Conquerar an taceam? Ponam sine nomine crimen,
an notum qui sis omnibus esse velim?
Nomine non utar, ne commendere querela,
quaeraturque tibi carmine fama meo.
5 Dum mea puppis erat valida fundata carina,
qui mecum velles currere primus eras.
Nunc, quia contraxit vultum Fortuna, recedis,
auxilio postquam scis opus esse tuo.
Dissimulas etiam nec me vis nosse videri,
10 quisque sit, audito nomine, Naso, rogas.
Ille ego sum, quamquam non vis audire, vetusta
paene puer puero iunctus amicitia:
ille ego qui primus tua seria nosse solebam
et tibi iucundis primus adesse iocis:
15 ille ego convictor densoque domesticus usu,
ille ego iudiciis unica Musa tuis.
Ille ego sum qui nunc an vivam, perfide, nescis,
cura tibi de quo quaerere nulla fuit.
Sive fui numquam carus, simulasse fateris:
20 seu non fingebas, inveniere levis.
Aut age, dic aliquam quae te mutaverit iram:
nam nisi iusta tua est, iusta querela mea est.
Quod te nunc crimen similem[1] vetat esse priori?
An crimen, coepi quod miser esse, vocas?
25 Si mihi rebus opem nullam factisque ferebas,
venisset verbis charta notata tribus.
Vix equidem credo, sed et insultare iacenti
te mihi nec verbis parcere fama refert.
Quid facis, a! demens? Cur, si Fortuna recedat[2],
30 naufragio lacrimas eripis ipse tuo?
Haec dea non stabili quam sit levis orbe fatetur,
quae summum dubio sub pede semper habet.
Quolibet est folio, quavis incertior aura:
par illi levitas, improbe, sola tua est.
35 Omnia sunt hominum tenui pendentia filo,
et subito casu quae valuere ruunt.
Divitis audita est cui non opulentia Croesi?
Nempe tamen vitam captus ab hoste tulit.
Ille Syracosia modo formidatus in urbe
40 vix humili duram reppulit arte famem.
Quid fuerat Magno maius? Tamen ille rogavit
submissa fugiens voce clientis opem,
cuique viro totus terrarum paruit orbis,
Indigus effectus omnibus ipse magis.
45 Ille Iugurthino clarus Cimbroque triumpho,
quo victrix totiens consule Roma fuit,
in caeno Marius iacuit cannaque palustri
pertulit et tanto multa pudenda viro.
Ludit in humanis divina potentia rebus,
50 et certam praesens vix feret[3] hora fidem.
‘Litus ad Euxinum’ si quis mihi diceret ‘ibis
et metues arcu ne feriare Getae,’
‘I, bibe’ dixissem ‘purgantes pectora sucos,
quicquid et in tota nascitur Anticyra.’
55 Sum tamen haec passus nec, si mortalia possem,
et summi poteram tela cavere dei.
Tu quoque fac timeas, et quae tibi laeta videntur,
dum loqueris, fieri tristia posse puta.
[1] Quod te nunc crimen similem=quae te consimilem res nunc/non
[2] recedat=recedit
[3] feret=habet
(致一位无信义的朋友)[1]
该抗议还是沉默?指控该隐去名字,
还是广布你的名,让世界知悉?
我不用名字,以免斥责倒成为宣传,
以免你借我的诗歌扬名立万。
5 只要龙骨还稳稳地支撑我的船,你就
第一个愿意与我一起去周游。
如今,因为时运女神皱了眉,你转眼
已撤走,明知我需要你的救援。
你甚至会演戏,装作从来不曾认识我,
10 听到我的名便问:“谁是纳索?”
我就是他——虽然你不愿听到——孩提
时代的友谊让我们形影不离;
我就是他——第一个知道你严肃的想法,
第一个分享你轻松无拘的笑话;
15 我就是他——和你生活在同一屋檐下,
在你的眼中我是唯一的诗家;
我就是他——你现在都不知他是死是生,
无信的人,你甚至没兴趣打听。
倘若你从未珍视我,你以前就是伪装;
20 如果你没装,那就是反复无常。
或者告诉我,你因何愤怒,因何改变。
若你没理由,我就有理由怨叹。
我有什么罪,竟让你变得面目全非?
难道我开始遭厄运也是一宗罪?
25 即使你不能给我事实和行动的帮助,
你至少也可寄给我三言两语。
我不敢相信,可有人告诉我,你不仅侮辱
落难的我,而且语言很恶毒。
你这是疯了吗?就不怕哪天时运背弃你[2]?
30 你若沉船,谁还会洒泪怜惜?
这位神用旋转的轮子宣告自己的善变,
她游移的足永远踩着圆的边。
她比任何叶子、任何风都更不可靠,
唯你的无信与无义堪与她比较。
35 人所拥有的一切都悬于一根丝线,
昨日强盛,今日就坠入深渊。
谁不曾听闻克娄苏惊世的豪奢?他最终
却沦为俘虏,靠敌人赏赐性命[3];
刚才叙拉古城中还人人恐惧的君王
40 已难用卑贱的营生填饱肚肠[4];
谁比“伟大的”庞培伟大?但他逃亡时,
却被迫低贱地哀求门客的荫庇[5],
曾让全世界向他宣誓效忠的强人
却最急于抛弃昔日的身份;
45 马略因征服尤古达和金布里族而扬名,
他执政期间罗马曾一再大胜,
后来却倒在沼泽的淤泥里、芦苇深处,
如此的伟人,尸体却受尽凌辱[6]。
神灵的力量以戏弄人类的事务为乐,
50 此刻无法确定地预示下一刻。
当初若有人对我说,“你会去欧克辛海岸,
你会害怕被盖塔人的箭射穿。”
我会说,“走开,喝光安提库拉的嚏根草[7]
汁液,清空你脑子,太莫名其妙。”
55 然而我忍受的就是这些,即使能抵抗
凡人的刀剑,如何躲天神的投枪?
你也该畏惧,也该相信,你说话的间隙,
看似喜悦的事会变得悲凄。
[1] Green(2005)认为,虽然此人可能是《哀歌集》第一部第八首那位收信人,也有可能奥维德并无确切所指,只是表达对所有形同陌路的故人的愤懑之情。
[2] 关于时运的警告,参考《哀歌集》第五部第八首7-20行和《黑海书简》第二部第三首55-56行。
[3] 关于克娄苏,参考《哀歌集》第三部第七首第42行的注释。
[4] 指叙拉古暴君狄俄尼索俄斯(Dionysius II,前397-前330)。他后来被放逐到科林斯,以教书为生。
[5] 庞培(C. Pompeius)的称号是Magnus(伟大的),他是古罗马最著名的将领之一,在内战中与恺撒为敌。公元前48年帕尔萨洛斯(Pharsalus)战役失败后,他向埃及国王托勒密十三世寻求庇护,却在途中被埃及使臣杀死,他们将庞培的头献给恺撒,尸身则留在海岸上。参考普鲁塔克《庞培传》(Pomp. 77-9)。
[6] 公元前88年,马略(C. Marius)在被苏拉赶出罗马后,在闵图尔奈(Minturnae)沼泽,参考普鲁塔克《马略传》(Mar. 37-8)。此前,他曾因为征服努米底亚(Numidia)国王尤古达(Iugurtha),在公元前104年获得了凯旋资格;公元前102-前101年又击败了条顿族和金布里族(Cimbri)的进攻。
[7] 嚏根草(elleborus)在西方被视为治疗疯病的药,安提库拉(Anticyra)出产最好的嚏根草。参考贺拉斯《闲谈集》(Sermones 2.382-83)。