奧維德《黑海書簡》第2部第10首



Ecquid ab impressae cognoscis imagine cerae
haec tibi Nasonem scribere verba, Macer?
auctorisque sui si non est anulus index,
cognitane est nostra littera facta manu?
5 An tibi notitiam mora temporis eripit horum,
nec repetunt oculi signa vetusta tui?
Sis licet oblitus pariter gemmaeque manusque,
exciderit tantum ne tibi cura mei.
Quam tu vel longi debes convictibus aevi,
10 vel mea quod coniunx non aliena tibi est,
vel studiis quibus es quam nos sapientius usus,
utque decet, nulla factus es Arte nocens.
Tu canis aeterno quicquid restabat Homero,
ne careant summa Troica bella manu.
15 Naso parum prudens Artem dum tradit amandi,
doctrinae pretium triste magister habet.
Sunt tamen inter se communia sacra poetis,
diversum quamuis quisque sequamur[1] iter:
quorum te memorem, quamquam procul absumus, esse
20 suspicor et casus velle levare meos.
Te duce magnificas Asiae perspeximus urbes:
Trinacris est oculis te duce visa[2] meis.
Vidimus Aetnaea caelum splendescere flamma,
subpositus monti quam vomit ore gigans,
25 Hennaeosque lacus et olentia[3] stagna Palici,
quamque suis Cyanen miscet Anapus aquis.
Nec procul hinc nympha est quae, dum fugit Elidis amnem,
tecta sub aequorea nunc quoque currit aqua.
Hic mihi labentis pars anni magna peracta est.
30 Eheu! quam dispar est locus ille Getis!
Et quota pars haec sunt rerum quas vidimus ambo,
te mihi iucundas efficiente vias,
seu rate caeruleas picta sulcavimus undas,
esseda nos agili sive tulere rota!
35 Saepe brevis nobis vicibus via visa loquendi,
pluraque, si numeres, verba fuere gradu,
Saepe dies sermone minor fuit, inque loquendum
tarda per aestivos defuit hora dies.
Est aliquid casus pariter timuisse marinos,
40 iunctaque ad aequoreos vota tulisse deos,
et modo res egisse simul, modo rursus ab illis,
quorum non pudeat, posse referre iocos.
Haec tibi cum subeant, absim[4] licet, omnibus annis
ante tuos oculos, ut modo visus, ero.
45 Ipse quidem certe cum sim sub cardine mundi,
qui semper liquidis altior extat aquis,
te tamen intueor, quo solo pectore possum,
et tecum gelido saepe sub axe loquor.
Hic es et ignoras et ades celeberrimus absens,
50 inque Getas media iussus ab Vrbe venis.
Redde vicem et, quoniam regio felicior ista est,
istic me memori pectore semper habe.
[1] sequamur=queramur=sequatur
[2] visa=nota
[3] olentia=olentis
[4] absim=ipsum=his sim

(致馬凱爾)[1]
 
