Ecquid ab impressae cognoscis imagine cerae
haec tibi Nasonem scribere verba, Macer?
auctorisque sui si non est anulus index,
cognitane est nostra littera facta manu?
5 An tibi notitiam mora temporis eripit horum,
nec repetunt oculi signa vetusta tui?
Sis licet oblitus pariter gemmaeque manusque,
exciderit tantum ne tibi cura mei.
Quam tu vel longi debes convictibus aevi,
10 vel mea quod coniunx non aliena tibi est,
vel studiis quibus es quam nos sapientius usus,
utque decet, nulla factus es Arte nocens.
Tu canis aeterno quicquid restabat Homero,
ne careant summa Troica bella manu.
15 Naso parum prudens Artem dum tradit amandi,
doctrinae pretium triste magister habet.
Sunt tamen inter se communia sacra poetis,
diversum quamuis quisque sequamur[1] iter:
quorum te memorem, quamquam procul absumus, esse
20 suspicor et casus velle levare meos.
Te duce magnificas Asiae perspeximus urbes:
Trinacris est oculis te duce visa[2] meis.
Vidimus Aetnaea caelum splendescere flamma,
subpositus monti quam vomit ore gigans,
25 Hennaeosque lacus et olentia[3] stagna Palici,
quamque suis Cyanen miscet Anapus aquis.
Nec procul hinc nympha est quae, dum fugit Elidis amnem,
tecta sub aequorea nunc quoque currit aqua.
Hic mihi labentis pars anni magna peracta est.
30 Eheu! quam dispar est locus ille Getis!
Et quota pars haec sunt rerum quas vidimus ambo,
te mihi iucundas efficiente vias,
seu rate caeruleas picta sulcavimus undas,
esseda nos agili sive tulere rota!
35 Saepe brevis nobis vicibus via visa loquendi,
pluraque, si numeres, verba fuere gradu,
Saepe dies sermone minor fuit, inque loquendum
tarda per aestivos defuit hora dies.
Est aliquid casus pariter timuisse marinos,
40 iunctaque ad aequoreos vota tulisse deos,
et modo res egisse simul, modo rursus ab illis,
quorum non pudeat, posse referre iocos.
Haec tibi cum subeant, absim[4] licet, omnibus annis
ante tuos oculos, ut modo visus, ero.
45 Ipse quidem certe cum sim sub cardine mundi,
qui semper liquidis altior extat aquis,
te tamen intueor, quo solo pectore possum,
et tecum gelido saepe sub axe loquor.
Hic es et ignoras et ades celeberrimus absens,
50 inque Getas media iussus ab Vrbe venis.
Redde vicem et, quoniam regio felicior ista est,
istic me memori pectore semper habe.
[1] sequamur=queramur=sequatur
[2] visa=nota
[3] olentia=olentis
[4] absim=ipsum=his sim
(致马凯尔)[1]
难道印在蜡板上的形象没有告诉你,
马凯尔,是纳索写下了这些文字?
如果这指环没有揭示主人的身份,
我的笔迹你是否觉得熟稔?
5 还是时间的流逝已抹去你的记忆,
古老的符号你的眼已不再认识?
不记得印章,不记得笔迹,都没关系,
只要对我的关切还在你心里。
你欠我这份情,因为我们已交往多年,
10 因为我的妻是你们家族的一员,
因为我们都写诗,只不过你比我明智,
自然也没有《艺术》招来祸事。
你歌咏的是永恒荷马未曾歌咏的一切,
以免特洛伊的战争仍有欠缺[2]。
15 纳索却不知分寸,非传授爱的艺术,
好为人师的代价是严厉的放逐。
然而,所有的诗人都守护共同的圣礼——
尽管各自遵循不同的轨迹——
我觉得你仍没忘记这些——虽然我们
20 相隔万里——愿减轻我的不幸。
在你带领下,我领略了亚细亚名城的壮丽[3],
在你带领下,我亲眼见识了西西里[4];
我们一起看埃特纳的火焰映红天空,
它们从山底巨人的口中喷涌[5];
25 游历亨纳湖和刺鼻的帕里库斯硫磺池[6],
还有阿那普斯和库阿尼的交汇地[7]。
不远处就是躲避埃里斯河神的仙女[8],
今日她仍悄悄奔流,以海水为掩护。
我就是在这里度过了倏然飘逝的大半年,
30 那里和盖塔的差异真若天渊!
