奧維德《黑海書簡》第4部第8首



Littera sera quidem, studiis exculte Sulli,
huc tua pervenit, sed mihi grata tamen,
qua pia si possit superos lenire rogando
gratia, laturum te mihi dicis opem.
5 Vt iam nil praestes, animi sum factus amici
debitor et meritum velle iuvare voco.
Inpetus iste tuus longum modo duret in aevum,
neve malis pietas sit tua lassa meis.
Ius aliquod faciunt adfinia vincula nobis,
10 quae semper maneant inlabefacta precor.
Nam tibi quae coniunx, eadem mihi filia paene est,
et quae te generum, me vocat illa virum.
Ei mihi, si lectis vultum tu versibus istis
ducis et adfinem te pudet esse meum!
15 At nihil hic dignum poteris reperire pudore
praeter Fortunam, quae mihi caeca fuit.
Seu genus excutias, equites ab origine prima
usque per innumeros inveniemur avos:
sive velis qui sint mores inquirere nostri,
20 errorem misero detrahe, labe carent.
Tu modo si quid agi sperabis posse precando,
quos colis exora supplice voce deos.
Di tibi sint[1] Caesar iuvenis: tua numina placa.
hac certe nulla est notior ara tibi.
25 Non sinit illa sui vanas antistitis umquam
esse preces: nostris hinc pete rebus opem.
Quamlibet exigua si nos ea iuverit aura,
obruta de mediis cumba resurget aquis.
Tunc ego tura feram rapidis sollemnia flammis,
30 et valeant quantum numina testis ero.
Nec tibi de Pario statuam, Germanice, templum
marmore: carpsit opes illa ruina meas.
Templa domus facient vobis urbesque beatae.
Naso suis opibus, carmine gratus erit.
35 Parva quidem fateor pro magnis munera reddi,
cum pro concessa verba salute damus.
Sed qui quam potuit dat maxima, gratus abunde est,
et finem pietas contigit illa suum.
Nec quae de parva pauper dis libat acerra,
40 tura minus grandi quam data lance valent.
Agnaque tam lactens quam gramine pasta Falisco
victima Tarpeios inficit icta focos.
Nec tamen officio vatum per carmina facto
principibus res est aptior ulla viris.
45 Carmina vestrarum peragunt praeconia laudum,
neve sit actorum fama caduca cavent.
Carmine fit vivax virtus expersque sepulcri
notitiam serae posteritatis habet.
Tabida consumit ferrum lapidemque vetustas ,
50 nullaque res maius tempore robur habet.
Scripta ferunt annos: scriptis Agamemnona nosti,
et quisquis contra vel simul arma tulit.
Quis Thebas septemque duces sine carmine nosset
et quicquid post haec, quicquid et ante fuit?
55 Di quoque carminibus, si fas est dicere, fiunt,
tantaque maiestas ore canentis eget.
Sic Chaos ex illa naturae mole prioris
digestum partes scimus habere suas:
sic adfectantes caelestia regna Gigantes
60 ad Styga nimbifero vindicis igne datos:
sic victor laudem superatis Liber ab Indis,
Alcides capta traxit ab Oechalia.
et modo, Caesar, avum, quem virtus addidit astris,
sacrarunt aliqua carmina parte tuum.
65 Si quid adhuc igitur vivi, Germanice, nostro
restat in ingenio, serviet omne tibi.
Non potes officium uatis contemnere vates:
iudicio pretium res habet ista tuo.
Quod nisi te nomen tantum ad maiora vocasset,
70 gloria Pieridum summa futurus eras.
Sed dare materiam nobis quam carmina maius:
nec tamen ex toto deserere illa potes.
Nam modo bella geris, numeris modo verba coerces,
quodque aliis opus est, hoc tibi lusus erit.
75 Vtque nec ad citharam nec ad arcum segnis Apollo est,
sed venit ad sacras nervus uterque manus,
sic tibi nec docti desunt nec principis artes,
mixta sed est animo cum Iove Musa tuo.
