Conquerar an taceam? Ponam sine nomine crimen,
an notum qui sis omnibus esse velim?
Nomine non utar, ne commendere querela,
quaeraturque tibi carmine fama meo.
5 Dum mea puppis erat valida fundata carina,
qui mecum velles currere primus eras.
Nunc, quia contraxit vultum Fortuna, recedis,
auxilio postquam scis opus esse tuo.
Dissimulas etiam nec me vis nosse videri,
10 quisque sit, audito nomine, Naso, rogas.
Ille ego sum, quamquam non vis audire, vetusta
paene puer puero iunctus amicitia:
ille ego qui primus tua seria nosse solebam
et tibi iucundis primus adesse iocis:
15 ille ego convictor densoque domesticus usu,
ille ego iudiciis unica Musa tuis.
Ille ego sum qui nunc an vivam, perfide, nescis,
cura tibi de quo quaerere nulla fuit.
Sive fui numquam carus, simulasse fateris:
20 seu non fingebas, inveniere levis.
Aut age, dic aliquam quae te mutaverit iram:
nam nisi iusta tua est, iusta querela mea est.
Quod te nunc crimen similem[1] vetat esse priori?
An crimen, coepi quod miser esse, vocas?
25 Si mihi rebus opem nullam factisque ferebas,
venisset verbis charta notata tribus.
Vix equidem credo, sed et insultare iacenti
te mihi nec verbis parcere fama refert.
Quid facis, a! demens? Cur, si Fortuna recedat[2],
30 naufragio lacrimas eripis ipse tuo?
Haec dea non stabili quam sit levis orbe fatetur,
quae summum dubio sub pede semper habet.
Quolibet est folio, quavis incertior aura:
par illi levitas, improbe, sola tua est.
35 Omnia sunt hominum tenui pendentia filo,
et subito casu quae valuere ruunt.
Divitis audita est cui non opulentia Croesi?
Nempe tamen vitam captus ab hoste tulit.
Ille Syracosia modo formidatus in urbe
40 vix humili duram reppulit arte famem.
Quid fuerat Magno maius? Tamen ille rogavit
submissa fugiens voce clientis opem,
cuique viro totus terrarum paruit orbis,
Indigus effectus omnibus ipse magis.
45 Ille Iugurthino clarus Cimbroque triumpho,
quo victrix totiens consule Roma fuit,
in caeno Marius iacuit cannaque palustri
pertulit et tanto multa pudenda viro.
Ludit in humanis divina potentia rebus,
50 et certam praesens vix feret[3] hora fidem.
‘Litus ad Euxinum’ si quis mihi diceret ‘ibis
et metues arcu ne feriare Getae,’
‘I, bibe’ dixissem ‘purgantes pectora sucos,
quicquid et in tota nascitur Anticyra.’
55 Sum tamen haec passus nec, si mortalia possem,
et summi poteram tela cavere dei.
Tu quoque fac timeas, et quae tibi laeta videntur,
dum loqueris, fieri tristia posse puta.
[1] Quod te nunc crimen similem=quae te consimilem res nunc/non
[2] recedat=recedit
[3] feret=habet
(致一位無信義的朋友)[1]
該抗議還是沉默?指控該隱去名字,
還是廣布你的名,讓世界知悉?
我不用名字,以免斥責倒成為宣傳,
以免你借我的詩歌揚名立萬。
5 只要龍骨還穩穩地支撐我的船,你就
第一個願意與我一起去周遊。
如今,因為時運女神皺了眉,你轉眼
已撤走,明知我需要你的救援。
你甚至會演戲,裝作從來不曾認識我,
10 聽到我的名便問:“誰是納索?”
