Haec tibi non vanam portantia verba salutem
Naso Tomitana mittit ab urbe tuus,
utque suo faveas mandat, Rufine, Triumpho,
in vestras venit si tamen ille manus.
5 Est opus exiguum vestrisque paratibus inpar:
quale tamen cumque est, ut tueare, rogo.
Firma valent per se nullumque Machaona quaerunt.
Ad medicam dubius confugit aeger opem.
Non opus est magnis placido lectore poetis:
10 quemlibet[1] invitum difficilemque tenent.
Nos, quibus ingenium longi minuere labores,
aut etiam nullum forsitan ante fuit,
viribus infirmi vestro candore valemus:
quod[2] mihi si demas, omnia rapta putem.
15 Cunctaque cum mea sint propenso nixa favore,
praecipuum veniae ius habet ille liber.
Spectatum vates alii scripsere triumphum:
est aliquid memori visa notare manu.
Nos ea vix avidam vulgo captata per aurem
20 scripsimus atque oculi fama fuere mei.
Scilicet adfectus similis aut impetus idem
rebus ab auditis conspicuisque venit!
Nec nitor argenti quem vos vidistis et auri
quod mihi defuerit purpuraque illa queror:
25 sed loca, sed gentes formatae mille figuris
nutrissent carmen proeliaque ipsa meum,
et regum vultus, certissima pignora mentis[3],
iuvissent aliqua forsitan illud opus.
Plausibus ex ipsis populi laetoque favore
30 ingenium quodvis incaluisse potest:
tamque ego sumpsissem tali clamore vigorem,
quam rudis audita miles ad arma tuba.
Pectora sint nobis nivibus glacieque licebit
atque hoc quem patior frigidiora loco,
35 illa ducis facies in curru stantis eburno
excuteret frigus sensibus omne meis.
His ego defectus dubiisque auctoribus usus
ad vestri venio iure favoris opem.
Nec mihi nota ducum nec sunt mihi nota locorum
40 nomina: materiam non habuere manus.
Pars quota de tantis rebus, quam fama referre
aut aliquis nobis scribere posset, erat?
Quo magis, o lector, debes ignoscere, si quid
erratum est illic praeteritumve mihi.
45 Adde quod adsidue domini meditata querelas
ad laetum carmen vix mea versa lyra est.
Vix bona post tanto quaerenti verba subibant,
et gaudere aliquid res mihi visa nova est.
Vtque reformidant insuetum lumina solem,
50 sic ad laetitiam mens mea segnis erat.
Est quoque cunctarum novitas carissima[4] rerum,
gratiaque officio, quod mora tardat, abest.
Cetera certatim de magno scripta triumpho
iam pridem populi suspicor ore legi.
55 Illa bibit sitiens lector, mea pocula plenus:
illa recens pota est, nostra tepebit aqua.
Non ego cessavi nec fecit inertia serum.
Vltima me vasti sustinet ora freti.
Dum venit huc rumor properataque carmina fiunt
60 factaque eunt ad vos, annus abisse potest.
Nec minimum refert intacta rosaria primus,
an sera carpas paene relicta manu.
Quid mirum lectis exhausto floribus horto,
si duce non facta est digna corona suo[5]?
65 Deprecor hoc: vatum contra sua carmina ne quis
dicta putet! pro se Musa locuta mea est.
Sunt mihi vobiscum communia sacra, poetae,
in vestro miseris si licet esse choro.
Magnaque pars animae mecum vixistis, amici:
70 hac ego vos absens nunc quoque parte colo.
Sint igitur vestro mea commendata favore
carmina, non possum pro quibus ipse loqui.
Scripta placent a morte fere, quia laedere vivos
livor et iniusto carpere dente solet.
75 Si genus est mortis male vivere, terra moratur
et desunt fatis sola sepulcra meis.
Denique opus curae culpetur ut undique nostrae,
officium nemo qui reprehendat erit.
Vt desint vires, tamen est laudanda voluntas:
80 hac ego contentos auguror esse deos.
Haec facit ut veniat pauper quoque gratus ad aras,
et placeat caeso non minus agna bove.
Res quoque tanta fuit quantae subsistere summo
Aeneidos vati grande fuisset onus.
85 Ferre etiam molles elegi tam vasta triumphi
pondera disparibus non potuere rotis.