Quae quoniam nec nos unda submovit ab illa
80 ungula Gorgonei quam cava fecit equi,
prosit opemque ferat communia sacra tueri,
atque isdem studiis inposuisse manum:
litora pellitis nimium subiecta Corallis
ut tandem saevos effugiamque Getas:
85 clausaque si misero patria est, ut ponar in ullo[2],
qui minus Ausonia distat[3] ab urbe, loco,
unde tuas possim laudes celebrare recentes
magnaque quam minima facta referre mora.
Tangat ut hoc votum caelestia, care Suilli,
90 numina, pro socero paene precare tuo.
[1] sint=sunt
[2] ullo=illo
[3] distat=distet

(致蘇利烏斯)[1]
 
博學多才的蘇利烏斯,你的信終於
到了,雖然晚些,仍令我歡愉。
你說,如果真誠的友情用言辭能平復
天神的怒氣,你願意給我幫助。
5 雖然你還沒做成什麼,但我已欠你
這份心,施援的意願也是恩義。
惟願這熱情能一直延續到將來,別讓
我的厄運把它漸漸地耗光!
姻親的關係算是我們之間的紐帶,
10 我祈禱它永遠堅固,不要斷開。
因為你的妻子正好是我的繼女,
稱我為丈夫的人稱你為女婿[2]
我多麼可憐,如果你讀到這兩行便皺眉,
與我的任何瓜葛都讓你羞愧!
15 但你在這裡找不到值得羞愧的地方,
除了時運女神,她的眼太盲。
若你追溯我出身,我的家族是騎士,
通過數不清的祖先直到最開始[3]
若你想打聽我的品德,除掉那不幸
20 犯下的錯誤,我身上乾乾淨淨。
如果你希望說情能起到作用,你只要
向本就崇拜的神[4]謙恭地求告。
你的神就是年輕的愷撒:取悅你的神!
沒有別的祭壇你會更熟稔。
25 它從不允許祭司的禱告不能應驗,
所以為了我的事,向這裡求援!
即使它只送給我一絲最微弱的風,
我危殆的船也能從浪底浮升。
到那時我將獻上歡快燃燒的乳香,
30 親身證明神靈的偉大力量。
日耳曼尼庫斯,我無法用大理石[5]為你
建神廟——放逐已耗掉我的家資,
讓你的家族和富庶的城市為你築造,
納索的謝禮是詩歌——他的財寶。
35 我承認,用言語來交換賞賜平安的大恩,
我這微薄的禮物太不相稱。
但誰若傾其所有,這便是豐盛的感激,
他的誠心也已經到達極致。
窮人從他的小罐里倒出乳香來獻祭,
40 和大盞盛放的一樣討神歡喜;
未斷乳的羊羔和法利希牧場養大的犧牲
都將塔爾皮亞的祭壇[6]染紅;
沒什麼禮物比詩人盡忠獻上的詩歌
更適合感謝人類領袖的功德。
45 詩歌能夠向世界傳播對你的讚美,
不讓你成就的榮名失去了光輝。
藉助詩歌,卓越的品行可長存,避開
墳墓,被人銘記,到遙遠的未來。
侵蝕一切的時間將吞噬鋼鐵和岩石,
50 沒有什麼能勝過時間的強力。
唯文字不懼歲月[7]。通過文字你聽聞
阿伽門農和他的朋友、敵人[8]
若沒有詩歌,誰知道忒拜和七位將領,
還有前前後後的那些事情[9]
55 若這話不算褻瀆,神也是詩歌塑造,
詩人的歌唱將他們送上雲霄。
如此我們才了解混沌是怎樣脫離
自然的基質,演變出各種形體;
覬覦天國的巨人族如何被雲中的復仇者