我就是他——雖然你不願聽到——孩提
時代的友誼讓我們形影不離;
我就是他——第一個知道你嚴肅的想法,
第一個分享你輕鬆無拘的笑話;
15 我就是他——和你生活在同一屋檐下,
在你的眼中我是唯一的詩家;
我就是他——你現在都不知他是死是生,
無信的人,你甚至沒興趣打聽。
倘若你從未珍視我,你以前就是偽裝;
20 如果你沒裝,那就是反覆無常。
或者告訴我,你因何憤怒,因何改變。
若你沒理由,我就有理由怨嘆。
我有什麼罪,竟讓你變得面目全非?
難道我開始遭厄運也是一宗罪?
25 即使你不能給我事實和行動的幫助,
你至少也可寄給我三言兩語。
我不敢相信,可有人告訴我,你不僅侮辱
落難的我,而且語言很惡毒。
你這是瘋了嗎?就不怕哪天時運背棄你[2]?
30 你若沉船,誰還會灑淚憐惜?
這位神用旋轉的輪子宣告自己的善變,
她游移的足永遠踩着圓的邊。
她比任何葉子、任何風都更不可靠,
唯你的無信與無義堪與她比較。
35 人所擁有的一切都懸於一根絲線,
昨日強盛,今日就墜入深淵。
誰不曾聽聞克婁蘇驚世的豪奢?他最終
卻淪為俘虜,靠敵人賞賜性命[3];
剛才敘拉古城中還人人恐懼的君王
40 已難用卑賤的營生填飽肚腸[4];
誰比“偉大的”龐培偉大?但他逃亡時,
卻被迫低賤地哀求門客的蔭庇[5],
曾讓全世界向他宣誓效忠的強人
卻最急於拋棄昔日的身份;
45 馬略因征服尤古達和金布里族而揚名,
他執政期間羅馬曾一再大勝,
後來卻倒在沼澤的淤泥里、蘆葦深處,
如此的偉人,屍體卻受盡凌辱[6]。
神靈的力量以戲弄人類的事務為樂,
50 此刻無法確定地預示下一刻。
當初若有人對我說,“你會去歐克辛海岸,
你會害怕被蓋塔人的箭射穿。”
我會說,“走開,喝光安提庫拉的嚏根草[7]
汁液,清空你腦子,太莫名其妙。”
55 然而我忍受的就是這些,即使能抵抗
凡人的刀劍,如何躲天神的投槍?
你也該畏懼,也該相信,你說話的間隙,
看似喜悅的事會變得悲凄。
[1] Green(2005)認為,雖然此人可能是《哀歌集》第一部第八首那位收信人,也有可能奧維德並無確切所指,只是表達對所有形同陌路的故人的憤懣之情。
[2] 關於時運的警告,參考《哀歌集》第五部第八首7-20行和《黑海書簡》第二部第三首55-56行。
[3] 關於克婁蘇,參考《哀歌集》第三部第七首第42行的注釋。
[4] 指敘拉古暴君狄俄尼索俄斯(Dionysius II,前397-前330)。他後來被放逐到科林斯,以教書為生。
[5] 龐培(C. Pompeius)的稱號是Magnus(偉大的),他是古羅馬最著名的將領之一,在內戰中與愷撒為敵。公元前48年帕爾薩洛斯(Pharsalus)戰役失敗後,他向埃及國王托勒密十三世尋求庇護,卻在途中被埃及使臣殺死,他們將龐培的頭獻給愷撒,屍身則留在海岸上。參考普魯塔克《龐培傳》(Pomp. 77-9)。
[6] 公元前88年,馬略(C. Marius)在被蘇拉趕出羅馬後,在閔圖爾奈(Minturnae)沼澤,參考普魯塔克《馬略傳》(Mar. 37-8)。此前,他曾因為征服努米底亞(Numidia)國王尤古達(Iugurtha),在公元前104年獲得了凱旋資格;公元前102-前101年又擊敗了條頓族和金布里族(Cimbri)的進攻。
[7] 嚏根草(elleborus)在西方被視為治療瘋病的葯,安提庫拉(Anticyra)出產最好的嚏根草。參考賀拉斯《閑談集》(Sermones 2.382-83)。