum
nec querulus, turba quamvis eliderer, essem:
sed foret a populo tum mihi dulce premi.
Prospicerem gaudens quantus foret agminis ordo,
densaque quam longum turba teneret iter.
25 Quoque magis noris quam me vulgaria tangant,
spectarem qualis purpura te tegeret.
Signa quoque in sella nossem formata curuli
et totum Numidi sculptile dentis opus.
At cum Tarpeias esses deductus in arces,
30 dum caderet iussu victima sacra tuo,
me quoque secreto grates sibi magnus agentem
audisset media qui sedet aede deus.
Turaque mente magis plena quam lance dedissem,
ter quater imperii laetus honore tui.
35 Hic ego praesentes inter numerarer amicos,
mitia ius Vrbis si modo fata darent,
quaeque mihi sola capitur nunc mente voluptas,
tunc oculis etiam percipienda foret.
Non ita caelitibus visum est, et forsitan aequis.
40 Nam quid me poenae causa negata iuvet?
Mente tamen, quae sola loco non exulat, utar,
praetextam fasces aspiciamque tuos.
Haec modo te populo reddentem iura videbit,
et se secretis[1] finget adesse tuis,
45 nunc longi reditus hastae subponere lustri
credet et exacta cuncta locare fide:
nunc facere in medio facundum verba senatu,
publica quaerentem quid petat utilitas:
nunc pro Caesaribus superis decernere grates,
50 albave opimorum colla ferire boum.
Atque utinam, cum iam fueris potiora precatus,
ut mihi placetur principis ira roges!
Surgat ad hanc vocem plena pius ignis ab ara,
detque bonum voto lucidus omen apex.
55 Interea, qua parte licet, ne cuncta queramur,
hic quoque te festum consule tempus agam.
Altera laetitiae est nec cedens causa priori,
successor tanti frater honoris erit.
Nam tibi finitum summo, Graecine, Decembri
60 imperium Iani suscipit ille die,
quaeque est in vobis pietas, alterna feretis
gaudia, tu fratris fascibus, ille tuis.
Sic tu bis fueris consul, bis consul et ille,
inque domo binus conspicietur honor.
65 Qui quamquam est ingens et nullum Martia summo
altius imperium consule Roma videt,
multiplicat tamen hunc gravitas auctoris honorem,
et maiestatem res data dantis habet.
Iudiciis igitur liceat Flaccoque tibique
70 talibus Augusti tempus in omne frui.
Quod[2] tamen ab rerum cura propiore vacabit,
vota, precor, votis addite vestra meis,
et si quem dabit aura sinum, iactate rudentis,
exeat e Stygiis ut mea navis aquis.
75 Praefuit his, Graecine, locis modo Flaccus et illo
ripa ferox Histri sub duce tuta fuit.
Hic tenuit Mysas gentis in pace fideli,
hic arcu fisos terruit ense Getas.
Hic raptam Troesmin celeri virtute recepit,
80 infecitque fero sanguine Danuvium.
Quaere loci faciem Scythicique incommoda caeli,
et quam vicino terrear hoste roga:
sintne litae tenues serpentis felle sagittae,
fiat an humanum victima dira caput:
85 mentiar, an coeat duratus frigore Pontus,
et teneat glacies iugera multa freti.
Haec ubi narrarit, quae sit mea fama require,
quoque modo peragam tempora dura roga.
Non sumus hic odio nec scilicet esse meremur,
90 nec cum fortuna mens quoque versa mea est.
Illa quies animi quam tu laudare solebas,
ille vetus solito perstat in ore pudor.
Sic ego sum longe, sic hic, ubi barbarus hostis,
ut fera plus valeant legibus arma facit,
95 rem queat ut nullam tot iam, Graecine, per annos
femina de nobis virve puerve queri.
Hoc facit ut misero faueant adsintque Tomitae:
haec quoniam tellus testificanda mihi est.
Illi me, quia velle vident, discedere malunt:
100 respectu cupiunt hic tamen esse sui.
Nec mihi credideris: extant decreta, quibus nos
laudat et inmunes publica cera facit.
Conveniens miseris et quamquam gloria non sit[3],
proxima dant nobis oppida munus idem.
105 Nec pietas ignota mea est: videt hospita terra
in nostra sacrum Caesaris esse domo.
Stant pariter natusque pius coniunxque sacerdos,
numina iam facto non leviora deo.
Neu desit pars ulla domus, stat uterque nepotum,
110 hic aviae lateri proximus, ille patris.
His ego do totiens cum ture precantia verba,
Eoo quotiens surgit ab orbe dies.
Tota, licet quaeras, hoc me non fingere dicet
officii testis Pontica terra mei.