Quo pede nunc utar dubia est sententia nobis:
alter enim de te, Rhene, triumphus adest.
Inrita motorum[6] non sunt praesagia vatum:
90 danda Iovi laurus, dum prior illa viret.
Nec mea verba legis, qui sum submotus ad Histrum,
non bene pacatis flumina pota Getis:
ista dei vox est: deus est in pectore nostro,
haec duce praedico vaticinorque deo.
95 Quid cessas currum pompamque parare triumphis,
Livia? Dant nullas iam tibi bella moras.
Perfida damnatas Germania proicit hastas.
Iam pondus dices omen habere meum.
Crede, brevique fides aderit. Geminabit honorem
100 filius, et iunctis, ut prius, ibit equis.
Prome quod inicias umeris victoribus ostrum:
ipsa potest solitum nosse corona caput.
Scuta sed et galeae gemmis radientur et auro,
stentque super vinctos[7] trunca tropaea viros:
105 oppida turritis cingantur eburnea muris,
fictaque res vero more putetur agi.
Squalidus inmissos fracta sub harundine crines
Rhenus et infectas sanguine portet aquas.
Barbara iam capti poscunt insignia reges
110 textaque fortuna divitiora sua,
et quae praeterea virtus invicta tuorum
saepc parata tibi, saepe paranda facit.
et quae praeterea virtus invicta tuorum
saepe parata tibi saepe paranda facit.
115 Di, quorum monitu sumus eventura locuti,
verba, precor, celeri nostra probate fide.
[1] quemlibet=quamlibet
[2] quod=quem
[3] mentis=gentis
[4] carissima=calidissima
[5] suo=tuo
[6] motorum=votorum
[7] vinctos=victos=iunctos
(致盧費努斯)[1]
你的朋友納索寄給你的這些文字
並非來自托密斯的空洞致意,
他托你,盧費努斯,宣傳那首“凱旋詩”,
如果它已經傳到你們手裡。
5 它是不起眼的詩作,難媲美你們的禮品,
但無論優劣,我請你做它的贊助人。
強壯者自身有力量,無需瑪卡翁[2]的幫助,
危險的病人才尋求醫術的庇護。
偉大的詩人何必乞求讀者的同情?
10 吹毛求疵的讀者都被他法力囚禁。
我的天分早已被長久的痛苦磨鈍——
甚或以前我也沒什麼天分——
我很虛弱,依靠你的善意才變強,
若你撤掉它,我的一切便喪亡。
15 雖然我所有的作品都仰賴你的厚愛,
那首詩卻尤其要求你寬容對待。
其他詩人描寫的凱旋是真實的經歷——
忠實記錄所見也絕非易事——
而我憑藉的是急切耳朵抓取的傳言,
20 街談巷議代替了我的雙眼。
彷彿聽見的事情與看見的場景竟能
喚起相似的情感,相似的衝動!
我抱怨的並非我無緣目睹(你們卻可以)
白銀黃金的光芒,紫袍的威儀,
25 而是那些千般容態的異族、山川
與戰役的模型本可以給我靈感,
還有蠻王的神情——他們心境的確證——
多少也能夠幫助我的作品。
人群的歡呼和熱烈的讚美足以點燃——
30 無論才華高低——激情的火焰,
我本可從這樣的喧嚷中汲取充沛的力量,
如同號角讓新兵鬥志昂揚。
雖然我的胸膛比冰雪還寒冷,甚至
超過了我所忍受的苦寒之地,
35 只要看見統帥屹立在象牙的戰車上,
我感官里的寒氣就會一掃而光。
缺了這些東西,又沒有可靠的消息,
我當然只能尋求你們的善意。
被俘的敵酋,攻佔的城鎮,我都不知道,
40 我的手裡幾乎沒任何材料。
對於如此的軍國大事,市井的傳聞、
幾位朋友的書信能描述幾分?
所以讀者啊,你們更應原諒我,如果
發現詩里有錯,或遺漏了什麼。
45 再說,我的里拉琴總彈奏主人的哀歌,
很難改弦,配合快樂的詩作。
時隔太久,吉祥的詞已不肯響應,
為任何事情高興都如此陌生。
猶如久違的陽光讓眼睛本能地閃避,
50 我的心在快樂面前也反應遲滯。
而且,所有的事情都是新鮮最可貴,
遲到的致敬又有誰心懷感佩?
