奥维德《黑海书简》第3部第4首



Haec tibi non vanam portantia verba salutem
Naso Tomitana mittit ab urbe tuus,
utque suo faveas mandat, Rufine, Triumpho,
in vestras venit si tamen ille manus.
5 Est opus exiguum vestrisque paratibus inpar:
quale tamen cumque est, ut tueare, rogo.
Firma valent per se nullumque Machaona quaerunt.
Ad medicam dubius confugit aeger opem.
Non opus est magnis placido lectore poetis:
10 quemlibet[1] invitum difficilemque tenent.
Nos, quibus ingenium longi minuere labores,
aut etiam nullum forsitan ante fuit,
viribus infirmi vestro candore valemus:
quod[2] mihi si demas, omnia rapta putem.
15 Cunctaque cum mea sint propenso nixa favore,
praecipuum veniae ius habet ille liber.
Spectatum vates alii scripsere triumphum:
est aliquid memori visa notare manu.
Nos ea vix avidam vulgo captata per aurem
20 scripsimus atque oculi fama fuere mei.
Scilicet adfectus similis aut impetus idem
rebus ab auditis conspicuisque venit!
Nec nitor argenti quem vos vidistis et auri
quod mihi defuerit purpuraque illa queror:
25 sed loca, sed gentes formatae mille figuris
nutrissent carmen proeliaque ipsa meum,
et regum vultus, certissima pignora mentis[3],
iuvissent aliqua forsitan illud opus.
Plausibus ex ipsis populi laetoque favore
30 ingenium quodvis incaluisse potest:
tamque ego sumpsissem tali clamore vigorem,
quam rudis audita miles ad arma tuba.
Pectora sint nobis nivibus glacieque licebit
atque hoc quem patior frigidiora loco,
35 illa ducis facies in curru stantis eburno
excuteret frigus sensibus omne meis.
His ego defectus dubiisque auctoribus usus
ad vestri venio iure favoris opem.
Nec mihi nota ducum nec sunt mihi nota locorum
40 nomina: materiam non habuere manus.
Pars quota de tantis rebus, quam fama referre
aut aliquis nobis scribere posset, erat?
Quo magis, o lector, debes ignoscere, si quid
erratum est illic praeteritumve mihi.
45 Adde quod adsidue domini meditata querelas
ad laetum carmen vix mea versa lyra est.
Vix bona post tanto quaerenti verba subibant,
et gaudere aliquid res mihi visa nova est.
Vtque reformidant insuetum lumina solem,
50 sic ad laetitiam mens mea segnis erat.
Est quoque cunctarum novitas carissima[4] rerum,
gratiaque officio, quod mora tardat, abest.
Cetera certatim de magno scripta triumpho
iam pridem populi suspicor ore legi.
55 Illa bibit sitiens lector, mea pocula plenus:
illa recens pota est, nostra tepebit aqua.
Non ego cessavi nec fecit inertia serum.
Vltima me vasti sustinet ora freti.
Dum venit huc rumor properataque carmina fiunt
60 factaque eunt ad vos, annus abisse potest.
Nec minimum refert intacta rosaria primus,
an sera carpas paene relicta manu.
Quid mirum lectis exhausto floribus horto,
si duce non facta est digna corona suo[5]?
65 Deprecor hoc: vatum contra sua carmina ne quis
dicta putet! pro se Musa locuta mea est.
Sunt mihi vobiscum communia sacra, poetae,
in vestro miseris si licet esse choro.
Magnaque pars animae mecum vixistis, amici:
70 hac ego vos absens nunc quoque parte colo.
Sint igitur vestro mea commendata favore
carmina, non possum pro quibus ipse loqui.
Scripta placent a morte fere, quia laedere vivos
livor et iniusto carpere dente solet.
75 Si genus est mortis male vivere, terra moratur
et desunt fatis sola sepulcra meis.
Denique opus curae culpetur ut undique nostrae,
officium nemo qui reprehendat erit.
Vt desint vires, tamen est laudanda voluntas:
80 hac ego contentos auguror esse deos.
Haec facit ut veniat pauper quoque gratus ad aras,
et placeat caeso non minus agna bove.
Res quoque tanta fuit quantae subsistere summo
Aeneidos vati grande fuisset onus.
