Regia progenies, cui nobilitatis origo
nomen in Eumolpi pervenit usque, Coty,
Fama loquax vestras si iam pervenit ad aures,
me tibi finitimi parte iacere soli,
5 supplicis exaudi, iuvenum mitissime, vocem,
quamque potes, profugo (nam potes) adfer opem.
Me fortuna tibi (de qua quod non queror[1], hoc est)
tradidit, hoc uno non inimica mihi.
Excipe naufragium non duro litore nostrum,
10 ne fuerit terra tutior unda tua.
Regia, crede mihi, res est succurrere lapsis,
convenit et, tanto quantus es ipse, viro.
Fortunam decet hoc istam: quae maxima cum sit,
esse potest animo vix tamen aequa tuo.
15 Conspicitur numquam meliore potentia causa,
quam quotiens vanas non sinit esse preces.
Hoc nitor iste tui generis desiderat, hoc est
a superis ortae nobilitatis opus.
Hoc tibi et Eumolpus, generis clarissimus auctor,
20 et prior Eumolpo suadet Erichthonius.
Hoc tecum commune deo[2] est quod uterque rogati
supplicibus vestris ferre soletis opem.
Numquid[3] erit quare solito dignemur honore
numina, si demas velle iuvare deos?
25 Iuppiter oranti surdas si praebeat auris,
victima pro templo cur cadat icta Iovis?
Si pacem nullam pontus mihi praestet eunti
inrita Neptuno cur ego tura feram?
Vana laborantis si fallat arva coloni,
30 accipiat gravidae cur suis exta Ceres?
Nec dabit intonso iugulum caper hostia Baccho,
musta sub adducto si pede nulla fluent.
Caesar ut imperii moderetur frena precamur,
tam bene quod patriae consulit ille suae.
35 Vtilitas igitur magnos hominesque deosque
efficit auxiliis quoque favente suis.
Tu quoque fac prosis[4] intra tua castra iacenti,
o Coty, progenies digna parente tuo.
Conveniens homini est hominem servare voluptas
40 et melius nulla quaeritur arte favor.
Quis non Antiphaten Laestrygona devovet aut quis
munifici mores improbat Alcinoi?
Non tibi Cassandreus pater est gentisve[5] Pheraeae
quive repertorem torruit arte sua:
45 sed quam Marte ferox et vinci nescius armis,
tam numquam facta pace cruoris amans.
Adde quod ingenuas didicisse fideliter artes
emollit mores nec sinit esse feros.
Nec regum quisquam magis est instructus ab illis,
50 mitibus aut studiis tempora plura dedit.
Carmina testantur quae, si tua nomina demas,
Threicium iuvenem composuisse negem.
Neve sub hoc tractu vates foret unicus Orpheus,
Bistonis ingenio terra superba tuo est.
55 Vtque tibi est animus, cum res ita postulat, arma
sumere et hostili tingere caede manum,
atque ut es excusso iaculum torquere lacerto
collaque velocis flectere doctus equi,
tempora sic data sunt studiis ubi iusta paternis,
60 atque suis humeris[6] forte quievit opus,
ne tua marcescant per inertis otia somnos,
lucida Pieria tendis in astra via.
Haec quoque res aliquid tecum mihi foederis adfert.
Eiusdem sacri cultor uterque sumus.
65 Ad vatem vates orantia brachia tendo,
terra sit exiliis ut tua fida meis.
Non ego caede nocens in Ponti litora veni,
mixtave sunt nostra dira venena manu:
nec mea subiecta convicta est gemma tabella
70 mendacem linis inposuisse notam.
Nec quicquam, quod lege vetor committere, feci
est tamen his gravior noxa fatenda mihi.
Neve roges, quae sit, stultam conscripsimus[7] Artem:
Innocuas nobis haec vetat esse manus.
75 Ecquid praeterea peccarim quaerere noli,
ut lateat[8] sola culpa sub Arte mea.
Quicquid id est, habuit moderatam vindicis iram,
qui nisi natalem nil mihi dempsit humum.
Hac quoniam careo, tua nunc vicinia praestet,
80 inviso possim tutus ut esse loco.
[1] queror=querar
[2] deo=deis=dei
[3] numquid=namquid
[4] prosis=profugus
[5] gentisve=genitorve
[6] humeris=numeris
[7] conscripsimus=quae/quam scripsimus
[8] lateat=pateat
(致柯蒂斯國王)[1]
柯蒂斯,國王的後裔,你尊貴的家族一直
延伸到遙遠古代的歐摩爾波斯[2],
饒舌的傳言若已經抵達你的耳朵——
我正在與你相鄰的土地上棲泊,
5 請垂聽我的哀求,仁慈的年輕人,盡你
所能,幫助放逐者——你有此能力。
時運把我——只有這件事我不怨訴——
交給你,這是她對我的唯一善舉。
用你溫柔的沙岸接納我凋殘的小船,
10 別讓這陸地倒不如大海安全。
相信我,幫助落難者能體現國王的尊嚴,
正是你這種大人物的恰當風範。
這符合你的地位,雖然它已經很高貴,
但還是無法與你的靈魂媲美。
15 權力在這樣的時候最向世人顯光芒——
當它不肯讓求助的人失望。
這是你榮耀血統的要求,這是源於
諸神的崇高精神應盡的義務。
歐摩爾波斯,你著名的先祖,以及更早的
20 厄里克托尼俄斯[3]都如此勸說。
你與神的共同之處就是有人求告時,
總願意提供幫助,不會拒斥。
如果去掉神庇佑人的善心,我們可還會
獻給祂們慣常的榮耀與敬畏[4]?
