Littera sera quidem, studiis exculte Sulli,
huc tua pervenit, sed mihi grata tamen,
qua pia si possit superos lenire rogando
gratia, laturum te mihi dicis opem.
5 Vt iam nil praestes, animi sum factus amici
debitor et meritum velle iuvare voco.
Inpetus iste tuus longum modo duret in aevum,
neve malis pietas sit tua lassa meis.
Ius aliquod faciunt adfinia vincula nobis,
10 quae semper maneant inlabefacta precor.
Nam tibi quae coniunx, eadem mihi filia paene est,
et quae te generum, me vocat illa virum.
Ei mihi, si lectis vultum tu versibus istis
ducis et adfinem te pudet esse meum!
15 At nihil hic dignum poteris reperire pudore
praeter Fortunam, quae mihi caeca fuit.
Seu genus excutias, equites ab origine prima
usque per innumeros inveniemur avos:
sive velis qui sint mores inquirere nostri,
20 errorem misero detrahe, labe carent.
Tu modo si quid agi sperabis posse precando,
quos colis exora supplice voce deos.
Di tibi sint[1] Caesar iuvenis: tua numina placa.
hac certe nulla est notior ara tibi.
25 Non sinit illa sui vanas antistitis umquam
esse preces: nostris hinc pete rebus opem.
Quamlibet exigua si nos ea iuverit aura,
obruta de mediis cumba resurget aquis.
Tunc ego tura feram rapidis sollemnia flammis,
30 et valeant quantum numina testis ero.
Nec tibi de Pario statuam, Germanice, templum
marmore: carpsit opes illa ruina meas.
Templa domus facient vobis urbesque beatae.
Naso suis opibus, carmine gratus erit.
35 Parva quidem fateor pro magnis munera reddi,
cum pro concessa verba salute damus.
Sed qui quam potuit dat maxima, gratus abunde est,
et finem pietas contigit illa suum.
Nec quae de parva pauper dis libat acerra,
40 tura minus grandi quam data lance valent.
Agnaque tam lactens quam gramine pasta Falisco
victima Tarpeios inficit icta focos.
Nec tamen officio vatum per carmina facto
principibus res est aptior ulla viris.
45 Carmina vestrarum peragunt praeconia laudum,
neve sit actorum fama caduca cavent.
Carmine fit vivax virtus expersque sepulcri
notitiam serae posteritatis habet.
Tabida consumit ferrum lapidemque vetustas ,
50 nullaque res maius tempore robur habet.
Scripta ferunt annos: scriptis Agamemnona nosti,
et quisquis contra vel simul arma tulit.
Quis Thebas septemque duces sine carmine nosset
et quicquid post haec, quicquid et ante fuit?
55 Di quoque carminibus, si fas est dicere, fiunt,
tantaque maiestas ore canentis eget.
Sic Chaos ex illa naturae mole prioris
digestum partes scimus habere suas:
sic adfectantes caelestia regna Gigantes
60 ad Styga nimbifero vindicis igne datos:
sic victor laudem superatis Liber ab Indis,
Alcides capta traxit ab Oechalia.
et modo, Caesar, avum, quem virtus addidit astris,
sacrarunt aliqua carmina parte tuum.
65 Si quid adhuc igitur vivi, Germanice, nostro
restat in ingenio, serviet omne tibi.
Non potes officium uatis contemnere vates:
iudicio pretium res habet ista tuo.
Quod nisi te nomen tantum ad maiora vocasset,
70 gloria Pieridum summa futurus eras.
Sed dare materiam nobis quam carmina maius:
nec tamen ex toto deserere illa potes.
Nam modo bella geris, numeris modo verba coerces,
quodque aliis opus est, hoc tibi lusus erit.
75 Vtque nec ad citharam nec ad arcum segnis Apollo est,
sed venit ad sacras nervus uterque manus,
sic tibi nec docti desunt nec principis artes,
mixta sed est animo cum Iove Musa tuo.