85 Ferre etiam molles elegi tam vasta triumphi
pondera disparibus non potuere rotis.
Quo pede nunc utar dubia est sententia nobis:
alter enim de te, Rhene, triumphus adest.
Inrita motorum[6] non sunt praesagia vatum:
90 danda Iovi laurus, dum prior illa viret.
Nec mea verba legis, qui sum submotus ad Histrum,
non bene pacatis flumina pota Getis:
ista dei vox est: deus est in pectore nostro,
haec duce praedico vaticinorque deo.
95 Quid cessas currum pompamque parare triumphis,
Livia? Dant nullas iam tibi bella moras.
Perfida damnatas Germania proicit hastas.
Iam pondus dices omen habere meum.
Crede, brevique fides aderit. Geminabit honorem
100 filius, et iunctis, ut prius, ibit equis.
Prome quod inicias umeris victoribus ostrum:
ipsa potest solitum nosse corona caput.
Scuta sed et galeae gemmis radientur et auro,
stentque super vinctos[7] trunca tropaea viros:
105 oppida turritis cingantur eburnea muris,
fictaque res vero more putetur agi.
Squalidus inmissos fracta sub harundine crines
Rhenus et infectas sanguine portet aquas.
Barbara iam capti poscunt insignia reges
110 textaque fortuna divitiora sua,
et quae praeterea virtus invicta tuorum
saepc parata tibi, saepe paranda facit.
et quae praeterea virtus invicta tuorum
saepe parata tibi saepe paranda facit.
115 Di, quorum monitu sumus eventura locuti,
verba, precor, celeri nostra probate fide.
[1] quemlibet=quamlibet
[2] quod=quem
[3] mentis=gentis
[4] carissima=calidissima
[5] suo=tuo
[6] motorum=votorum
[7] vinctos=victos=iunctos

(致卢费努斯)[1]
 
你的朋友纳索寄给你的这些文字
并非来自托密斯的空洞致意,
他托你,卢费努斯,宣传那首“凯旋诗”,
如果它已经传到你们手里。
5 它是不起眼的诗作,难媲美你们的礼品,
但无论优劣,我请你做它的赞助人。
强壮者自身有力量,无需玛卡翁[2]的帮助,
危险的病人才寻求医术的庇护。
伟大的诗人何必乞求读者的同情?
10 吹毛求疵的读者都被他法力囚禁。
我的天分早已被长久的痛苦磨钝——
甚或以前我也没什么天分——
我很虚弱,依靠你的善意才变强,
若你撤掉它,我的一切便丧亡。
15 虽然我所有的作品都仰赖你的厚爱,
那首诗却尤其要求你宽容对待。
其他诗人描写的凯旋是真实的经历——
忠实记录所见也绝非易事——
而我凭借的是急切耳朵抓取的传言,
20 街谈巷议代替了我的双眼。
仿佛听见的事情与看见的场景竟能
唤起相似的情感,相似的冲动!
我抱怨的并非我无缘目睹(你们却可以)
白银黄金的光芒,紫袍的威仪,
25 而是那些千般容态的异族、山川
与战役的模型本可以给我灵感,
还有蛮王的神情——他们心境的确证——
多少也能够帮助我的作品。
人群的欢呼和热烈的赞美足以点燃——
30 无论才华高低——激情的火焰,
我本可从这样的喧嚷中汲取充沛的力量,
如同号角让新兵斗志昂扬。
虽然我的胸膛比冰雪还寒冷,甚至
超过了我所忍受的苦寒之地,
35 只要看见统帅屹立在象牙的战车上,
我感官里的寒气就会一扫而光。
缺了这些东西,又没有可靠的消息,
我当然只能寻求你们的善意。
被俘的敌酋,攻占的城镇,我都不知道,
40 我的手里几乎没任何材料。
对于如此的军国大事,市井的传闻、
几位朋友的书信能描述几分?
所以读者啊,你们更应原谅我,如果
发现诗里有错,或遗漏了什么。
45 再说,我的里拉琴总弹奏主人的哀歌,
很难改弦,配合快乐的诗作。
时隔太久,吉祥的词已不肯响应,
为任何事情高兴都如此陌生。
犹如久违的阳光让眼睛本能地闪避,
50 我的心在快乐面前也反应迟滞。
而且,所有的事情都是新鲜最可贵,
迟到的致敬又有谁心怀感佩?