115 Pontica me tellus, quantis hac possumus ara[4],
natalem ludis scit celebrare dei.
Nec minus hospitibus pietas est cognita talis,
Misit in has si quos longa Propontis aquas.
Is quoque quo Laevus[5] fuerat sub praeside Pontus
120 audierit frater forsitan ista tuus.
Fortuna est inpar animo talique libenter
exiguas carpo munere pauper opes.
Nec vestris damus haec oculis, procul Vrbe remoti:
contenti tacita sed pietate sumus.
125 Et tamen haec tangent aliquando Caesaris aures.
Nil illi toto quod fit in orbe latet.
Tu certe scis haec[6], superis adscite, videsque,
Caesar, ut est oculis subdita terra tuis.
Tu nostras audis inter convexa locatus
130 sidera, sollicito quas damus ore, preces.
Perveniant istuc et carmina forsitan illa,
quae de te misi caelite facta novo!
Auguror his igitur flecti tua numina, nec tu
inmerito nomen mite Parentis habes.
[1] secretis=secreto
[2] Quod=cum=ut
[3] sit=est
[4] ara=ora
[5] Laevus=laetus
[6] haec=hoc

(致格莱齐努斯)[1]
 
从他能而非他愿的地方——欧克辛海岸——
纳索向你,格莱齐努斯,问安。
愿神保佑,这封信到达的早晨,正值
十二只束薪斧[2]初次呈献于你。
5 既然你这位执政官登上卡皮托的时候,
我不在罗马,不能随侍在左右,
就让我的信代表主人,在指定的日子,
履行一位朋友应尽的职司。
倘若我出生时有更好的命数,我的马车
10 也不曾在旅途中间轮断辕折,
我就不会用手和文字来为你庆祝,
而要当面用舌头承担这义务,
我不仅用言辞道喜,也会以吻相贺,
这不仅是你的荣耀,也是我的。
15 那一天,告诉你实话,我会无比自豪,
任何房子都装不下我的骄傲。
当你两侧围满了尊贵的元老院议员,
我这位骑士将奉命走在你前面[3]
虽然我渴望自己永远陪伴在近旁,
20 但没有身边的位置,快乐也无伤。
我也不抱怨被民众挤得浑身酸疼,
此时人群的挤迫反让我高兴。
我会欣喜地扫视望不到首尾的队伍,
漫长的路线上身影密如云雾。
25 你会发现,琐碎的细节竟让我着迷,
我会端详你身上紫袍的纹理,
揣摩你的宝座[4]上那些图案的轮廓,
都是用努米底亚的象牙雕刻。
当他们领着你登上塔尔皮亚的峰顶[5]
30 你命令宰杀受过祝福的牺牲,
那时,高坐在圣殿中间的那位大神[6]
也会听见我秘密地向他感恩。
我将用这颗心而非盘盏盛满乳香,
反复欢庆你赢得至高的荣光[7]
35 我本可与各位朋友一起在此做见证,
只要仁慈的命运允我回罗马城,
如今唯我的想象可以获取的愉悦,
那时我这双眼睛也能采撷。
天神却不这么想,或许他们很公平,
40 我否认惩罚的理由,怎会有回应?
但我还是要想象,只有它未被放逐,
我会打量你的紫袍和束薪斧。
我的心有时看见你处理民众的案件,
有时似乎在分享你私密的空闲;
45 相信你有时在长矛下[8]审核五年的财政,
忠诚而细致地检视每一份合同;
有时在元老院中间的讲坛上慷慨陈词,
论述该如何增进公众的福祉;
有时替各位恺撒下令,向天神谢恩,
50 或割开上等公牛雪白的脖颈。
当你为国家大事献完了祷辞,但愿你
也祈求君上平复他对我的怒气!
但愿听到你的话,丰盛祭坛上的圣火
腾起明亮的火焰,仿佛在应和!
55 那时,我也要停止抱怨,尽我所能,
在这里为你就任执政官欢庆。
还有另一件喜事,不亚于前面一件:
你弟弟也将登顶,接任执政官。
当你在年末结束任期,格莱齐努斯,
60 他的职司又将在年初开始。
深厚的兄弟情谊一定让你们彼此
祝贺,互相为对方的尊位欣喜。
这样,你和他都等于两次出任执政官,
你们家将有双份的荣耀相连。
65 虽然这荣耀很辉煌,战神的罗马也从未
目睹超越执政官的权力和职位,
然而,授予者的权威却让这荣耀翻倍,
礼物也拥有赠礼之人的尊贵。
所以,愿你和弗拉库斯能永享好运,
70 继续获得奥古斯都的首肯。
当你忙完紧要的事务之余,我求你,
在你的祷辞中也加上我的祷辞,
如果风能够鼓起帆,请松开缆绳,这样
我的船才能从斯堤克斯河[9]起航。
75 弗拉库斯[10]不久前还执掌这里,希斯特
动荡的流域在他治理下尚宁和。
米西亚[11]部落受了他安抚,变得恭顺,
他用剑吓退迷信弓箭的盖塔人,
他夺回了特罗弥斯[12],战斗迅速而坚决,
80 蛮族敌人的鲜血染红了多瑙河。
问问他,此地的样貌如何,斯基泰的天气
多恶劣,可怕的敌人有多远距离,
细长的飞箭是否真抹过蝰蛇的毒汁,
活人是否依然被悲惨地献祭?
