Naso suo (posuit nomen quam paene!) sodali
mittit ab Euxinis hoc breve carmen aquis.
At si cauta parum scripsisset dextra quis esses,
forsitan officio parta querela foret.
5 Cur tamen, hoc aliis tutum credentibus, unus,
adpellent ne te carmina nostra rogas?
Quanta sit in media clementia Caesaris ira,
si nescis, ex me certior esse potes.
Huic ego quam patior nil possem demere poenae,
10 si iudex meriti cogerer esse mei.
Non vetat ille sui quemquam meminisse sodalis,
nec prohibet tibi me scribere teque mihi.
Nec scelus admittas, si consoleris amicum,
mollibus et verbis aspera fata leves.
15 Cur, dum tuta times, facis ut reverentia talis
fiat in Augustos invidiosa deos?
Fulminis adflatos interdum vivere telis
vidimus et refici non prohibente Iove,
nec, quia Neptunus navem lacerarat Vlixis,
20 Leucothee nanti ferre negavit opem.
Crede mihi, miseris caelestia numina parcunt,
nec semper laesos et sine fine premunt.
Principe nec nostro deus est moderatior ullus
iustitia vires temperat ille suas.
25 Nuper eam Caesar facto de marmore templo,
iam pridem posuit mentis in aede suae.
Iuppiter in multos temeraria fulmina torquet,
qui poenam culpa non meruere pati.
Obruerit cum tot saevis deus aequoris undis,
30 ex illis mergi pars quota digna fuit?
Cum pereant acie fortissima quaeque, vel ipso
iudice delectus[1] Martis iniquus erit.
At si forte velis in nos inquirere, nemo est
qui se quod patitur commeruisse neget.
35 Adde quod extinctos vel aqua vel Marte vel igni
nulla potest iterum restituisse dies.
Restituit multos aut poenae parte levavit
Caesar et in multis me precor esse velit.
At tu, cum tali populus sub principe simus,
40 adloquio profugi credis inesse metum?
Forsitan haec domino Busiride iure timeres,
aut solito clausos urere in aere viros.
Desine mitem animum vano infamare timore.
Saeva qvid in placidis saxa vereris aquis?
45 Ipse ego, quod primo scripsi sine nomine vobis,
vix excusari posse mihi videor.
Sed pauor attonito rationis ademerat usum,
cesserat omne novis consiliumqve malis,
fortunamque meam metuens, non vindicis iram,
50 terrebar titulo nominis ipse mei.
Hactenus admonitus memori concede poetae[2]
ponat ut in chartis nomina cara suis.
Turpe erit ambobus, longo mihi proximus usu
si nulla libri parte legere mei.
55 Ne tamen iste metus somnos tibi rumpere possit,
non ultra quam vis officiosus ero,
teque tegam qui sis, nisi cum permiseris ipse.
Cogetur nemo munus habere meum.
Tu modo, quem poteras vel aperte tutus amare,
60 si res est anceps ista, latenter ama.
[1] delectus=dilectus
[2] poetae=sodali
(致某位朋友)[1]
从欧克辛海岸,纳索寄来这一首短诗
给他的朋友——他险些点出了名字!
倘若他不够谨慎的右手透露了你是谁,
或许这份感恩会招来腹诽。
5 可为何别人都觉得安全,唯你一人
要求我别在诗里以真名相称?
即使在盛怒之下,恺撒也无比仁慈[2],
你若不知,可以看我的例子。
倘若我被迫判决自己这样的过失,
10 也难从我的惩罚中减去毫厘。
他并未禁止任何人提到朋友,也不曾
阻拦我给你或者你给我写信。
你也不会犯什么罪,如果你安慰伙伴,
用温和的话语纾解他的苦难。
15 你为何无故恐惧,为何用这样的敬仰
损害奥古斯都诸神的形象[3]?
我们常见到遭雷击的人幸存甚至
复原,然而朱庇特并未阻止。
虽然涅普顿摧毁了尤利西斯的船,
20 琉科忒娅仍向落水者施援[4]。
相信我,天上的诸神会垂怜可怜的人,
不会永无休止地压迫他们。
没有哪位神比我们的元首更有节制,
因为他用正义来驾驭强力。
25 恺撒刚造了这位女神[5]的大理石殿宇,
很久前就让她在心的圣所安住。
朱庇特随意抛掷闪电,许多人受害,
但他们却无辜,不应如此对待。
多少人因为涅普顿葬身残忍的大海,
30 可又有几位活该遭灭顶之灾?
当勇士在阵前纷纷殒命,即使马尔斯
自己来评价,选择也太没道理[6]。
可如果你愿意问我们,没人会否认,
自己所受的惩罚恰如其分。
35 而且,死于雷霆、波浪和战场的生命
没有日子能恢复他们的原形。
恺撒却恢复了许多人的地位,减轻了判决,
我祈祷他的赦免也能包括我。
可是你,当人民生活在如此的贤君统治下,
40 竟相信安慰放逐者值得害怕?
若布西里斯[7]或那位喜欢用铜牛烤死
犯人的国王[8]当政,你或可如此,
别用没来由的恐惧玷污仁爱的灵魂,
为何在平静的海里为暗礁忧心?
45 甚至我都觉得自己没有借口可原谅,
因为我缺乏写下你名字的胆量,
可是极度的恐慌终于夺走了理智,
所有的判断都让位于想象的祸事:
我害怕的是我的命数,不是恺撒的愤怒,
50 签下自己的名字都叫我惊惧。
劝诫了这么久,请你迁就感激的诗人
在他的书卷里刻下珍爱的姓名。
如果你这样交情甚笃的老友都不能
出现在诗里,你我都会难为情。
55 不过,我不会让恐惧搅扰你的安眠,
不会让我的忠诚逆你的心愿,
除非你本人授权,我不会透露你身份,
我的谢意永不会强加于人。
你公开表达与我的友谊本没有危险,
但你若担心,就请你默默挂念。
[1] 这位朋友的身份不详。Benedum(1967)认为,他的恐惧反证了屋大维并非仁慈的君主,也让奥维德对屋大维的称赞多了讽刺的味道,但Evans(1983)相信奥维德并非讽刺,因为《黑海书简》中的绝大部分书信都点明了收件人。我觉得Bededum的看法更合理,奥维德为了获得宽赦固然必须求助于屋大维,因而他的诗至少字面上并非讽刺,但我们已经反复领教过奥维德作为诗人的执拗和他在政治上的幼稚,所以他常常“情不自禁地”或者是“不知不觉地”捉弄他本该奉承的人。
[2] Davisson(1993)特别指出,在这一行的拉丁文中,“仁慈”(clementia)一词是被“盛怒之下”(in media…ira)包围在中间的,从视觉形象上就否认了“仁慈”的真实性。
[3] Green(2005)指出,经常这样做的不是别人,正是奥维德。
[4] 琉科忒娅(Leucothea,字面意思是“白色女神”)即卡德摩斯的女儿伊诺(Ino),她在海神涅普顿摧毁尤利西斯的船之后,用自己的面纱救了他。
[5] 指“正义”女神。
[6] 如果屋大维是神,那么他所做的也是如此,残暴而无理性。
[7] 关于布西里斯,参考《哀歌集》第三部第十一首第39行的注释。
[8] 指帕拉里斯,参考《哀歌集》第三部第十一首第41行的注释。