其他人争先恐后为壮观的凯旋献诗,
他们的作品恐怕已流传多时。
55 读者既已止了渴,怎会再碰我的杯?
先奉上的水正新鲜,我的却无味。
我并未拖延,也不是怠惰让我迟缓,
只因我住在大海最遥远的岸边。
消息辗转到这里,我再仓促写完诗,
60 等它到你们手中,一年已流逝。
最先进入无人的玫瑰园,和姗姗来迟,
采撷剩下的花朵,有太大的差异!
何必惊讶,如果园里的花已摘遍,
再编织不出与统帅相称的花冠?
65 别误会,这些话绝非针对别的诗人,
我的缪斯只不过在感慨自身。
但我和你们,诸位诗人,有共同的圣礼,
若你们的歌队也有可怜人的一席,
共同的经历是我灵魂的宝藏,如今
70 虽远在此地,我仍珍惜你们[3]
所以,请你们好心推荐我的诗篇,
我自己无法现身为它们美言。
作者死后才赢得荣名,因为在世时
总爱遭嫉妒阴邪的牙咬噬。
75 如果痛苦地活着也是一种死,大地
不过是淹留处,除了缺坟墓,我已死。
总之,即使我辛苦写的诗四面受批评,
却无人能够责备我的忠诚。
即使我没有力量,用心也值得称赞,
80 我预言诸神也满意我的表现。
这就是为何穷人也能受祭坛欢迎,
羊羔作牺牲,与宰杀的公牛同等[4]
即使《埃涅阿斯纪》的伟大作者复生,
也会感觉这主题如高山压顶,
85 柔弱的哀歌体怎能用左右不均的车轮[5]
将凯旋仪式的巨大重量支撑?
现在该用怎样的格律,我难下决断,
眼看罗马又将从莱茵河凯旋。
受天启的诗人做出的预言定会应验,
90 旧月桂尚鲜,新月桂又将献神前。
你读的不是我的话——我已放逐希斯特,
栖居河畔的是难驯的盖塔部落——
是神的声音,我的胸中进驻了一位神,
我的卜辞是受了神的指引。
95 你为何不赶紧准备凯旋的战车与仪式,
利维娅?战事已经不容你犹疑。
叛逆的日耳曼已经扔掉它诅咒的长枪,
很快你会说,我的征兆有分量。
相信吧,一切很快会成真。皇子[6]将再次
100 赢得荣耀,再次乘驷马驱驰。
快取出紫袍,披在胜利者的肩上,甚至
桂冠都能辨认出熟悉的额际;
也让黄金和宝石在盾牌和头盔上闪耀,
堆起战利品,比俘虏的头顶还高;
105 让哨楼和城墙环绕一座座象牙的城镇,
战场的模型几乎能以假乱真;
让肮脏莱茵河的头发在断裂的芦苇间披垂,
让它盛满被鲜血染红的流水。
被擒的敌酋已经在索要蛮族的饰物,
110 过于华丽、不该他们穿的衣服[7]
还有你过去和未来常须准备的一切——
为了庆祝无敌皇子[8]的功业。
众神啊,既然是你们启示我预言将来,
就请赶快将它们变成现在。


[1] 关于卢费努斯,参考《黑海书简》第一部第三首标题的注释。两首诗都用了医术的比喻。奥维德在这封信里为自己作的凯旋诗(《黑海书简》第二部第一首)做了辩护,值得注意的是,这次他没有提到日耳曼尼库斯。
[2] 医神的儿子。
[3] 参考《哀歌集》第五部第三首奥维德对诗人群体的请求。
[4] 这也是贺拉斯《颂诗集》第三部第23首表达的观点。
[5] “左右不均的车轮”比喻哀歌双行体的长行和短行。
[6] 指提比略。
[7] 这个画面不乏喜剧色彩。
[8] 这段时间罗马北疆的军功多半应归于日耳曼尼库斯,此时可能已经有人提醒屋大维那首凯旋诗在政治上不妥,所以这里他只提“无敌皇子的功业”。