25 倘若朱庇特對人的禱告充耳不聞,
為何要在他廟前宰殺犧牲?
倘若我航行,大海卻湧起滔天巨浪,
我何必為涅普頓燃起無用的乳香?
如果刻瑞斯欺騙了勞碌農夫的願望,
30 她怎配享用懷孕母豬的內臟?
山羊也不會將喉嚨交給長發的巴克斯,
如果葡萄踩不出甜美的果汁。
我祈願愷撒一直掌握帝國的韁繩,
因為他為祖國的謀劃太英明。
35 所以,是事功造就了偉大的人物和神祇,
他們各自貢獻獨特的一份力。
也請你,柯蒂斯,無愧於父親的兒子,讓躺在
你營中的我也能有所期待。
拯救他人是符合道義的快樂,人若要
40 贏得善意,這是最好的訣竅。
誰不詛咒吃人的安提法忒斯[5]?誰譴責
阿爾喀諾俄斯[6]慷慨熱情的品格?
你父親不是阿波羅多洛斯,不是斐萊人[7],
或者用銅牛烤死設計者的暴君[8],
45 而是英勇善戰、未嘗敗績的國王,
和平時卻從來沒有嗜血的慾望。
再說,盡心追求博雅的學問,也讓人
變得文雅,不再凶蠻難馴。
沒有哪位國王受過你這麼好的教育,
50 或者花更多的時間研習雅術。
你的詩就是證明,如果抹掉你的名,
我會說作者不是色雷斯的年輕人[9];
在這片星野下,俄耳甫斯[10]不再寂寥,
比斯托尼亞因你的天才而驕傲。
55 情勢要求時,你可以勇敢地身披甲胄,
用敵人的血染紅你的雙手;
你也習過武,能揮舞手臂投擲長槍,
也能嫻熟控制快馬的頸項,
當你已經為父親的志趣付出了時間,
60 考驗力量的任務也挪下你的肩,
為了不在無聊的睡眠中浪費清閑,
你沿着繆斯的路向星辰登攀。
這也在你我之間建立了某種聯盟:
我們都在同一座神祠里侍奉。
65 從詩人到詩人,我向你伸出求援的手臂,
願放逐的我能依靠你的土地。
我來到龐圖斯海岸,身上並沒有血罪,
我的手也不曾把致命的毒藥準備,
也無人指控我曾用私章在固定任何
70 文書的線繩上留下虛假的印戳。
我也沒有犯法律禁止的其他罪行,
但我承認,我的過失更嚴重。
別問它是什麼,總之我寫了愚蠢的《藝術》,
所以我的手從此不再無辜。
75 我是否還有別的錯誤?不要追問,
就讓《藝術》掩蓋另一個罪名。
無論它是什麼,復仇者的憤怒都不算嚴厲,
唯一剝奪的是生養我的土地。
既然失去了故鄉,惟願毗鄰的你確保
80 在這片可憎的土地我也能安好。
[1] 柯蒂斯國王指柯蒂斯四世(Cotys IV)。公元12年,屋大維將附庸國色雷斯分為兩個王國,一個由柯蒂斯統治,一個由他叔叔瑞斯庫波利斯(Rhescuporis)統治,事見塔西佗《編年史》(Annales 2.64-6)。奧維德此詩可能是慶祝柯蒂斯登基。柯蒂斯很有文化,能用希臘語寫詩,受到希臘詩人安提帕特爾(Antipater)的稱讚(Anthologia Palatina 16.75)。公元19年,奧維德死後一年,柯蒂斯的王國被他叔叔滅掉,他自己也被殺。
[2] 歐摩爾波斯(Eumolpus)是海神涅普頓的兒子,他的兒子伊斯馬魯斯(Ismarus)娶了色雷斯國王特古里俄斯(Tegyrius)的女兒,在兒子和兒媳死後,他成了色雷斯國王。所以柯蒂斯會將家譜扯到他身上。
[3] 厄里克托尼俄斯(Erichthonius)是歐摩爾波斯的母系先祖。
[4] 奧維德明確指出宗教敬拜的基礎是人與神的利益交換。
[5] 關於安提法忒斯,參考《黑海書簡》第二部第二首第114行的注釋。
[6] 阿爾喀諾俄斯(Alcinous)是斯凱里亞島(Scheria)的國王,熱情接待了尤利西斯,增給他許多禮物,並派船送他回家。
[7] 阿波羅多洛斯(Apollodorus)是一位暴君,原文是Cassandreus(卡珊德里亞人),因為他是卡珊德里亞人。斐萊人(gentis Pheraeae)意為斐萊的暴君亞歷山大的後代。
[8] 指帕拉里斯,參考《哀歌集》第三部第十一首第41行的注釋。
[9] 奧維德不自覺地流露出對包括色雷斯人在內的“蠻族”的蔑視。
[10] 俄耳甫斯是西方文化中詩人的原型,他的父親是色雷斯國王俄阿格羅斯(Oeagrus),所以他被視為色雷斯人。