難道印在蠟板上的形象沒有告訴你,
馬凱爾,是納索寫下了這些文字?
如果這指環沒有揭示主人的身份,
我的筆跡你是否覺得熟稔?
5 還是時間的流逝已抹去你的記憶,
古老的符號你的眼已不再認識?
不記得印章,不記得筆跡,都沒關係,
只要對我的關切還在你心裡。
你欠我這份情,因為我們已交往多年,
10 因為我的妻是你們家族的一員,
因為我們都寫詩,只不過你比我明智,
自然也沒有《藝術》招來禍事。
你歌詠的是永恆荷馬未曾歌詠的一切,
以免特洛伊的戰爭仍有欠缺[2]
15 納索卻不知分寸,非傳授愛的藝術,
好為人師的代價是嚴厲的放逐。
然而,所有的詩人都守護共同的聖禮——
儘管各自遵循不同的軌跡——
我覺得你仍沒忘記這些——雖然我們
20 相隔萬里——願減輕我的不幸。
在你帶領下,我領略了亞細亞名城的壯麗[3]
在你帶領下,我親眼見識了西西里[4]
我們一起看埃特納的火焰映紅天空,
它們從山底巨人的口中噴涌[5]
25 遊歷亨納湖和刺鼻的帕里庫斯硫磺池[6]
還有阿那普斯和庫阿尼的交匯地[7]
不遠處就是躲避埃里斯河神的仙女[8]
今日她仍悄悄奔流,以海水為掩護。
我就是在這裡度過了倏然飄逝的大半年,
30 那裡和蓋塔的差異真若天淵!
這些不過是我們所見的極小部分,
和你一起,每條路都那麼舒心!
無論是坐着畫船穿行在碧藍的波間,
還是乘着馬車,任木輪飛旋,
35 常因為談興太濃,我們覺路程太短,
說的話比走的步還多,不斷綿延[9]
我們的閑聊不止一次耗盡了白晝,
即使綿長的夏日也遠遠不夠。
這豈是等閑情誼?一起在驚濤駭浪里
40 浮沉,一起向海神獻上禱詞,
有時一起做事情,有時一起享清閑,
調笑戲謔,但絕無出格的污言。
所有的年月里,當你想到這些,我雖遠,
也將出現你眼前,如新近看見。
45 至少我自己,雖然頭頂着永遠高懸於
清澈海波之上的星宇中樞[10]
總在心裡看見你——除此我別無他途——
經常在寒冷的天極下與你絮語。
你在這裡不知道,你雖不在卻常在,
50 受我的召喚,從羅馬一路到蓋塔來。
請補償我吧,既然你的土地更幸運,
你就在那裡讓我常駐你的心。


[1] 這裡的馬凱爾不是《哀歌集》第四部第十首提到的那位,而是另一位綽號為“伊利昂”的馬凱爾。
[2] 以史詩體續寫、補寫、改寫荷馬史詩在古希臘、泛希臘和古羅馬一直很流行,馬凱爾也致力於此。
[3] 小亞細亞西海岸有眾多古希臘名城,參考賀拉斯《書信集》(Epistulae 1.11.1-5)。Williams(1991)指出,馬凱爾之所以能“帶領”奧維德遊覽小亞細亞,因為這裡是他的文學家園(史詩體裁和題材的源頭),從小亞細亞到西西里的旅程也複製了埃涅阿斯離開特洛伊到達意大利的路線。
[4] 西西里的原文是Trinacris(三角之地,因為西西里島輪廓如三角形)。
[5] 奧維德的時代埃特納火山處於活躍期,“山底巨人”根據不同的神話版本指堤豐(Typhoeus)或者恩刻拉多(Enceladus),他們因為反抗朱庇特,被囚禁在埃特納火山裡。
[6] 亨納湖(Henna)傳說是冥王普魯托劫走普洛塞庇娜(Proserpina,後來的冥後)的地方。帕里庫斯(Palicus)硫磺池即今天的納弗提亞湖(Lago di Naftia),以硫磺蒸汽和噴泉聞名。Williams提醒我們,從這裡開始,奧維德提及的景點與他自己的作品有關聯,措辭上也多次呼應《歲時記》和《變形記》。普洛塞庇娜被劫的情節出現在《歲時記》(Fasti 4.417-620)和《變形記》(Metamorphoses 5.341-571)中。
[7] 阿那普斯(Anapus)和庫阿尼(Cyane)是西西里的兩條河,在敘拉古以南交匯,庫阿尼也是普洛塞庇娜的侍女,在主人遇劫時,被普魯托變成了一股泉水。這兩個地點在《歲時記》(Fasti 4.469)也是並提的。
[8] “仙女”指Arethusa(阿萊圖薩),她被河神埃里斯(Elis)苦苦糾纏,狄安娜憐憫她,將她變成了泉水,從海面下流到了奧爾圖吉亞島。參考《變形記》(Metamorphoses 5.487-508, 572-641)。
[9] 對比《黑海書簡》第二部第四首11-12行。Williams認為,有了前面的鋪墊,這裡的“路程”也多了一層象徵意義——文學之路。
[10] 指大熊和小熊星座。