Quam legis a nobis missam tibi, Cotta, salutem,
missa sit ut vere perveniatque precor.
Namque meis sospes multum cruciatibus aufers,
utque[1] sit in[2] nobis pars bona salva facis.
5 Cumque labent aliqui iactataque vela relinquant,
tu lacerae remanes ancora sola rati.
Grata tua est igitur pietas, ignoscimus illis
qui cum Fortuna terga dedere fugae.
Cum feriant unum, non unum fulmina terrent,
10 iunctaque percusso turba pavere solet:
Cumque dedit paries venturae signa ruinae,
sollicito vacuus fit locus ille metu.
Quis non e timidis aegri contagia vitat
vicinum metuens ne trahat inde malum?
15 Me quoque amicorum nimio terrore metuque,
non odio quidam destituere mei.
Non illis pietas, non officiosa voluntas
defuit: adversos extimuere deos.
Vtque magis cauti possunt timidique videri,
20 sic adpellari non meruere mali.
Aut meus excusat caros ita candor amicos,
utque habeant de me crimina nulla, favet.
Sint hi contenti venia signentque[3] licebit
purgari factum me quoque teste suum.
25 Pars estis pauci melior, qui rebus in artis
ferre mihi nullam turpe putastis opem.
Tunc igitur meriti morietur gratia vestri,
cum cinis absumpto corpore factus ero.
Fallor et illa meae superabit tempora vitae,
30 si tamen a memori posteritate legar.
Corpora debentur maestis exsanguia bustis:
effugiunt structos nomen honorque rogos.
Occidit et Theseus et qui comitavit Orestem:
sed tamen in laudes vivit uterque suas.
35 Vos etiam seri laudabunt saepe nepotes,
claraque erit scriptis gloria vestra meis.
Hic quoque Sauromatae iam vos novere Getaeque,
et tales animos barbara turba probat.
Cumque ego de vestra nuper probitate referrem
40 (nam didici Getice Sarmaticeque loqui),
forte senex quidam, coetu cum staret in illo,
reddidit ad nostros talia verba sonos:
‘Nos quoque amicitiae nomen, bone, novimus, hospes,
quos procul a vobis Pontus et Hister habet.
45 Est locus in Scythia, Tauros dixere priores
qui Getica longe non ita distat humo.
Hac ego sum terra (patriae nec paenitet) ortus:
Consortem Phoebi gens colit illa deam.
Templa manent hodie vastis innixa columnis,
50 perque quater denos itur in illa gradus.
Fama refert illic signum caeleste fuisse:
quoque minus dubites, stat basis orba dea:
araque, quae fuerat natura candida saxi,
decolor adfuso sanguine tincta rubet.
55 Femina sacra facit taedae non nota iugali,
quae superat Scythicas nobilitate nurus.
Sacrifici genus est, sic instituere parentes,
advena virgineo caesus ut ense cadat.
Regna Thoas habuit Maeotide clarus in ora,
60 nec fuit Euxinis notior alter aquis.
Sceptra tenente illo liquidas fecisse per auras
nescio quam dicunt Iphigenian iter.
Quam levibus ventis sub nube per aequora[4] vectam
creditur his Phoebe deposuisse locis.
65 Praefuerat templo multos ea rite per annos,
invita peragens tristia sacra manu:
cum duo velifera iuvenes venere carina
presseruntque suo litora nostra pede.
Par fuit his aetas et amor, quorum alter Orestes,
70 alter erat Pylades: nomina fama tenet.
Protinus inmitem Triviae ducuntur ad aram.
Evincti geminas ad sua terga manus.
Spargit aqua captos lustrali Graia sacerdos,
ambiat ut fuluas infula longa comas.
75 Dumque parat sacrum, dum velat tempora vittis,
dum tardae causas invenit ipsa morae,
“Non ego crudelis, iuvenes, ignoscite, dixit,
sacra suo facio barbariora loco.
Ritus is est gentis. Qua vos tamen urbe venitis?
80 Quodve parum fausta puppe petistis iter?”
Dixit et audito patriae pia nomine virgo
consortes urbis comperit esse suae.
“Alter ut e vobis, inquit, cadat hostia sacris,
ad patrias sedes nuntius alter eat.”
