Quam legis a nobis missam tibi, Cotta, salutem,
missa sit ut vere perveniatque precor.
Namque meis sospes multum cruciatibus aufers,
utque[1] sit in[2] nobis pars bona salva facis.
5 Cumque labent aliqui iactataque vela relinquant,
tu lacerae remanes ancora sola rati.
Grata tua est igitur pietas, ignoscimus illis
qui cum Fortuna terga dedere fugae.
Cum feriant unum, non unum fulmina terrent,
10 iunctaque percusso turba pavere solet:
Cumque dedit paries venturae signa ruinae,
sollicito vacuus fit locus ille metu.
Quis non e timidis aegri contagia vitat
vicinum metuens ne trahat inde malum?
15 Me quoque amicorum nimio terrore metuque,
non odio quidam destituere mei.
Non illis pietas, non officiosa voluntas
defuit: adversos extimuere deos.
Vtque magis cauti possunt timidique videri,
20 sic adpellari non meruere mali.
Aut meus excusat caros ita candor amicos,
utque habeant de me crimina nulla, favet.
Sint hi contenti venia signentque[3] licebit
purgari factum me quoque teste suum.
25 Pars estis pauci melior, qui rebus in artis
ferre mihi nullam turpe putastis opem.
Tunc igitur meriti morietur gratia vestri,
cum cinis absumpto corpore factus ero.
Fallor et illa meae superabit tempora vitae,
30 si tamen a memori posteritate legar.
Corpora debentur maestis exsanguia bustis:
effugiunt structos nomen honorque rogos.
Occidit et Theseus et qui comitavit Orestem:
sed tamen in laudes vivit uterque suas.
35 Vos etiam seri laudabunt saepe nepotes,
claraque erit scriptis gloria vestra meis.
Hic quoque Sauromatae iam vos novere Getaeque,
et tales animos barbara turba probat.
Cumque ego de vestra nuper probitate referrem
40 (nam didici Getice Sarmaticeque loqui),
forte senex quidam, coetu cum staret in illo,
reddidit ad nostros talia verba sonos:
‘Nos quoque amicitiae nomen, bone, novimus, hospes,
quos procul a vobis Pontus et Hister habet.
45 Est locus in Scythia, Tauros dixere priores
qui Getica longe non ita distat humo.
Hac ego sum terra (patriae nec paenitet) ortus:
Consortem Phoebi gens colit illa deam.
Templa manent hodie vastis innixa columnis,
50 perque quater denos itur in illa gradus.
Fama refert illic signum caeleste fuisse:
quoque minus dubites, stat basis orba dea:
araque, quae fuerat natura candida saxi,
decolor adfuso sanguine tincta rubet.
55 Femina sacra facit taedae non nota iugali,
quae superat Scythicas nobilitate nurus.
Sacrifici genus est, sic instituere parentes,
advena virgineo caesus ut ense cadat.
Regna Thoas habuit Maeotide clarus in ora,
60 nec fuit Euxinis notior alter aquis.
Sceptra tenente illo liquidas fecisse per auras
nescio quam dicunt Iphigenian iter.
Quam levibus ventis sub nube per aequora[4] vectam
creditur his Phoebe deposuisse locis.
65 Praefuerat templo multos ea rite per annos,
invita peragens tristia sacra manu:
cum duo velifera iuvenes venere carina
presseruntque suo litora nostra pede.
Par fuit his aetas et amor, quorum alter Orestes,
70 alter erat Pylades: nomina fama tenet.
Protinus inmitem Triviae ducuntur ad aram.
Evincti geminas ad sua terga manus.
Spargit aqua captos lustrali Graia sacerdos,
ambiat ut fuluas infula longa comas.
75 Dumque parat sacrum, dum velat tempora vittis,
dum tardae causas invenit ipsa morae,
“Non ego crudelis, iuvenes, ignoscite, dixit,
sacra suo facio barbariora loco.
Ritus is est gentis. Qua vos tamen urbe venitis?
80 Quodve parum fausta puppe petistis iter?”
Dixit et audito patriae pia nomine virgo
consortes urbis comperit esse suae.