Quae quoniam nec nos unda submovit ab illa
80 ungula Gorgonei quam cava fecit equi,
prosit opemque ferat communia sacra tueri,
atque isdem studiis inposuisse manum:
litora pellitis nimium subiecta Corallis
ut tandem saevos effugiamque Getas:
85 clausaque si misero patria est, ut ponar in ullo[2],
qui minus Ausonia distat[3] ab urbe, loco,
unde tuas possim laudes celebrare recentes
magnaque quam minima facta referre mora.
Tangat ut hoc votum caelestia, care Suilli,
90 numina, pro socero paene precare tuo.
[1] sint=sunt
[2] ullo=illo
[3] distat=distet
(致苏利乌斯)[1]
博学多才的苏利乌斯,你的信终于
到了,虽然晚些,仍令我欢愉。
你说,如果真诚的友情用言辞能平复
天神的怒气,你愿意给我帮助。
5 虽然你还没做成什么,但我已欠你
这份心,施援的意愿也是恩义。
惟愿这热情能一直延续到将来,别让
我的厄运把它渐渐地耗光!
姻亲的关系算是我们之间的纽带,
10 我祈祷它永远坚固,不要断开。
因为你的妻子正好是我的继女,
称我为丈夫的人称你为女婿[2]。
我多么可怜,如果你读到这两行便皱眉,
与我的任何瓜葛都让你羞愧!
15 但你在这里找不到值得羞愧的地方,
除了时运女神,她的眼太盲。
若你追溯我出身,我的家族是骑士,
通过数不清的祖先直到最开始[3];
若你想打听我的品德,除掉那不幸
20 犯下的错误,我身上干干净净。
如果你希望说情能起到作用,你只要
向本就崇拜的神[4]谦恭地求告。
你的神就是年轻的恺撒:取悦你的神!
没有别的祭坛你会更熟稔。
25 它从不允许祭司的祷告不能应验,
所以为了我的事,向这里求援!
即使它只送给我一丝最微弱的风,
我危殆的船也能从浪底浮升。
到那时我将献上欢快燃烧的乳香,
30 亲身证明神灵的伟大力量。
日耳曼尼库斯,我无法用大理石[5]为你
建神庙——放逐已耗掉我的家资,
让你的家族和富庶的城市为你筑造,
纳索的谢礼是诗歌——他的财宝。
35 我承认,用言语来交换赏赐平安的大恩,
我这微薄的礼物太不相称。
但谁若倾其所有,这便是丰盛的感激,
他的诚心也已经到达极致。
穷人从他的小罐里倒出乳香来献祭,
40 和大盏盛放的一样讨神欢喜;
未断乳的羊羔和法利希牧场养大的牺牲
都将塔尔皮亚的祭坛[6]染红;
没什么礼物比诗人尽忠献上的诗歌
更适合感谢人类领袖的功德。
45 诗歌能够向世界传播对你的赞美,
不让你成就的荣名失去了光辉。
借助诗歌,卓越的品行可长存,避开
坟墓,被人铭记,到遥远的未来。
侵蚀一切的时间将吞噬钢铁和岩石,
50 没有什么能胜过时间的强力。
唯文字不惧岁月[7]。通过文字你听闻
阿伽门农和他的朋友、敌人[8]。
若没有诗歌,谁知道忒拜和七位将领,
还有前前后后的那些事情[9]?