85 Ire iubet Pylades carum periturus Orestem;
hic negat inque vices pugnat uterque mori.
Extitit hoc unum quo non convenerit illis:
cetera par[5] concors et sine lite fuit.
Dum peragunt iuvenes pulchri certamen amoris,
90 ad fratrem scriptas exarat illa notas.
Ad fratrem mandata dabat, cuique illa dabantur
(humanos casus aspice) frater erat.
Nec mora, de templo rapiunt simulacra Dianae,
clamque per inmensas puppe feruntur aquas.
95 Mirus amor iuvenum; quamvis abiere tot anni,
in Scythia magnum nunc quoque nomen habent.’
Fabula narrata est postquam vulgaris ab illo,
laudarunt omnes facta piamque fidem.
Scilicet hac etiam, qua nulla ferocior ora est,
100 nomen amicitiae barbara corda movet.
Quid facere Ausonia geniti debetis in urbe,
cum tangant duros[6] talia facta Getas?
Adde quod est animus semper tibi mitis et altae
indicium more nobilitatis habent,
105 quos Volesus patrii cognoscat nominis auctor,
quos Numa maternus non neget esse suos,
adiectique probent genetiva ad nomina[7] Cottae,
si tu non esses, interitura domus.
Digne vir hac serie, lasso[8] succurrere amico
110 conveniens istis moribus esse puta.
[1] utque=atque
[2] sit in=sit ut=ut sit
[3] signentque=iactentque=sientque=fugiantque
[4] aequora=aethera=aera
[5] par=pars
[6] duros=diros
[7] nomina=agnomina
[8] lasso=lapso
(致科塔)[1]
我送給你的這聲“平安”,科塔,我禱告,
不僅送到,你也真的收到。
因為你平安,我的折磨便減輕了許多,
大半的我就依然未陷入困厄。
5 當別人動搖,拋棄我的船,任風急浪高,
你卻留下來,做殘舟唯一的錨。
所以,我感謝你的忠誠,但也原諒
他們與時運一起轉身逃亡。
雖然雷霆只劈中一人,驚嚇的卻甚眾,
10 身邊的目擊者通常也會震恐。
如果一堵牆已顯出即將垮塌的徵兆,
擔憂的人們自然要四散奔逃。
膽怯者中間有誰不害怕與病人接近,
唯恐從他那裡傳染了惡症?
15 我的某些朋友也因為極度的驚懼,
而不是由於憎惡,才離我而去。
他們不缺情義,也不缺盡義務的心意,
只是過於害怕諸神的怒氣。
雖然他們看上去的確太謹小慎微,
20 但不至於被稱為邪惡之輩。
毋寧說我的真誠為好友們找了借口,
刻意讓他們無需為我蒙垢。
他們盡可滿足於我的寬容,也盡可
拿我的證詞說,自己的行為無錯。
25 但你們幾位是真正的好人,認為逆境中
不向我施以援手是卑鄙的舉動。
所以,我對你們理所當然的感激
直到我身體化成灰那天才會死——
不對,我生命的終點也不是它的終結,