“Alter ut e vobis, inquit, cadat hostia sacris,
ad patrias sedes nuntius alter eat.”
85 Ire iubet Pylades carum periturus Orestem;
hic negat inque vices pugnat uterque mori.
Extitit hoc unum quo non convenerit illis:
cetera par[5] concors et sine lite fuit.
Dum peragunt iuvenes pulchri certamen amoris,
90 ad fratrem scriptas exarat illa notas.
Ad fratrem mandata dabat, cuique illa dabantur
(humanos casus aspice) frater erat.
Nec mora, de templo rapiunt simulacra Dianae,
clamque per inmensas puppe feruntur aquas.
95 Mirus amor iuvenum; quamvis abiere tot anni,
in Scythia magnum nunc quoque nomen habent.’
Fabula narrata est postquam vulgaris ab illo,
laudarunt omnes facta piamque fidem.
Scilicet hac etiam, qua nulla ferocior ora est,
100 nomen amicitiae barbara corda movet.
Quid facere Ausonia geniti debetis in urbe,
cum tangant duros[6] talia facta Getas?
Adde quod est animus semper tibi mitis et altae
indicium more nobilitatis habent,
105 quos Volesus patrii cognoscat nominis auctor,
quos Numa maternus non neget esse suos,
adiectique probent genetiva ad nomina[7] Cottae,
si tu non esses, interitura domus.
Digne vir hac serie, lasso[8] succurrere amico
110 conveniens istis moribus esse puta.
[1] utque=atque
[2] sit in=sit ut=ut sit
[3] signentque=iactentque=sientque=fugiantque
[4] aequora=aethera=aera
[5] par=pars
[6] duros=diros
[7] nomina=agnomina
[8] lasso=lapso
(致科塔)[1]
我送给你的这声“平安”,科塔,我祷告,
不仅送到,你也真的收到。
因为你平安,我的折磨便减轻了许多,
大半的我就依然未陷入困厄。
5 当别人动摇,抛弃我的船,任风急浪高,
你却留下来,做残舟唯一的锚。
所以,我感谢你的忠诚,但也原谅
他们与时运一起转身逃亡。
虽然雷霆只劈中一人,惊吓的却甚众,
10 身边的目击者通常也会震恐。
如果一堵墙已显出即将垮塌的征兆,
担忧的人们自然要四散奔逃。
胆怯者中间有谁不害怕与病人接近,
唯恐从他那里传染了恶症?
15 我的某些朋友也因为极度的惊惧,
而不是由于憎恶,才离我而去。
他们不缺情义,也不缺尽义务的心意,
只是过于害怕诸神的怒气。
虽然他们看上去的确太谨小慎微,
20 但不至于被称为邪恶之辈。
毋宁说我的真诚为好友们找了借口,
刻意让他们无需为我蒙垢。
他们尽可满足于我的宽容,也尽可
拿我的证词说,自己的行为无错。
25 但你们几位是真正的好人,认为逆境中
不向我施以援手是卑鄙的举动。
所以,我对你们理所当然的感激