这些不过是我们所见的极小部分,
和你一起,每条路都那么舒心!
无论是坐着画船穿行在碧蓝的波间,
还是乘着马车,任木轮飞旋,
35 常因为谈兴太浓,我们觉路程太短,
说的话比走的步还多,不断绵延[9],
我们的闲聊不止一次耗尽了白昼,
即使绵长的夏日也远远不够。
这岂是等闲情谊?一起在惊涛骇浪里
40 浮沉,一起向海神献上祷词,
有时一起做事情,有时一起享清闲,
调笑戏谑,但绝无出格的污言。
所有的年月里,当你想到这些,我虽远,
也将出现你眼前,如新近看见。
45 至少我自己,虽然头顶着永远高悬于
清澈海波之上的星宇中枢[10],
总在心里看见你——除此我别无他途——
经常在寒冷的天极下与你絮语。
你在这里不知道,你虽不在却常在,
50 受我的召唤,从罗马一路到盖塔来。
请补偿我吧,既然你的土地更幸运,
你就在那里让我常驻你的心。
[1] 这里的马凯尔不是《哀歌集》第四部第十首提到的那位,而是另一位绰号为“伊利昂”的马凯尔。
[2] 以史诗体续写、补写、改写荷马史诗在古希腊、泛希腊和古罗马一直很流行,马凯尔也致力于此。
[3] 小亚细亚西海岸有众多古希腊名城,参考贺拉斯《书信集》(Epistulae 1.11.1-5)。Williams(1991)指出,马凯尔之所以能“带领”奥维德游览小亚细亚,因为这里是他的文学家园(史诗体裁和题材的源头),从小亚细亚到西西里的旅程也复制了埃涅阿斯离开特洛伊到达意大利的路线。
[4] 西西里的原文是Trinacris(三角之地,因为西西里岛轮廓如三角形)。
[5] 奥维德的时代埃特纳火山处于活跃期,“山底巨人”根据不同的神话版本指堤丰(Typhoeus)或者恩刻拉多(Enceladus),他们因为反抗朱庇特,被囚禁在埃特纳火山里。
[6] 亨纳湖(Henna)传说是冥王普鲁托劫走普洛塞庇娜(Proserpina,后来的冥后)的地方。帕里库斯(Palicus)硫磺池即今天的纳弗提亚湖(Lago di Naftia),以硫磺蒸汽和喷泉闻名。Williams提醒我们,从这里开始,奥维德提及的景点与他自己的作品有关联,措辞上也多次呼应《岁时记》和《变形记》。普洛塞庇娜被劫的情节出现在《岁时记》(Fasti 4.417-620)和《变形记》(Metamorphoses 5.341-571)中。
[7] 阿那普斯(Anapus)和库阿尼(Cyane)是西西里的两条河,在叙拉古以南交汇,库阿尼也是普洛塞庇娜的侍女,在主人遇劫时,被普鲁托变成了一股泉水。这两个地点在《岁时记》(Fasti 4.469)也是并提的。
[8] “仙女”指Arethusa(阿莱图萨),她被河神埃里斯(Elis)苦苦纠缠,狄安娜怜悯她,将她变成了泉水,从海面下流到了奥尔图吉亚岛。参考《变形记》(Metamorphoses 5.487-508, 572-641)。
[9] 对比《黑海书简》第二部第四首11-12行。Williams认为,有了前面的铺垫,这里的“路程”也多了一层象征意义——文学之路。
[10] 指大熊和小熊星座。