85 是我说谎,还是寒冷的大海真封冻,
千顷的坚冰看起来绵延无穷?
他说完这些,你再问问我名声怎样,
我怎样度过这些艰难的时光。
这里没有人憎厌我,也找不到理由,
90 我的心灵并未随命运改变。
你过去常赞我性情平和,现在仍如此;
我脸上谦逊的表情也仿佛昔日。
在故乡如何,这里也如何,野蛮的敌人
没能让残酷的暴力胜过文明[13]
95 这么多年来,格莱齐努斯,男女老少
都无法指责我的任何行为不公道。
所以,托密斯的人喜欢我,愿意帮助我,
这片土地能见证我无亏的品德。
他们希望我离开,是知道我的想法;
100 若按他们的意愿,则希望我留下。
你若不信我,这里保存有官方的卷宗,
公开称赞我,给我免税的殊荣。
虽然沦落人本不该自夸,但还有一点:
邻近的城市也授予我这项特权。
105 我的忠诚人们也知晓,虽在客居地,
我也没忘在家里建恺撒的神祠。
他旁边站着皇子和皇后——他的祭司,
他们不逊于最近升天的神祇[14]
为让神的家无缺憾,两位皇孙也在列,
110 分别站在祖母和父亲的一侧。
每当晨光从东方升起,我都会点燃
乳香,向这些神明祷告祭献。
如果你打听,整片庞图斯海岸地都可以
作证,说我的虔敬没有虚辞。
115 庞图斯的土地也知道,每逢神的生日,
我都会庆祝,在祭坛上备尽仪礼。
我这样的热情奉献异乡人同样熟知,
如果谁从普罗庞提斯[15]一路到此。
庞图斯的左岸过去归你的弟弟掌管,
120 他或许也曾听闻此类传言。
我的慷慨虽受限于财力,但我总欣然
为这样的义务耗费微薄的家产。
我远离罗马,并未向你们展示这些,
默默尽自己的责任,已经是快乐。
125 但它们有一天终会传到恺撒[16]的耳朵里,
对他而言,全世界本没有秘密。
[17]至少知道这些,被召回天界的恺撒,
因为你的眼可看到整个天下。
在天穹闪耀的众星之间,你能听到
130 我用忧虑的嘴唇念出的祷告。
我为你——升入天国的新神——创作的诗,
寄往了罗马,或许也到了你那里!
我预言,这些祷告能扭转你的神意,
因你无愧于“父亲”这仁慈的名字。


[1] 公元16年,格莱齐努斯担任替补执政官(consul suffectus,代替死亡或被罢免的执政官),他的弟弟弗拉库斯也当选公元17年的执政官。
[2] 指十二位侍从(lictores)为执政官开道时手持的法西斯(fasces)。奥维德希望对方在就职当天收到这封信。
[3] 按照惯例,在执政官的就职游行中,骑士(奥维德所在的阶层)代表在执政官前方骑马行进。
[4] 指执政官的象牙椅。
[5] 卡皮托山的朱庇特神庙所在地。
[6] 既指朱庇特,也指屋大维。
[7] 执政官是罗马共和国时代最高的官阶,从政的“荣耀之路”(cursus honorum)的终点。在帝国时代,仍是除皇帝外名义上最高的职位。
[8] 关于长矛,参考《黑海书简》第四部第五首第19行的注释。
[9] 奥维德常将托密斯与冥府等同。
[10] 公元12年,弗拉库斯曾以军团将军的身份在多瑙河下游作战。
[11] 米西亚(Mysia)的位置相当于今天土耳其半岛的西北部。
[12] 特罗弥斯(Troemis)在今天的罗马尼亚境内,离托密斯不远。
[13] 奥维德和其他古罗马诗人一样,对“文明”罗马对“野蛮”民族的野蛮暴力熟视无睹。
[14] “最近升天的神祇”指屋大维。
[15] 指马尔马拉海。
[16] 指提比略。
[17] 指屋大维。