直到我身体化成灰那天才会死——
不对,我生命的终点也不是它的终结,
30 倘若后世记得我,仍然读我。
失血的身体应该交给悲伤的坟墓,
高筑的柴堆烧不灭名声和荣誉。
即使忒修斯和俄瑞斯忒斯的挚友都要死,
但两人的美德一直活到今日。
35 你们也将经常被未来的子孙赞美,
荣名在我的诗歌里熠熠生辉。
连这里的扫罗马泰人、盖塔人也知道你们,
即使蛮族也认同这样的心灵。
最近,我正在向他们讲述你们的义举,
40 (我已经学会盖塔语、萨尔马特语,)
碰巧人群中站着一位老者,我的话
竟然引出了他下面这番回答:
“善良的外乡人,我们也熟悉友谊的名字,
虽然我们隔着希斯特和庞图斯。
45 斯基泰有个地方——古人称它为叨立斯——
和盖塔的土地没有多远的距离。
我就在那儿出生——我不以故乡为耻——
福玻斯的妹妹[2]是当地崇拜的神祇。
神庙[3]今天都还在,有高大的柱子支撑,
50 经过四十级台阶才能入殿门。
传说那里有一座天降的女神雕塑,
你若不信,残留的底座是证据,
还有祭坛,它的石材本来是白色,
却因为牺牲的血变得斑驳。
55 是一位处女在那里执掌神圣的仪式,
论门第,斯基泰妇女都不能与她比。
按照先祖的规矩,祭品应该是异乡人,
由这位处女斩杀,在坛前殒命。
国王托阿斯在迈欧泰海岸尽人皆知[4],
60 欧克辛周围谁也没更大的名气。
据说,他统治期间,某位伊菲革涅娅[5]
穿过清澈的空气,在这儿降下。
人们相信,狄安娜将她裹在云里,
乘轻风越过大海,送到此地。
65 作为合适的人选,她掌管神庙多年[6],
执行残酷的祭礼,虽然不情愿。
某日,有一艘帆船载来了两位青年,
他们也踏上了我们这片海岸。
两人的年龄和情谊都相仿,俄瑞斯忒斯
70 和彼拉得,两个不朽的名字。
他们立刻被带到狄安娜血腥的祭坛前,
双手绑在身后,不能动弹。
希腊女祭司给俘虏喷洒净化的圣水,
好给他们的金发系上束带。
75 当她准备着仪式,固定鬓边的头发,
找各种借口推迟注定的刑罚,
‘原谅我,’她说,‘年轻人,不是我生性凶残,
这个仪式比这个地方还野蛮,
这是部落的风俗。可你们来自哪里,
80 哪里是这艘不祥之舟的目的地?’
听他们回答故乡的名字,虔敬的少女
意识到他们在自己的城市居住,
便说,‘让你们一人作为仪式的祭品,
另一人去他父亲的家报信。’
85 彼拉得决心死,命令俄瑞斯忒斯离开;
可他不同意,宁愿对方活下来:
他们一辈子只因此事发生过争执,
在其他时候,永远和谐一致。
当英俊的青年为了死,继续友情的拉锯,
90 她在蜡板上刻下了一封家书,
并且交给她的哥哥,没错,接过信的人
正是她哥哥——这就是人的命运!
一刻没耽搁,从神庙劫走狄安娜雕像,
他们悄悄乘船自海上逃亡。
95 这对年轻人的友谊是奇迹,虽然已久远,
仍是斯基泰广为流传的美谈。”
当他讲完这个人人都熟悉的故事,
听众都称赞两位朋友的情义。
显然,即使在这片最远离教化的海滨,
100 友谊的名字也感动野蛮的心。
生在奥索尼亚的罗马,你们该如何做,
若冥顽的盖塔人都钦慕这种品德?
再说,你的灵魂从来都仁和,情操
也高尚——那是你显赫出身的记号,
105 你的人品父族先祖沃雷苏[7]会认同,
母族源头的努玛[8]也引以为荣,
还有加到你生名上的科塔家族——倘若
你不在世上,这一支就将灭绝。
无愧于此等家世的你,请相信,帮助
遭难的朋友与这样的品格正相符!
[1] 在这首诗里,奥维德借叨立克人之口,再次讲述了俄瑞斯忒斯和彼拉得的故事。这也是《黑海书简》中写给科塔的第五首诗。
[2] 叨立克的狄安娜。
[3] 斯特拉波《地理学》(Geographica 7.4.2)证实了这座神庙的存在。
[4] 关于托阿斯,参考《哀歌集》第一部第九首第27行的注释。关于迈欧泰,参考《哀歌集》第三部第十二首第2行。
[5] 伊菲革涅娅参考《哀歌集》第四部第四首第67行的注释。
[6] 这个故事的叙述主要参考了欧里庇得斯悲剧《伊菲革涅娅在叨立斯》(Iphigenia in Tauris)。
[7] 沃雷苏(Volesus)是萨宾族的瓦雷利亚家族(gens Valeria)的祖先,科塔的父族发源于这个家族。
[8] 科塔的母族是奥雷利亚家族(gens Aurelia),它通过过继,与卡尔普尔尼亚家族(gens Calpurnia)发生了关联,这个家族的祖先是罗马第二任国王努玛。