奧維德《黑海書簡》第4部第5首



Ite, leves elegi, doctas ad consulis aures ,
verbaque honorato ferte legenda viro.
Longa via est nec vos pedibus proceditis aequis,
tectaque brumali sub nive terra latet.
5 Cum gelidam Thracen et opertum nubibus Haemum
et maris Ionii transieritis aquas,
luce minus decima dominam venietis in Vrbem,
ut festinatum non faciatis iter.
Protinus inde domus vobis Pompeia petatur:
10 non est Augusto iunctior ulla foro.
Si quis, ut in populo, qui sitis et unde requiret,
nomina decepta quaelibet aure ferat.
Vt sit enim tutum, sicut reor esse, fateri,
vera, minus certe ficta timoris habent.
15 Copia nec vobis nullo prohibente videndi
consulis, ut limen contigeritis, erit.
Aut reget ille suos dicendo iura Quirites,
conspicuum signis cum premet altus ebur:
aut populi reditus positam componet ad hastam,
20 et minui magnae non sinet urbis opes:
aut, ubi erunt patres in Iulia templa vocati,
de tanto dignis consule rebus aget:
aut feret Augusto solitam natoque salutem,
deque parum noto consulet officio.
25 Tempus et his vacuum Caesar Germanicus omne
auferet: a magnis hunc colit ille deis.
Cum tamen a turba rerum requieverit harum,
ad vos mansuetas porriget ille manus,
quidque parens ego vester agam fortasse requiret.
30 Talia vos illi reddere verba volo:
‘Vivit adhuc vitamque tibi debere fatetur,
quam prius a miti Caesare munus habet.
Te sibi, cum fugeret, memori solet ore referre
barbariae tutas exhibuisse vias:
35 sanguine Bistonium quod non tepefecerit ensem,
effectum cura pectoris esse tui:
Addita praeterea vitae quoque multa tuendae
munera, ne proprias attenuaret opes.
Pro quibus ut meritis referatur gratia, iurat
40 se fore mancipii tempus in omne tui[1].
Nam prius umbrosa carituros arbore montes,
et freta velivolas non habitura rates,
fluminaque in fontes cursu reditura supino,
gratia quam meriti possit abire tui.’
45 Haec ubi dixeritis, servet sua dona rogate.
Sic fuerit vestrae causa peracta viae.
[1] mancipii…tui=mancipium tuum

(致龐佩烏斯)[1]
 
輕快的長短句,快進執政官博學的耳朵,
給尊貴的他捎去消息一則。
路途漫漫,你的腳不均勻,邁步不穩,
泥土也在厚厚的冬雪下藏身。
5 越過冰冷的色雷斯、雲霧籠罩的海摩斯[2]
再穿過伊奧尼亞海,大約第十日
或者稍早,你就可到達帝國的都城[3]
雖然你此去並沒有日夜兼程。
然後你徑直去找龐佩烏斯的宅院,
10 它正好在奧古斯都廣場旁邊[4]
如果有人非要問,你是誰,從哪裡出發,
你就隨意編一個答案欺騙他。
雖然我覺得說真話並沒有什麼危險,
杜撰的名字畢竟更讓人心安。
15 當你來到門檻外,不可能毫無阻攔,
你要覲見的畢竟是羅馬的執政官。
他或者正忙於宣布諭令,處理案件[5]
高坐於象牙椅上,分外威嚴;
或者在豎立的長矛邊審核公眾的賬目[6]
20 盡心守護強盛羅馬的財富;
或者,若元老院議員聚集在尤利亞神廟[7]
他正為與執政官相稱的大事操勞;
或者正循例向奧古斯都和皇子問安,
或者就陌生的事務徵詢意見;
25 他忙完這些,便屬於日耳曼尼庫斯,
除了神,他心裡這位愷撒排第一。
但當他終於能抽身享受一刻空閑時,
會與你親切握手,或許還問你,
我——你的父親——現在是怎樣的處境。
30 我希望你如此回答他的詢問:
“他還活着,他常說活着是多虧了你,
雖然先蒙受仁慈的愷撒恩賜。
他總深情地講述,自己逃難時,你怎樣
設法讓異域的道路安全通暢。
35 他的血沒有溫暖比斯托尼亞的利刃,
全是靠了你真誠細緻的關心。
你還送給他許多生活所需的物資,
不願他因放逐耗損自己的財力。
為了答謝你所有這些恩情,他發誓,
40 願意永遠像奴隸一樣侍奉你。
即使高山上不再有大樹撐起綠蔭,
大海里不再有舟艦揚帆遠行,
江河全部倒流回源頭,他也絕不會
忘記你曾經給他的種種恩惠。”
45 說完這些,再請他保護好自己的禮物,
如此,你便完成了此行的任務。


[1] 這是寫給龐佩烏斯的又一首詩,這時龐佩烏斯已經就任。
[2] 奧維德描繪的路線與自己的放逐之路基本重合,但方向相反。海摩斯(Haemus)是貼撒利亞的山。
[3] “十日”並非指從托密斯到羅馬所需的時間,而是從意大利南端的布林迪西(在伊奧尼亞海西岸)到羅馬(走阿匹亞道)的時間。
[4] 奧古斯都廣場於公元前2年落成,由屋大維修建。龐佩烏斯的宅院與這個廣場的距離或許暗示兩人的心理距離。
[5] “處理案件”原文是reget suos Quirites(管理羅馬公民),這個說法和“象牙椅”(altus ebur,即sella curulis,在古羅馬只有執政官、司法長官等少數高級官員有權使用的一種飾有象牙的座椅)都有濃重的共和國政治傳統的色彩。
[6] 這支長矛象徵著羅馬國家的財務收支,立在廣場上的朱庇特神廟前,執政官審核羅馬財務時(國家稅收、公共建設開支等)就在它旁邊。
[7] 尤利亞神廟(即Curia Iulia)是羅馬元老院開會的場所。