55 若这话不算亵渎,神也是诗歌塑造,
诗人的歌唱将他们送上云霄。
如此我们才了解混沌是怎样脱离
自然的基质,演变出各种形体;
觊觎天国的巨人族如何被云中的复仇者
60 用雷霆劈中,坠向斯堤克斯河[10];
巴克斯征服印度人[11],海格力斯攻取
俄卡利亚,各自赢得了荣誉[12];
最近,你祖父[13]因德勋变成天界的星辰,
诗歌也多少增添了他的神圣。
65 所以,若我的天赋还有丝毫生命,
它将完全在你的座前侍奉。
你既是诗人[14],便不能鄙薄诗人的敬意,
诗歌在你眼中毕竟有价值。
若没有皇室召唤你追求更伟大的理想,
70 你早已成为缪斯的无上荣光。
然而,被诗人吟咏比做诗人更伟大,
但你却无法将诗歌全然抛下。
你有时征战,有时用格律指挥词语,
别人的事业于你只是闲趣。
75 正如阿波罗既擅长齐塔拉,也擅长弓箭,
两种弦都听从他神圣的手驱遣,
你也是学者和君主的技艺都无欠缺,
灵魂中完美融合了缪斯和朱庇特。
既然她还未强迫我离开飞马的空蹄
80 踩出的灵感之泉[15],我就可希冀,
守护与你相同的圣礼,也追求与你
相同的技艺,能对我有所助益。
愿我最终能逃离这片穿兽皮的柯拉里[16]
和凶残的盖塔在四周肆虐的土地;
85 若祖国向不幸的我关闭,愿我能迁往
一处离奥索尼亚[17]更近的地方,
从那里我能赞美你最近新添的勋泽,
及时地记述你取得的伟大功业。
苏利乌斯,请让我的祷告到达天听,
为几乎是岳父的我祈求神灵。
[1] 苏利乌斯(R. Sullius Rufus)是奥维德继女的丈夫,此时在日耳曼尼库斯手下担任财务官(quaestor)。从塔西佗《编年史》看,此人德行不好,公元24年因为受贿被提比略流放,克劳狄当政期间,因为多次告密而显赫一时,尼禄上台后被再次流放。
[2] 这样形容两人的关系,很可能表明奥维德和苏利乌斯并不相识,后者应该是在奥维德放逐期间与他继女结婚的。
[3] 奥维德总为自己的出身骄傲,如同贺拉斯总为自己摆脱了出身而骄傲。
[4] “神”指日耳曼尼库斯,这是奥维德在诗中第一次嘱咐收信人向屋大维和利维娅之外的人求情。
[5] 原文“大理石”有Pario(帕洛斯的)修饰,帕洛斯是著名的大理石产地。
[6] “塔尔皮亚的祭坛”指卡皮托山上的朱庇特神庙的祭坛,关于塔尔皮亚,参考《黑海书简》第二部第一首第57行的注释。
[7] 这句话的原文Scripta ferunt annos是拉丁语表达文字不朽的名句。
[8] 这些作品包括《伊利亚特》和众多仿写荷马史诗的作品以及关于阿伽门农家族的各种剧作,如埃斯库罗斯的《俄瑞斯忒斯》三部曲(Oresteia)。
[9] 指以忒拜系列国王为题材的史诗和巨作,尤其是埃斯库罗斯的《七将攻忒拜》和索福克勒斯的《俄狄浦斯王》《安提戈涅》等作品。
[10] 既指赫希俄德的《神谱》(Theogony 116ff, 629-721),也指奥维德自己创作的《变形记》第一卷。“云中的复仇者”指朱庇特。
[11] 酒神在印度的经历见于公元前1世纪的史家狄奥多罗斯(Diodorus Siculus)的《史纂》(Bibliotheca Historica 3.63, 4.3.1)。
[12] 俄卡利亚(Oechalia)国王欧鲁托斯(Eurytus)承诺谁在箭术比赛获胜,就能与女儿伊奥勒(Iole)结婚,海格力斯赢了比赛,国王却拒绝将女儿嫁给他。他愤而攻取了俄卡利亚,抢走了伊奥勒。事见伪阿波罗多洛斯(Bibliotheca 2.7.7)。
[13] 屋大维。
[14] 日耳曼尼库斯作为诗人最著名的作品是阿拉托斯(Aratus,前315-前240)诗作《物象》(Τὰ Φαινόμενα,拉丁译名Phaenomena)的拉丁语译本。
[15] 关于飞马与缪斯圣泉,参考《哀歌集》第三部第七首第15行的注释。
[16] 多瑙河下游的部落。
[17] 意大利。