其他人爭先恐後為壯觀的凱旋獻詩,
他們的作品恐怕已流傳多時。
55 讀者既已止了渴,怎會再碰我的杯?
先奉上的水正新鮮,我的卻無味。
我並未拖延,也不是怠惰讓我遲緩,
只因我住在大海最遙遠的岸邊。
消息輾轉到這裡,我再倉促寫完詩,
60 等它到你們手中,一年已流逝。
最先進入無人的玫瑰園,和姍姍來遲,
採擷剩下的花朵,有太大的差異!
何必驚訝,如果園裡的花已摘遍,
再編織不出與統帥相稱的花冠?
65 別誤會,這些話絕非針對別的詩人,
我的繆斯只不過在感慨自身。
但我和你們,諸位詩人,有共同的聖禮,
若你們的歌隊也有可憐人的一席,
共同的經歷是我靈魂的寶藏,如今
70 雖遠在此地,我仍珍惜你們[3]。
所以,請你們好心推薦我的詩篇,
我自己無法現身為它們美言。
作者死後才贏得榮名,因為在世時
總愛遭嫉妒陰邪的牙咬噬。
75 如果痛苦地活着也是一種死,大地
不過是淹留處,除了缺墳墓,我已死。
總之,即使我辛苦寫的詩四面受批評,
卻無人能夠責備我的忠誠。
即使我沒有力量,用心也值得稱讚,
80 我預言諸神也滿意我的表現。
這就是為何窮人也能受祭壇歡迎,
羊羔作犧牲,與宰殺的公牛同等[4]。
即使《埃涅阿斯紀》的偉大作者復生,
也會感覺這主題如高山壓頂,
85 柔弱的哀歌體怎能用左右不均的車輪[5]
將凱旋儀式的巨大重量支撐?
現在該用怎樣的格律,我難下決斷,
眼看羅馬又將從萊茵河凱旋。
受天啟的詩人做出的預言定會應驗,
90 舊月桂尚鮮,新月桂又將獻神前。
你讀的不是我的話——我已放逐希斯特,
棲居河畔的是難馴的蓋塔部落——
是神的聲音,我的胸中進駐了一位神,
我的卜辭是受了神的指引。
95 你為何不趕緊準備凱旋的戰車與儀式,
利維婭?戰事已經不容你猶疑。
叛逆的日耳曼已經扔掉它詛咒的長槍,
很快你會說,我的徵兆有分量。
相信吧,一切很快會成真。皇子[6]將再次
100 贏得榮耀,再次乘駟馬驅馳。
快取出紫袍,披在勝利者的肩上,甚至
桂冠都能辨認出熟悉的額際;
也讓黃金和寶石在盾牌和頭盔上閃耀,
堆起戰利品,比俘虜的頭頂還高;
105 讓哨樓和城牆環繞一座座象牙的城鎮,
戰場的模型幾乎能以假亂真;
讓骯髒萊茵河的頭髮在斷裂的蘆葦間披垂,
讓它盛滿被鮮血染紅的流水。
被擒的敵酋已經在索要蠻族的飾物,
110 過於華麗、不該他們穿的衣服[7],
還有你過去和未來常須準備的一切——
為了慶祝無敵皇子[8]的功業。
眾神啊,既然是你們啟示我預言將來,
就請趕快將它們變成現在。
[1] 關於盧費努斯,參考《黑海書簡》第一部第三首標題的注釋。兩首詩都用了醫術的比喻。奧維德在這封信里為自己作的凱旋詩(《黑海書簡》第二部第一首)做了辯護,值得注意的是,這次他沒有提到日耳曼尼庫斯。
[2] 醫神的兒子。
[3] 參考《哀歌集》第五部第三首奧維德對詩人群體的請求。
[4] 這也是賀拉斯《頌詩集》第三部第23首表達的觀點。
[5] “左右不均的車輪”比喻哀歌雙行體的長行和短行。
[6] 指提比略。
[7] 這個畫面不乏喜劇色彩。
[8] 這段時間羅馬北疆的軍功多半應歸於日耳曼尼庫斯,此時可能已經有人提醒屋大維那首凱旋詩在政治上不妥,所以這裡他只提“無敵皇子的功業”。