60 用雷霆劈中,墜向斯堤克斯河[10]
巴克斯征服印度人[11],海格力斯攻取
俄卡利亞,各自贏得了榮譽[12]
最近,你祖父[13]因德勛變成天界的星辰,
詩歌也多少增添了他的神聖。
65 所以,若我的天賦還有絲毫生命,
它將完全在你的座前侍奉。
你既是詩人[14],便不能鄙薄詩人的敬意,
詩歌在你眼中畢竟有價值。
若沒有皇室召喚你追求更偉大的理想,
70 你早已成為繆斯的無上榮光。
然而,被詩人吟詠比做詩人更偉大,
但你卻無法將詩歌全然拋下。
你有時征戰,有時用格律指揮詞語,
別人的事業於你只是閑趣。
75 正如阿波羅既擅長齊塔拉,也擅長弓箭,
兩種弦都聽從他神聖的手驅遣,
你也是學者和君主的技藝都無欠缺,
靈魂中完美融合了繆斯和朱庇特。
既然她還未強迫我離開飛馬的空蹄
80 踩出的靈感之泉[15],我就可希冀,
守護與你相同的聖禮,也追求與你
相同的技藝,能對我有所助益。
願我最終能逃離這片穿獸皮的柯拉里[16]
和兇殘的蓋塔在四周肆虐的土地;
85 若祖國向不幸的我關閉,願我能遷往
一處離奧索尼亞[17]更近的地方,
從那裡我能讚美你最近新添的勛澤,
及時地記述你取得的偉大功業。
蘇利烏斯,請讓我的禱告到達天聽,
為幾乎是岳父的我祈求神靈。


[1] 蘇利烏斯(R. Sullius Rufus)是奧維德繼女的丈夫,此時在日耳曼尼庫斯手下擔任財務官(quaestor)。從塔西佗《編年史》看,此人德行不好,公元24年因為受賄被提比略流放,克勞狄當政期間,因為多次告密而顯赫一時,尼祿上台後被再次流放。
[2] 這樣形容兩人的關係,很可能表明奧維德和蘇利烏斯並不相識,後者應該是在奧維德放逐期間與他繼女結婚的。
[3] 奧維德總為自己的出身驕傲,如同賀拉斯總為自己擺脫了出身而驕傲。
[4] “神”指日耳曼尼庫斯,這是奧維德在詩中第一次囑咐收信人向屋大維和利維婭之外的人求情。
[5] 原文“大理石”有Pario(帕洛斯的)修飾,帕洛斯是著名的大理石產地。
[6] “塔爾皮亞的祭壇”指卡皮托山上的朱庇特神廟的祭壇,關於塔爾皮亞,參考《黑海書簡》第二部第一首第57行的注釋。
[7] 這句話的原文Scripta ferunt annos是拉丁語表達文字不朽的名句。
[8] 這些作品包括《伊利亞特》和眾多仿寫荷馬史詩的作品以及關於阿伽門農家族的各種劇作,如埃斯庫羅斯的《俄瑞斯忒斯》三部曲(Oresteia)。
[9] 指以忒拜系列國王為題材的史詩和巨作,尤其是埃斯庫羅斯的《七將攻忒拜》和索福克勒斯的《俄狄浦斯王》《安提戈涅》等作品。
[10] 既指赫希俄德的《神譜》(Theogony 116ff, 629-721),也指奧維德自己創作的《變形記》第一卷。“雲中的復仇者”指朱庇特。
[11] 酒神在印度的經歷見於公元前1世紀的史家狄奧多羅斯(Diodorus Siculus)的《史纂》(Bibliotheca Historica 3.63, 4.3.1)。
[12] 俄卡利亞(Oechalia)國王歐魯托斯(Eurytus)承諾誰在箭術比賽獲勝,就能與女兒伊奧勒(Iole)結婚,海格力斯贏了比賽,國王卻拒絕將女兒嫁給他。他憤而攻取了俄卡利亞,搶走了伊奧勒。事見偽阿波羅多洛斯(Bibliotheca 2.7.7)。
[13] 屋大維。
[14] 日耳曼尼庫斯作為詩人最著名的作品是阿拉托斯(Aratus,前315-前240)詩作《物象》(Τὰ Φαινόμενα,拉丁譯名Phaenomena)的拉丁語譯本。
[15] 關於飛馬與繆斯聖泉,參考《哀歌集》第三部第七首第15行的注釋。
[16] 多瑙河下游的部落。
[17] 意大利。