30 倘若後世記得我,仍然讀我。
失血的身體應該交給悲傷的墳墓,
高築的柴堆燒不滅名聲和榮譽。
即使忒修斯和俄瑞斯忒斯的摯友都要死,
但兩人的美德一直活到今日。
35 你們也將經常被未來的子孫讚美,
榮名在我的詩歌里熠熠生輝。
連這裡的掃羅馬泰人、蓋塔人也知道你們,
即使蠻族也認同這樣的心靈。
最近,我正在向他們講述你們的義舉,
40 (我已經學會蓋塔語、薩爾馬特語,)
碰巧人群中站着一位老者,我的話
竟然引出了他下面這番回答:
“善良的外鄉人,我們也熟悉友誼的名字,
雖然我們隔着希斯特和龐圖斯。
45 斯基泰有個地方——古人稱它為叨立斯——
和蓋塔的土地沒有多遠的距離。
我就在那兒出生——我不以故鄉為恥——
福玻斯的妹妹[2]是當地崇拜的神祇。
神廟[3]今天都還在,有高大的柱子支撐,
50 經過四十級台階才能入殿門。
傳說那裡有一座天降的女神鵰塑,
你若不信,殘留的底座是證據,
還有祭壇,它的石材本來是白色,
卻因為犧牲的血變得斑駁。
55 是一位處女在那裡執掌神聖的儀式,
論門第,斯基泰婦女都不能與她比。
按照先祖的規矩,祭品應該是異鄉人,
由這位處女斬殺,在壇前殞命。
國王托阿斯在邁歐泰海岸盡人皆知[4],
60 歐克辛周圍誰也沒更大的名氣。
據說,他統治期間,某位伊菲革涅婭[5]
穿過清澈的空氣,在這兒降下。
人們相信,狄安娜將她裹在雲里,
乘輕風越過大海,送到此地。
65 作為合適的人選,她掌管神廟多年[6],
執行殘酷的祭禮,雖然不情願。
某日,有一艘帆船載來了兩位青年,
他們也踏上了我們這片海岸。
兩人的年齡和情誼都相仿,俄瑞斯忒斯
70 和彼拉得,兩個不朽的名字。
他們立刻被帶到狄安娜血腥的祭壇前,
雙手綁在身後,不能動彈。
希臘女祭司給俘虜噴洒凈化的聖水,
好給他們的金髮繫上束帶。
75 當她準備着儀式,固定鬢邊的頭髮,
找各種借口推遲註定的刑罰,
‘原諒我,’她說,‘年輕人,不是我生性兇殘,
這個儀式比這個地方還野蠻,
這是部落的風俗。可你們來自哪裡,
80 哪裡是這艘不祥之舟的目的地?’
聽他們回答故鄉的名字,虔敬的少女
意識到他們在自己的城市居住,
便說,‘讓你們一人作為儀式的祭品,
另一人去他父親的家報信。’
85 彼拉得決心死,命令俄瑞斯忒斯離開;
可他不同意,寧願對方活下來:
他們一輩子只因此事發生過爭執,
在其他時候,永遠和諧一致。
當英俊的青年為了死,繼續友情的拉鋸,
90 她在蠟板上刻下了一封家書,
並且交給她的哥哥,沒錯,接過信的人
正是她哥哥——這就是人的命運!
一刻沒耽擱,從神廟劫走狄安娜雕像,
他們悄悄乘船自海上逃亡。
95 這對年輕人的友誼是奇蹟,雖然已久遠,
仍是斯基泰廣為流傳的美談。”
當他講完這個人人都熟悉的故事,
聽眾都稱讚兩位朋友的情義。
顯然,即使在這片最遠離教化的海濱,
100 友誼的名字也感動野蠻的心。
生在奧索尼亞的羅馬,你們該如何做,
若冥頑的蓋塔人都欽慕這種品德?
再說,你的靈魂從來都仁和,情操
也高尚——那是你顯赫出身的記號,
105 你的人品父族先祖沃雷蘇[7]會認同,
母族源頭的努瑪[8]也引以為榮,
還有加到你生名上的科塔家族——倘若
你不在世上,這一支就將滅絕。
無愧於此等家世的你,請相信,幫助
遭難的朋友與這樣的品格正相符!
[1] 在這首詩里,奧維德借叨立克人之口,再次講述了俄瑞斯忒斯和彼拉得的故事。這也是《黑海書簡》中寫給科塔的第五首詩。
[2] 叨立克的狄安娜。
[3] 斯特拉波《地理學》(Geographica 7.4.2)證實了這座神廟的存在。
[4] 關於托阿斯,參考《哀歌集》第一部第九首第27行的注釋。關於邁歐泰,參考《哀歌集》第三部第十二首第2行。
[5] 伊菲革涅婭參考《哀歌集》第四部第四首第67行的注釋。
[6] 這個故事的敘述主要參考了歐里庇得斯悲劇《伊菲革涅婭在叨立斯》(Iphigenia in Tauris)。
[7] 沃雷蘇(Volesus)是薩賓族的瓦雷利亞家族(gens Valeria)的祖先,科塔的父族發源於這個家族。
[8] 科塔的母族是奧雷利亞家族(gens Aurelia),它通過過繼,與卡爾普爾尼亞家族(gens Calpurnia)發生了關聯,這個家族的祖先是羅馬第二任國王努瑪。